Gaz kesintisi nedeniyle sanayide yaลanan zarar, gerรงek enflasyon รผzerinden yine tรผketicilere yansฤฑyacak. Erken seรงim iรงin ortam kollayan iktidar, ลimdilik konutlarda doฤrudan kesinti yapmadฤฑ ama kriz sรผrerse o da gรผndeme gelebilir
Enerji Politikalarฤฑ Uzmanฤฑ Necdet Pamir, elektrik ve doฤalgaz zamlarฤฑnฤฑn devamฤฑnฤฑn gelebileceฤini vurgulayarak โAma bir erken seรงim iรงin โiktidar iรงin en uygunโ zaman kollamasฤฑ var. O nedenle รถzellikle doฤalgazda bir sรผre bekleyebilir konutlara zamโ dedi.
Cumhuriyet’ten ลehriban Kฤฑraรง’ฤฑn haberine gรถre Tรผrkiye iรงin, mevcut yeraltฤฑ gaz depolama kapasitesinin son derece yetersiz olduฤunu, kriz dรถnemlerinde gรผnlรผk geri alฤฑnabilecek miktarlarฤฑn, Silivri iรงin 28, Tuz Gรถlรผ iรงin 40 milyon metrekรผp olduฤunu anlatan Pamir, โAncak Tuz Gรถlรผ depomuzda bu miktar รงekiล devam etse, 5-6 gรผnlรผk gaz kaldฤฑ. Eฤer kriz uzarsa depo olarak sadece Silivriโye dayanฤฑlacak. Bunlar son derece yetersizโ dedi.
Karadeniz gazฤฑ ile ilgi de Pamir, โรeลitli parametrelere baฤlฤฑ olarak ve รงok uzun sรผrede belli bir yรผzdesi รผretilebilir. Ancak daha bu noktaya gelinmeden รงok รถnce, tamamฤฑ yabancฤฑ ลirketlere โanahtar teslimiโ olarak verilen รผretim โfaaliyetleriโ iรงin milyarlarca dolarlฤฑk anlaลmalar yapฤฑldฤฑ. Atฤฑn รถnรผne araba koลulmuล olduโ ifadelerini kullandฤฑ. Necdet Pamir ile enerji sektรถrรผndeki son geliลmeleri konuลtuk.
– ฤฐranโฤฑn doฤalgaz kesintisinin ana nedenleri nelerdir? Kesintinin sรผresi uzayabilir mi?
Kanฤฑmca ฤฐran, kendi tรผketimi de bu gรผnlerde รงok fazla olduฤundan, kendi gereksinimini karลฤฑlamakta zorlanฤฑyor. Rafineriler ve sanayide verdiฤi gazda kesintiye gitti. โTeknik arฤฑzaโ demese, ceza รถdemesi ve bizim zararlarฤฑmฤฑzฤฑ karลฤฑlamasฤฑ gerekir. Dolayฤฑsฤฑyla, sisteme giren gaz miktarฤฑnda ฤฐranโdan kaynaklฤฑ olarak gรผnde 28 milyon metrekรผp kayฤฑp oluลtu. Kesinti, ฤฐranโdaki talep hava koลullarฤฑna baฤlฤฑ olarak azalana kadar sรผrebilir.
– Tรผrkiye doฤalgaz stoฤu yapamaz mฤฑydฤฑ, depolama kapasitesi yeterli dรผzeyde mi?
Zaten arz gรผvenliฤi iรงin yapmasฤฑ gerekirdi. รncelikle, yฤฑlda 60 milyar metrekรผp gaz tรผketen Tรผrkiye iรงin, mevcut yeraltฤฑ gaz depolama kapasitesinin son derece yetersiz olduฤunu belirtelim. Silivriโde 3.19 milyar metrekรผp, Tuz Gรถlรผโnde yaklaลฤฑk 900 milyon metrekรผplรผk depolama kapasitesi var. Bunlarฤฑn toplamฤฑ yaklaลฤฑk 4.1 milyar metrekรผp. Tรผketime oranฤฑ yรผzde 6.7 gibi son derece yetersiz miktar. Kriz dรถnemlerinde gรผnlรผk geri alฤฑnabilecek miktarlar, Silivri iรงin 28, Tuz Gรถlรผ iรงin 40 milyon metrekรผp. Ancak Tuz Gรถlรผ depomuzda bu miktar รงekiล devam etse, 5-6 gรผnlรผk gaz kaldฤฑ. Eฤer kriz uzarsa, depo olarak sadece Silivriโye dayanฤฑlacak. Bunlar son derece yetersiz. Soฤuk kฤฑล gรผnlerinde รถzellikle konutlarฤฑn sฤฑkฤฑntฤฑya girmemesi iรงin tam kapasite dolu olmasฤฑ gereken bu depolar, kurak geรงen yaz dรถneminde hidroelektrik santrallarฤฑn elektrik รผretimine yetersiz katkฤฑ vermesi nedeniyle BOTAล tarafฤฑndan kullanฤฑlฤฑnca, kฤฑล dรถneminde yetersiz kaldฤฑlar. Oysa bunlarฤฑn kฤฑลa tam kapasite girmeleri gerekirdi.
