Sabit kur sistemi olsaydฤฑ devalรผasyonun daha gรถzle gรถrรผlรผr halde olacaฤฤฑnฤฑ belirten Dรผnya gazetesi yazarฤฑ Alaattin Aktaล, kur gรผnden gรผne deฤiลtiฤi iรงin sanki hiรง bir ลey olmamฤฑล gibi davranฤฑldฤฑฤฤฑnฤฑ yazdฤฑ. ฤฐลte Aktaล’ฤฑn bugรผnkรผ yazฤฑsฤฑ
“Tรผrkiye ลimdiye kadar dรถviz kurunda รผรง kฤฑrฤฑlma dรถnemi yaลadฤฑ. Biri 1980 yฤฑlฤฑndaydฤฑ, 24 Ocak kararlarฤฑ sรผrecinde bรผyรผk bir dรถnรผลรผme imza atฤฑldฤฑ, TL’nin deฤeri bir gรผnde yarฤฑ yarฤฑya dรผลรผrรผldรผ, dolar 35 liradan 70 liraya รงฤฑktฤฑ. 24 Ocak kararlarฤฑnฤฑn sonuรงlarฤฑ ve uygulanmasฤฑ iรงin nasฤฑl bir ortama ihtiyaรง duyulduฤu tabii ki tartฤฑลฤฑlฤฑr, 12 Eylรผl olmasaydฤฑ bu kararlar uygulanamazdฤฑ, denilebilir. Bunlar apayrฤฑ bir tartฤฑลma konusu.
Tรผrk parasฤฑ 24 Ocak’ta yarฤฑ yarฤฑya deฤer yitirdi ama deฤer kaybฤฑ izleyen yฤฑllarda da hฤฑz kesmekle birlikte sรผrdรผ. 24 Ocak’ta alฤฑnan kararlarla her ลey bir anda gรผllรผk gรผlistanlฤฑk olmadฤฑ, olamazdฤฑ da zaten.
Dรถvizde ikinci kฤฑrฤฑlmayฤฑ 1994 yฤฑlฤฑnda yaลadฤฑk. Ekonomi profesรถrรผ baลbakanฤฑmฤฑz, iktisat fakรผltelerinin birinci sฤฑnฤฑfฤฑndaki รถฤrencilerin bile bilmesi gereken basit kurallardan habersiz bir davranฤฑล sergileyince Tรผrkiye gรถz gรถre gรถre devalรผasyon yaลadฤฑ. TL, 1994 yฤฑlฤฑnฤฑ yรผzde 50’den fazla deฤer kaybฤฑyla kapattฤฑ.
Ve geldik รผรงรผncรผ kฤฑrฤฑlmaya, 2001 krizine… Yฤฑllarฤฑn birikimi vardฤฑ ekonomide, fay hattฤฑ gerilmiลti, bankacฤฑlฤฑk sistemi yฤฑkฤฑlmak รผzereydi adeta, รankaya Kรถลkรผ’ndeki ufak bir uyarฤฑ, kamuoyuna bรผyรผk bir kavga gibi yansฤฑtฤฑldฤฑ ne yazฤฑk ki ve domino taลlarฤฑ bir anda yฤฑkฤฑlmaya baลladฤฑ. Tรผrk parasฤฑ yine yรผzde 50’den fazla deฤer yitirmiลti.
1980 ve 1994’te sabit kur rejimi uygulanฤฑyordu ve dรถviz kurundaki deฤiลim iรงin dรผฤmeye basฤฑlmasฤฑ, karar verilmesi gerekiyordu, bu kararlar da verildi. 2001’de biraz daha farklฤฑ bir sistem sรถz konusuydu, TL’nin deฤeri bir bant iรงinde seyretmekteydi. Ama o bant, TL’ye dar gelmeye baลlamฤฑลtฤฑ ve mecbur kalฤฑnฤฑnca bant aรงฤฑlฤฑverdi.
Artฤฑk Tรผrkiye dรถviz kurunda yeni bir sisteme geรงmiลti; dalgalฤฑ kur sistemine…
Bol dรถviz-dรผลรผk kur dรถnemi
Tรผrkiye 2001 krizi sรผrecinde bankacฤฑlฤฑk sistemini tรผm รงรผrรผklerinden ayฤฑkladฤฑ. รzellikle son yฤฑllarda hemen her gรผn รผstรผne รงullandฤฑฤฤฑmฤฑz, ama ekonominin can damarฤฑ olan finans sistemi sapasaฤlam bir hale getirildi. Bankacฤฑlฤฑk sisteminin denetim mekanizmasฤฑ Batฤฑ standartlarฤฑnฤฑn bile รผstรผne รงฤฑkarฤฑldฤฑ.
