AKP Genel Baลkanฤฑ ve Cumhurbaลkanฤฑ Tayyip Erdoฤan’ฤฑn sadece yedi ay รถnce gรถreve getirdiฤi Merkez Bankasฤฑ (TCMB) Baลkanฤฑ Merkez Bankasฤฑ ‘na “gรผvenini kaybetme aลamasฤฑna geldiฤi, son haftalarda iletiลiminin de belirgin ลekilde azaldฤฑฤฤฑ” iddia edildi.
Reuters’a bilgi veren รผรง kaynaktan ikisi daha erken sรผrede daha dรผลรผk enflasyon ve daha dรผลรผk faiz politikasฤฑ uygulanabileceฤinin Erdoฤan’a geรงmiลte sรถylendiฤini, ancak gerรงekleลmenin Eylรผl itibarฤฑyla buna yakฤฑn bile olmadฤฑฤฤฑna dikkat รงektiler.
Kaynaklar, oluลan memnuniyetsizliฤin Erdoฤan’ฤฑn Kavcฤฑoฤlu’nun gรถrevine son verme ile sonuรงlanฤฑp sonuรงlanmayacaฤฤฑ hakkฤฑnda bir bilgi vermedi.
Konunun hassasiyeti nedeniyle ismini vermek istemeyen kaynaklara gรถre, Erdoฤan daha รถnce beklediฤi faiz indirimlerinin geรงtiฤimiz aya kadar yapฤฑlamamฤฑล olmasฤฑndan hayal kฤฑrฤฑklฤฑฤฤฑ yaลadฤฑ.
Cumhurbaลkanlฤฑฤฤฑ ฤฐletiลim Baลkanฤฑ Fahrettin Altun, bu iddialarฤฑ yalanladฤฑ.
Erdoฤan geรงtiฤimiz 2.5 yฤฑlda รงoฤunlukla faiz politikalarฤฑnda yaลanan gรถrรผล ayrฤฑlฤฑฤฤฑnฤฑ neden gรถstererek รผรง merkez bankasฤฑ baลkanฤฑnฤฑ aniden gรถrevden aldฤฑ. Bu dรถnemde TCMB’nin kredibilitesi ve para politikasฤฑ รถngรถrรผlebilirliฤi de ciddi anlamda azaldฤฑ.
Analistler TCMB son faiz indiriminin, kendini faiz dรผลmanฤฑ olarak da tanฤฑmlayan Erdoฤan’ฤฑn TCMB รผzerindeki etkisini de kanฤฑtladฤฑฤฤฑnฤฑ belirtiyor. Yรผkselen enflasyona raฤmen Erdoฤan uzun sรผredir yatฤฑrฤฑmlarฤฑn รถnรผnรผ aรงmak, daha รงok istihdam yaratmak iรงin dรผลรผk faiz istediฤini sรถylรผyor. TL ise buna tepki olarak deฤer kaybediyor.
Son faiz indirimi kararฤฑnฤฑn beklenen etkiyi yapmamasฤฑnฤฑn ardฤฑndan TCMB Baลkanฤฑ Kavcฤฑoฤlu’nun gรถrevden alฤฑnฤฑp alฤฑnmayacaฤฤฑ piyasada daha yakฤฑndan izlenirken, ฤฐYฤฐ Parti Genel Baลkanฤฑ Meral Akลener dรผn Erdoฤan’ฤฑn TCMB baลkanฤฑnฤฑ yakฤฑn zamanda “harcayacaฤฤฑnฤฑ” sรถyledi.
Akลener TL’deki deฤer kaybฤฑnฤฑn gerรงek sorumlusunun Erdoฤan olduฤunu, ancak kendisini “temize รงฤฑkarmak” iรงin yine de TCMB baลkanฤฑnฤฑ gรถrevden alacaฤฤฑnฤฑ sรถyledi.
Cumhurbaลkanlฤฑฤฤฑna yakฤฑn iki kaynak Kavcฤฑoฤlu’nun enflasyonu dรผลรผrmekte son aylarda baลarฤฑsฤฑz olduฤuna ve Cumhurbaลkanฤฑn baลkan ile รถnceki konuลmalarฤฑnda sรถylenenlerin gerรงeklememiล olduฤuna dikkat รงektiler ve bunun bir “kฤฑrฤฑlma noktasฤฑ” olduฤunu da sรถylediler.
