Fransฤฑz Le Figaro Gazetesi, ses dalgalarฤฑnฤฑ รถlรงen balizlerinin, “ฤฐstanbul’un tektonik tabakalar altฤฑndaki fay hattฤฑnda basฤฑncฤฑn en yรผksek seviyede olduฤunu” gรถsterdiฤini yazdฤฑ. Amerika’nฤฑn Sesi’nde yeralan habere gรถre, Marmara Denizi altฤฑnda deprem olasฤฑlฤฑฤฤฑnฤฑ araลtฤฑrmak รผzere oluลturulan uluslararasฤฑ bilim heyetinde yer alan Fransฤฑz uzmanlar, son araลtฤฑrmalarฤฑn “iki fay hattฤฑnฤฑn burun buruna olduฤunu ve hareket etmediฤini, ancak ilk hareketlilikte 2 metreye kadar kayma yaลanabileceฤini ve bunun 7 ila 8 richter bรผyรผklรผฤรผnde bir depreme yol aรงacaฤฤฑnฤฑ sรถylediler. Bilim adamlarฤฑ, “Ancak henรผz bu depremin yarฤฑn mฤฑ yoksa 30 yฤฑl sonra mฤฑ olacaฤฤฑ konusunda bir bilgimiz yok. Belki de bunu hiรง bilemeyeceฤiz” dediler.
“Fay hattฤฑndaki basฤฑnรง en yรผksek seviyede”
ฤฐstanbul’un 10 kilometre kadar gรผneyinde Avrasya ve Anadolu tektonik plakalarฤฑnฤฑ ayฤฑran bir jeolojik fay hattฤฑ bulunuyor. Ve bu iki tektonik plaka, birbirine orantฤฑlandฤฑฤฤฑnda, her yฤฑl yaklaลฤฑk 20 mm. kayฤฑyor. Ancak ara yรผzeylerinde, sรผrtรผnme kuvveti serbestรงe kaymalarฤฑnฤฑ engelliyor. Dolayฤฑsฤฑyla dรผzenli olarak bloke olan iki fay hattฤฑ, yฤฑl iรงinde gerรงekleลen tรผm yer deฤiลtirmeleri de biriktiren bir ลekilde, bir kaรง saniyede, ani hareketliliklerle kayฤฑyor bu da ลiddetli depremlere yol aรงฤฑyor.
Yรผzlerce kilometre uzunluฤundaki Kuzey Anadolu fay hattฤฑ, 1912, 1939, 1942, 1943, 1944, 1957, 1967, 1999 ve 2014’te, bazฤฑ yerlerinden defalarca kฤฑrฤฑlma gรถsterdi. ฤฐzmit’te 1999’da, 18 bin kiลinin รถldรผฤรผ, 25 bin kiลinin de yaralandฤฑฤฤฑ 7.2 bรผyรผklรผฤรผnde bir depreme yol aรงtฤฑ. ฤฐstanbul’da, Marmara Denizi’nin altฤฑnda, uzun sรผredir fay hattฤฑnda kฤฑrฤฑlma olmadฤฑ. ฤฐstanbul’da รถnemli bir deprem en son 250 yฤฑl รถnce, 1766’da gerรงekleลti.
โ7 veya 8 bรผyรผklรผฤรผnde depremโ
Fransฤฑz Paris Yerkรผre Fizik Araลtฤฑrmalarฤฑ Enstitรผsรผ Baลkanฤฑ Robin Lacassin, “Eฤer o tarihten bu yana fay hattฤฑnda hareketlilik olmadฤฑysa, bu da demektir ki 2 metreye yakฤฑn bir haraketlilik olabilir. Ve bu 7 ila 8 bรผyรผklรผฤรผnde bir deprem anlamฤฑna gelmektedir” dedi
Marmara Denizi altฤฑnda karลฤฑlฤฑklฤฑ sฤฑkฤฑลan iki fay hattฤฑnฤฑn yaratacaฤฤฑ deprem etkisinin ufak hareketlerle hissedilmeden geรงip geรงmeyeceฤini araลtฤฑrmak รผzere aralarฤฑnda Fransฤฑz bilim adamlarฤฑnฤฑn da bulunduฤu uluslararasฤฑ bir uzman ekip kuruldu.