Bรผtรผn bunlara ek olarak uluslararasฤฑ alanda da dรถviz bollaลtฤฑ, bizde de faiz Batฤฑ ile kฤฑyaslanmayacak kadar yรผksekti. Tek parti iktidara gelmiล ve siyasi istikrar algฤฑsฤฑ da pekiลmiลti. Tรผrkiye’ye oluk oluk dรถviz akmaya baลladฤฑ.
Gelen dรถvizin bolluฤu, Tรผrk parasฤฑnฤฑn deฤerlenmesini saฤladฤฑ; Tรผrk parasฤฑnฤฑn deฤerli kaldฤฑฤฤฑnฤฑ ve artmayacaฤฤฑnฤฑ gรถrenler daha รงok dรถviz getirdi ve bu durum kendi kendini besleyen bir sรผrece dรถnรผลtรผ.
2002 yฤฑlฤฑ sonunda sฤฑfฤฑr atฤฑlmฤฑล haliyle 1.64 olan dolar, 2010 yฤฑlฤฑna gelindiฤinde TL karลฤฑsฤฑnda deฤer yitirmiล ve 1.55’e inmiลti. 2012 yฤฑlฤฑ da 1.78 ile kapatฤฑlmฤฑลtฤฑ.
Devalรผasyon demeyince devalรผasyon olmuyor mu?
2013 yฤฑlฤฑyla birlikte pembe gidiลat sona erdi ve kur artฤฑลฤฑ baลladฤฑ. 2013 yฤฑlฤฑnฤฑ 2.13 dรผzeyinden kapattฤฑk, 2014’รผ 2.32 dรผzeyinden. 2015 ile birlikte hฤฑzlanma arttฤฑ, 2.91’le bitirdik yฤฑlฤฑ. 2016’yฤฑ felaket gibi gรถrdรผk, yฤฑl 3.53’le bitmiลti, ama 2017’ye bakฤฑnca 2016’yฤฑ arar hale geldik. Dรผn itibariyle ลu satฤฑrlarฤฑ yazarken dolar kuru 3.78’e ulaลmฤฑลtฤฑ bile.
Tรผrkiye daha รถnceki kur artฤฑลlarฤฑna “devalรผasyon” diyordu. ลimdi, kur anlฤฑk deฤiลtiฤi ve bu deฤiลiklik belli bir otoritenin kararฤฑyla olmadฤฑฤฤฑ iรงin devalรผasyondan pek sรถz etmiyoruz. Ama biliyoruz ki devalรผasyon, iktisat dilinde deฤer kaybฤฑ demek ve biz adฤฑnฤฑ koymasak da son dรถnemde ciddi oranda devalรผasyon yaลฤฑyoruz.
Eskiden olduฤu gibi sabit kur rejimi uygulansaydฤฑ, bir sรผre sabit kalan kurun bir anda deฤiลtiฤine tanฤฑklฤฑk ederdik. ลimdi kur gรผnden gรผne deฤiลiyor ve biz de sanki bir ลey olmamฤฑล gibi davranฤฑyoruz. Ama yaลadฤฑฤฤฑmฤฑzฤฑn gรผnlรผk kรผรงรผk devalรผasyonlar olduฤunu da pekala biliyoruz.
Yavaล yavaล ฤฑsฤฑtฤฑlan kurbaฤa
Bir anekdot vardฤฑr ya…Kaynar suya atฤฑlan kurbaฤa can havliyle รงฤฑkmak iรงin uฤraลฤฑr; ama soฤuk suya atฤฑlan ve yavaล yavaล ฤฑsฤฑtฤฑlan kurbaฤa durumun pek farkฤฑna varamaz ve haลlanฤฑr.
Biz de kur artฤฑลฤฑnฤฑn geรงmiลe kฤฑyasla gรถrece yavaล olmasฤฑ yรผzรผnden yaลadฤฑฤฤฑmฤฑz tahribatฤฑn farkฤฑna varamฤฑyor muyuz sahi, yoksa varmaktan mฤฑ kaรงฤฑnฤฑyoruz?
Sorun giderek bรผyรผyor, รงฤฑฤ geliyor adeta! Daha kรถtรผsรผ bu sorun giderek ekonomik รถnlemlerle รงรถzรผlemeyecek boyuta taลฤฑnฤฑyor. Algฤฑ bozuluyor, Tรผrkiye’ye bakฤฑลtaki algฤฑ.
“Yarฤฑn nasฤฑl bir ekonomik karar alฤฑr da bu kรถtรผ gidiลi durdurabiliriz” sorusu yanฤฑtsฤฑz. Aslฤฑnda alabileceฤimiz bir karar da, uygulamaya koyabileceฤimiz bir รถnlem de gรถrรผnmรผyor. Sorun ekonomik olmaktan tรผmรผyle รงฤฑkmฤฑล ve siyasete kaymฤฑล gibi bir gรถrรผntรผ veriyor. Zaten en bรผyรผk aรงmazฤฑmฤฑz da burada.