“ULUSAL KAYGILAR GรZETฤฐLMฤฐYOR”
– Yurttaล, doฤalgaz ve elektrik faturalarฤฑnda ciddi zamlarla mรผcadele etmek zorunda, bu zamlarฤฑn devamฤฑ gelir mi?ย
Bu zamlarฤฑn devamฤฑ gelebilir. Ama dediฤim gibi, bir erken seรงim iรงin โiktidar iรงin en uygunโ zaman kollamasฤฑ var. O nedenle รถzellikle doฤalgazda bir sรผre bekleyebilir konutlara zam. Zam yapฤฑlmazsa, bu geniล ve giderek yoksullaลan hane halklarฤฑnฤฑ esirgemek iรงin deฤil, erken seรงim stratejisi! Gereฤi yapฤฑlmayacaktฤฑr. Zira sektรถr, enerji sektรถrรผnรผn evrensel kurallarฤฑna gรถre yรถnetilmediฤi gibi, ulusal ve kamusal kaygฤฑlar gรถzetilerek de yรถnetilmiyor. Siyasetin gรถlgesinde ve โSaldฤฑm รงayฤฑra, Mevlam kayฤฑraโ diye betimlenebilecek bir yรถnetim var.
ZARAR TรKETฤฐCฤฐYE YANSIYACAK
– Gaz kesintisinin hem iล dรผnyasฤฑna hem yurttaลa faturasฤฑ ne olacak?
ฤฐlk aลamada, gaz kesintisi รงift yakฤฑtlฤฑ (gaz ve diฤer yakฤฑtlarla) santrallara, gazla รงalฤฑลan santrallara ve sanayiye yรถnelik kesintiler yapฤฑldฤฑ. Sanayide milyarlarca dolarlฤฑk zarar oluลtuฤu aรงฤฑklanฤฑrken, santrallarฤฑn yetersiz รผretimi nedeniyle de elektrik kesintileri de รงarpan etkiyle yaลamฤฑ olumsuz etkiledi. Sanayiye yapฤฑlan kesintinin 29 Ocakโta, elektrik kesintilerinin 31 Ocakโta bitirileceฤi aรงฤฑklandฤฑ. Ancak bรถyle olup olmadฤฑฤฤฑnฤฑ, sanayi kuruluลlarฤฑnฤฑn aรงฤฑklamalarฤฑna bakarak gรถreceฤiz. Konutlara henรผz doฤrudan bir kesinti olmadฤฑ. Ancak birincisi, sanayide yaลanan zarar, gerรงek enflasyon รผzerinden gene tรผketicilere yansฤฑyacak. Erken (baskฤฑn) seรงim iรงin ortam kollayan iktidar, ลimdilik konutlarda doฤrudan kesinti yapmadฤฑ ama kriz (arz eksikliฤi) sรผrerse o da gรผndeme gelebilir.
42-45 MฤฐLYARย DOLARLIK FATURA
– Tรผrkiyeโnin enerjide dฤฑลarฤฑya baฤฤฑmlฤฑlฤฑk derecesi ve รถdediฤimiz fatura nedir?
Enerjide dฤฑลa baฤฤฑmlฤฑlฤฑk oranฤฑ yรผzde 70.1 (2020 sonunda). Enerji ithalat faturasฤฑ, cari aรงฤฑฤฤฑn en รถnemli kalemlerinden. Genelde, toplam ithalat faturamฤฑzฤฑn yรผzde 18โi ile 24โรผ arasฤฑnda dalgalanฤฑyor. Fatura petrol/doฤalgaz fiyatlarฤฑnฤฑn ve dolar/TL paritesinin seyrine baฤlฤฑ olarak dalgalanฤฑyor. รrneฤin (Brent) petrol fiyatlarฤฑnฤฑn 112 dolar olduฤu 2012โde enerji ithalatฤฑna 60 milyar dolar รถdedik. Talebin ve fiyatlarฤฑn dรผลtรผฤรผ 2020โde 28 milyar dolara gerileyen fatura, 2021 iรงin 42-45 milyar dolar arasฤฑ olarak tahmin ediliyor.
– Hรผkรผmet Karadenizโde iki kere gaz bulunduฤunu aรงฤฑkladฤฑ. Var mฤฑ รถyle bir kaynak?