“Cumhurbaลkanฤฑ’nฤฑn TCMB baลkanฤฑna olan gรผveni sarsฤฑldฤฑ” diyen konu hakkฤฑnda bilgi sahibi bir kaynak, TCMB’den beklenin “hฤฑzlฤฑ faiz indirimleri” olmasฤฑna karลฤฑn “aylarca” bir รถnceki Baลkan Naci Aฤbal tarafฤฑndan belirlenen %19 olan faizlerin sabit tutulduฤunu sรถyledi ve ลรถyle devam etti:
“Erdoฤan ve Cumhurbaลkanlฤฑฤฤฑ net olarak sรถyleyeyim halen faizlerin yรผksekliฤi ve uygulamalar nedeniyle Kavcฤฑoฤlu ve TCMB’nin uygulamalarฤฑndan memnun deฤil.”
Kavcฤฑoฤlu’nun Cumhurbaลkanฤฑnฤฑn gรผvenine hala sahip olup olmadฤฑฤฤฑ sorusuna TCMB yanฤฑt vermedi.
Diฤer iki kaynak da sรผreรงteki memnuniyetsizliฤi teyit ederken, bunun dรถrdรผncรผ bir baลkan deฤiลimiyle sonuรงlanma riski olduฤuna da dikkat รงektiler. Bรถyle bir deฤiลim son 12 ayda TCMB’nin รผรง farklฤฑ baลkan gรถrmesi anlamฤฑna gelirken piyasalarda volatiliteye de neden olabilir.
ฤฐkinci bir kaynak Kavcฤฑoฤlu’nun artฤฑk Cumhurbaลkanฤฑ ile “saฤlฤฑklฤฑ bir iletiลimi” kalmadฤฑฤฤฑnฤฑ sรถyledi ve “Bir gรถrevden alma olur mu? Bunu sadece Erdoฤan bilir elbette. Ama รผรง merkez bankasฤฑ baลkanฤฑ gรถrevden alฤฑndฤฑktan sonra yeni bir merkez bankasฤฑ baลkanฤฑ daha gรถrevden alฤฑnฤฑrsa bu sefer eleลtirinin en yukarฤฑ yรถnelmesi de mรผmkรผn” dedi.
TCMB Eylรผl ayฤฑnda Erdoฤan’ฤฑn da uzun sรผredir beklediฤi faiz indirimini yaptฤฑ ve politika faizini 100 baz puan dรผลรผrerek %18’e รงekti. Faiz indirimi sonrasฤฑ TรFE %19.58 ile 2.5 yฤฑlฤฑn zirvesini gรถrรผrken TCMB’nin daha yakฤฑndan izleyeceฤini belirttiฤi รงekirdek enflasyon gรถstergeleri de Eylรผl’de yรผkseldi.
Analistlere gรถre Erdoฤan’ฤฑn para politikasฤฑnda belirleyici olmasฤฑ da TL’nin son 3 yฤฑlda %50 deฤer kaybetmesinde belirleyici bir sebep oldu. Bu sรผrecin neredeyse tamamฤฑnda Tรผrkiye’de รงift haneli enflasyon gรถrรผldรผ.
TL’deki bu deฤer kaybฤฑ Tรผrkiye’de yaลanlarฤฑn satฤฑn alma gรผnรผcรผnรผ eritirken, bu ekonomik gรถrรผnรผm en geรง 2023’te gerรงekleลecek seรงimler รถncesi ลimdiden oy kaybฤฑ olarak anketlerde hissediliyor.
Erdoฤan faizleri %19’a yรผkselten Aฤbal’ฤฑ Mart ayฤฑnda gรถrevden alarak yerine Kavcฤฑoฤlu’nu atamฤฑลtฤฑ. Daha sonra Erdoฤan Haziran ayฤฑnda TCMB Baลkanฤฑ ile gรถrรผลtรผฤรผnรผ, Aฤustos itibarฤฑyla enflasyonun dรผลรผลe geรงeceฤini sรถylemiลti. Bunu takiben halka hitaben aynฤฑ konuลmasฤฑnda Aฤustos ayฤฑ sonrasฤฑ iรงin enflasyon dรผลรผลรผ ve faiz indirimi sinyali vermiลti. Enflasyonda beklenen dรผลรผล ise gerรงekleลmedi.