Projeye katฤฑlan Batฤฑ Bretagne รniversitesi jeofizikรงisi Jean-Yves Royer, “Sularฤฑn elektromanyetik dalgalarฤฑ bloke etmesi nedeniyle fay hareketlerini GPS aracฤฑlฤฑฤฤฑyla รถlรงemiyoruz. Bunun รผzerine 2014 yฤฑlฤฑ sonunda, Marmara Denizi’nde, ฤฐstanbul’un gรผneyindeki bรถlรผmรผne, 800 metre derinlikte, fay hattฤฑnฤฑn 1700 metre uzunluฤunda, ses dalgalarฤฑnฤฑ รถlรงen akustik balizlerden oluลan bir aฤ yerleลtirdik. Fay hatlarฤฑnฤฑn ayrฤฑลma uzaklฤฑฤฤฑnฤฑ รถlรงmek iรงin balizler kendi aralarฤฑnda iletiลim saฤlฤฑyor. Ama bu sistem, dalga hฤฑzฤฑnฤฑ belirleyen suyun sฤฑcaklฤฑฤฤฑ, basฤฑnรง ve tuzluluk oranฤฑ gibi etkenlerin de รงok iyi bilinmesini gerektiriyor “dedi.
“รok bรผyรผk risk var”
Uluslararasฤฑ uzman ekip Geophysical Research Letters adlฤฑ bilim dergisinde araลtฤฑrmalarฤฑnฤฑn ilk 6 aylฤฑk bรถlรผmรผnรผn sonuรงlarฤฑnฤฑ yayฤฑnladฤฑlar. Royer, “Balizler arasฤฑndaki uzaklฤฑklarฤฑ net bir ลekilde รถlรงtรผk. Ve bir hareketlilik tespit etmedik. Bir yฤฑllฤฑk gรถzlem rakamlarฤฑ da geldi. O da bu tespiti doฤrular nitelikte. Fay hattฤฑ bloke olmuล durumda. Bu bizim iรงin sรผrpriz olmadฤฑ ama son derece gรผzel bir deneysel onay anlamฤฑna geliyor. Emin olmak iรงin deneylere devam etmek gerekiyor. Ama bu bulgu aynฤฑ zamanda รงok bรผyรผk bir risk olduฤunu doฤruluyor ve bu รงok endiลe verici” diye konuลtu.
Marmara Denizi altฤฑndaki ses balizlerinin 5 yฤฑl deney alanฤฑnda kalmasฤฑ รถngรถrรผlรผyor. Eฤer sistemin dayanฤฑklฤฑ olduฤu gรถrรผlรผrse, bu sistem deniz altฤฑnฤฑ izleyen “sismograflarฤฑn da eklendiฤi sรผrekli bir izleme sistemine” รงevrilebilecek.
“Deprem รถngรถrรผsรผ garanti deฤil”
Fransฤฑz uzman Royer, “Ama bu ลu an 1 milyon Euro’ya mal olan sistemin maliyetinin 10 ila 100 katฤฑ arasฤฑnda yรผkselmesi anlamฤฑna geliyor” diyerek iลin finansal zorluklarฤฑna dikkat รงekiyor. รstelik bu kadar pahalฤฑ bir sistem depremin รถngรถrรผlmesini de garanti edemiyor” gรถrรผลรผnรผ dile getirdi.
Paris Yerkรผre Fizik Araลtฤฑrmalarฤฑ Enstitรผsรผ Baลkanฤฑ Robin Lacassin, ” Bu jeolojik ve jeofizik รถlรงรผmlerin sonunda yalnฤฑzca potansiyel deprem riskini ve boyutunu tahmin edebiliriz. Araลtฤฑrmanฤฑn bu haliyle depremin yarฤฑn mฤฑ yoksa 30 yฤฑl sonra mฤฑ meydana geleceฤini bilemeyiz. Belki de bu hiรงbir zaman olanaklฤฑ olmayacak” dedi.