Daha ilk kuyuda ve hedef derinliฤe 1100 metre varken โrezervโ aรงฤฑklamanฤฑn bilimsel ve ekonomik bir anlamฤฑ yoktur. Aรงฤฑklama siyasidir. O zaman da aรงฤฑkladฤฑฤฤฑm gibi, sismikte gรถrรผlen yapฤฑda en az 7-8 tespit kuyusu aรงฤฑlฤฑp uzun sรผreli (yerine gรถre 45-60 gรผn sรผrebilen) uzatฤฑlmฤฑล akฤฑล testleri yapฤฑlmalฤฑ. O aลamaya, 1.5 yฤฑl sonra yeni yeni geliniyor. Bu testlerin sonucunda bile tahmini bir rezerv (yerinde gaz miktarฤฑ) belirlenebilir. Bunun tamamฤฑ รผretilemez. รeลitli parametrelere baฤlฤฑ olarak ve รงok uzun sรผrede belli bir yรผzdesi รผretilebilir. Ancak gรถrรผldรผฤรผ gibi, daha bu noktaya gelinmeden รงok รถnce, tamamฤฑ yabancฤฑ ลirketlere โanahtar teslimiโ olarak verilen รผretim โfaaliyetleriโ iรงin milyarlarca dolarlฤฑk anlaลmalar yapฤฑldฤฑ. Atฤฑn รถnรผne araba koลulmuล oldu! รstelik bu yapฤฑlan โyerli ve millidirโ sloganlarฤฑyla!
RANT OYUNLARINA TERK EDฤฐLMEMELฤฐ
– ฤฐktidarฤฑn izlediฤi enerji politikalarฤฑnฤฑ gรถz รถnรผne alฤฑrsak enerjide รถnรผmรผzdeki dรถnemlerde tรผr riskler gรถrรผyorsunuz?
Doฤalgaz kesintisi (ithalattaki) sรผrer ya da daha da kronikleลirse, รงift yakฤฑtlฤฑ santrallarฤฑn hฤฑzla diฤer yakฤฑtla elektrik รผretimine katkฤฑ vermesi saฤlanmalฤฑdฤฑr. Doฤalgazda, Azerbaycanโdan BTE hattฤฑndan gรผnde 12 milyon metrekรผp ilave gaz alฤฑnabilecekken bunun ihmal edilmiล olmasฤฑ kabul edilemez. Sadece 4 milyon metrekรผplรผk bir ilave alฤฑm iรงin adฤฑm atฤฑldฤฑฤฤฑ aรงฤฑklanmฤฑลtฤฑr. Bu yetersizdir. Rusyaโdan gelen iki hattan biri TรผrkAkฤฑmโda BOTAลโฤฑn yฤฑllฤฑk 8 milyar metrekรผplรผk kontratฤฑ daha รถnce altฤฑ รถzel ลirkete devredilmiลti. Bunlardan รผรงรผ, Gazpromโa yรผkรผmlรผlรผklerini yerine getirmediฤi iรงin, onlara devredilmiล gaz miktarฤฑ alฤฑnamamaktadฤฑr. TรผrkAkฤฑmโdan gรผnde 46.9 milyon metrekรผp yerine 32 milyon metrekรผp gelmekte. Bu miktarฤฑ devreye alabilmek iรงin sรถz konusu kontratlarฤฑn acilen yeniden BOTAลโa devri saฤlanmalฤฑdฤฑr. Enerji yรถnetimi, bu kontratlarฤฑn baลka รถzel ลirketlere devri iรงin ihale aรงmฤฑล gรถrรผnmektedir. Enerji sektรถrรผ rant oyunlarฤฑna terk edilemez.
– Bu alanda hangi adฤฑmlar atฤฑlmalฤฑ?
Enerji sektรถrรผnรผn geneli iรงin yapฤฑlmasฤฑ gerekenler, uzun bir aรงฤฑklama gerektirir. Burada sadece yenilenebilir kaynaklarฤฑn enerji karฤฑลฤฑmฤฑndaki mevcut son derece yetersiz payฤฑnฤฑn artฤฑrฤฑlmasฤฑ, enerji yoฤunluฤunun azaltฤฑlmasฤฑ gibi temel hususlara deฤinmekle yetinelim. Bir รถrnek olarak, tรผkettiฤimiz elektriฤin (330 milyar kW-saat) daha fazlasฤฑnฤฑ (400 milyar kW-saat) sistemimize saฤlayabilecek gรผneล potansiyelimizin bunca yฤฑlda topu topu yรผzde 3โรผnรผn devreye alฤฑnabildiฤinin altฤฑnฤฑ รงizelim.