Enflasyon sadece Tรผrkiye’de deฤil pandemiden รงฤฑkฤฑลฤฑn da etkisiyle tรผm dรผnyada artฤฑล eฤiliminde. Emtia fiyatlarฤฑndaki artฤฑล da son dรถnemde bir รงok merkez bankasฤฑnฤฑ zorlayan bir sรผreรง oluลturdu. Geliลmekte olan bazฤฑ รผlkeler bu dรถnemde para politikasฤฑnda sฤฑkฤฑlaลtฤฑrmaya beklenenden รงok erken baลlarken TCMB gevลeme sรผrecine girdi.
Analistlere ve muhafete gรถre Erdoฤan’ฤฑn baลฤฑnda olduฤu Cumhurbaลkanlฤฑฤฤฑ hรผkรผmet sistemi ekonomik sorunlarฤฑn da รถnemli bir nedeni.
Reuters’ฤฑn gรผncel bir analizine gรถre akademisyenler kalฤฑcฤฑ dรผลรผk faiz ortamฤฑnฤฑn mevcut ya da benzer adฤฑmlarla oluลmasฤฑnฤฑ mรผmkรผn gรถrmรผyorlar.
Aynฤฑ analize gรถre Erdoฤan’ฤฑn seรงimler รถncesinde faiz indirimlerinin ekonomiyi canlandฤฑracaฤฤฑ gรถrรผลรผ de yรผksek enflasyon ve TL’deki deฤer kaybฤฑ nedeniyle iลe yarayacak gibi gรถrรผnmรผyor.
Akลener, bu haftaki konuลmasฤฑnda, “ลimdiden sรถyleyim bu artฤฑลlarฤฑn sorumlusu Merkez Bankasฤฑ baลkanฤฑ deฤildir. Bu maliyetlerin esas sorumlusu Tรผrk devletini ucube bir sisteme hapseden, Tรผrkiye eksonomisini akฤฑl dฤฑลฤฑ teorilerine kurban eden ve her olayda elini yฤฑkayฤฑp รงฤฑkmasฤฑyla bilinen Erdoฤan’ฤฑn ta kendisidir. Nitekim eminim ki bu olaydan da elini yฤฑkayฤฑp รงฤฑkmak iรงin TCMB baลkanฤฑnฤฑ yakฤฑn zamanda harcayacaktฤฑr” dedi.
Sistemi “รงรถp รถฤรผtรผr gibi bรผrokrat รถฤรผttรผฤรผ” sรถyleyen Akลener TCMB baลkanฤฑnฤฑ “bu sitemin son kullanma tarihi yaklasaลan bir bรผrokratฤฑ” olarak tanฤฑmladฤฑ.
Reutes’a bilgi veren kaynaklardan biri Akลener’in aรงฤฑklamasฤฑ sonrasฤฑ Erdoฤan’ฤฑn TCMB konusunda alabileceฤi kararฤฑ erteleme ihtimali oluลturduฤuna da dikkat รงekti.
Erdoฤan TCMB’nin Eylรผl indirimi sonrasฤฑ enflasyonda dรผลรผล olacaฤฤฑnฤฑ sรถyledi ancak faiz konusuna deฤinmedi.
Altun’dan yalanlama
Cumhurbaลkanlฤฑฤฤฑ ฤฐletiลim Baลkanฤฑ Fahrettin Altun, Twitter รผzerinden bir paylaลฤฑm yaparak Reuters’ฤฑn haberini yalanladฤฑ.
Altun Twitter รผzerinden ฤฐngilizce yaptฤฑฤฤฑ paylaลฤฑmda, “Yalan haberler eskiden sosyal medyada bir problemdi. ลimdi ana akฤฑm medya da aynฤฑ sorundan muzdarip. Bรผyรผk organizasyonlarฤฑn bile bรถyle yalanlar yaymasฤฑ รงok endiลe verici. Yalan haber” yazdฤฑ.
