Dolar/TL kuru, bugรผn gรผnlรผk yรผzde 18 yรผkseliลle 13 seviyesini aลarak tekrar rekor kฤฑrdฤฑ. Tรผrk Lirasฤฑ bรถylece 2001 yฤฑlฤฑndaki ekonomik krizle beraber dalgalฤฑ kur rejimine geรงildiฤinden beri en kรถtรผ gรผnรผnรผ yaลadฤฑ.
Ekonomistlere gรถre bunun nedeni Cumhurbaลkanฤฑ Recep Tayyip Erdoฤan’ฤฑn dรผn sarf ettiฤi sรถzler.
Erdoฤan’ฤฑn iลaretini verdiฤi yeni ekonomik modele gรถre kurun yรผkselmesinin รถnรผne geรงilmesi hedeflenmiyor.
BBC Tรผrkรงe’nin haberine gรถre yรผksek kur ile beraber ihracatฤฑn artฤฑrฤฑlmasฤฑ amaรงlanarak enflasyondaki yรผkseliล de gรถz ardฤฑ edilecek. O yรผzden ekonomistlere gรถre artฤฑk bundan sonra kurun geleceฤi yeri tahmin etmesi รงok gรผรง.
Ancak bu yeni sistem risklerini de iรงinde barฤฑndฤฑrฤฑyor.
‘Panik havasฤฑyla dolar talebi arttฤฑ’
Marmara รniversitesi ฤฐลletme Bรถlรผmรผ รฤretim รyesi Prof. Dr. Burak Arzova’ya gรถre Erdoฤan dรผnkรผ sรถzleriyle kurdaki yรผkseliลin dert edilmediฤi yeni bir ekonomik modele geรงildiฤini teyit etti.
“Bir sonu yok, dipsiz bir kuyu”
Kurun nereye kadar yรผkselebileceฤi sorusuna Arzova, “Bir sonu yok, dipsiz bir kuyu” yanฤฑtฤฑnฤฑ veriyor:
“Seri faiz indirimlerinin devam edebileceฤi, hรผkรผmetin kuru tutma gibi bir niyetinin olmadฤฑฤฤฑ ortaya รงฤฑkฤฑnca panik havasฤฑyla beraber insanlar sรผrekli olarak dolar talebinde bulunmaya baลladฤฑ.
“รรผnkรผ kuru tutamayacaksan ve tutmak gibi bir niyetin yoksa kurun nereye gideceฤini de bilemezsin.”
Ancak analistlere gรถre bu sรผrdรผrรผlebilir bir durum deฤil.
‘Faizin bitirileceฤine dair sรถzleri รงok รงarpฤฑcฤฑ’
Ekonomist Arda Tunca ise bugรผnรผ tarihi bir gรผn olarak nitelendiriyor.
Tunca, Erdoฤan’ฤฑn dรผnkรผ sรถzleriyle piyasanฤฑn uzun zamandฤฑr รผzerinde olduฤu fay hattฤฑnฤฑn tetiklendiฤi gรถrรผลรผnde.
Erdoฤan’ฤฑn dรถviz mevduatฤฑna dair sรถzlerinin sermaye kontrolรผne dair endiลeleri ortaya รงฤฑkardฤฑฤฤฑnฤฑ aktaran Tunca’ya gรถre Erdoฤan’ฤฑn aรงฤฑklamalarฤฑ “yanlฤฑล para politikasฤฑnฤฑn devam edeceฤinin” bir iลareti:
“Faizle ilgili olarak bu iลin bitirileceฤine, faize dayalฤฑ bir ekonomik sistemin olmayacaฤฤฑna dair sรถzleri en รงarpฤฑcฤฑ olanlar. Buradan enflasyonun ve fiyat istikrarฤฑnฤฑn gรถzardฤฑ edileceฤine dair yanlฤฑล politikalarฤฑn devam ettirileceฤi anlaลฤฑlฤฑyor.”
Ancak Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn dรผลรผk faiz politikasฤฑna devam etmesi ve kurun yรผkselmesi, Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn azalan net rezervleri, kamu ve รถzel sektรถrรผn dรถviz borcu tarafฤฑnda endiลe yaratฤฑyor.
Faizin aลaฤฤฑda ya da yukarฤฑda olmasฤฑ iyi bir politikanฤฑn iลareti olmadฤฑฤฤฑnฤฑ vurgulayan Tunca, “Faiz enflasyona gรถre olmasฤฑ gereken seviye neyse ona gรถre ayarlanฤฑr” diyor. Erdoฤan: Kurdaki rekabet gรผcรผ istihdamda artฤฑลa yol aรงar
Erdoฤan, 22 Kasฤฑm’daki kabine toplantฤฑsฤฑnฤฑn ardฤฑndan yaptฤฑฤฤฑ konuลmada, “Kurdaki rekabet gรผcรผ yatฤฑrฤฑm, รผretim ve istihdamda artฤฑลa yol aรงar” dedi.
“Biz yรผksek faiz, dรผลรผk kur kฤฑsฤฑr dรถngรผsรผ yerine yatฤฑrฤฑm, ihracat, bรผyรผme odaklฤฑ politikamฤฑzda en doฤru olanฤฑ yapmakta kararlฤฑyฤฑz” diyen Erdoฤan, bu yรผzden bรผyรผmeyi รถnemsediklerini aktardฤฑ.
Erdoฤan ayrฤฑca, “Bireylerin dรถviz borcu deฤil, bankalarda, yastฤฑk altฤฑnda ciddi bir dรถviz varlฤฑฤฤฑ var. Bankalarฤฑmฤฑzฤฑn aรงฤฑk pozisyonlarฤฑ bulunmuyor. รnemli olan burasฤฑ” ifadelerini de kullandฤฑ.
17 Kasฤฑm’daki AKP Meclis Grup Toplantฤฑsฤฑ’nda da aynฤฑ konuya deฤinen Erdoฤan, “Biz faize milletimizi kesinlikle ezdirmeyiz” demiลti.
‘Enflasyonun yarattฤฑฤฤฑ tahribat bรผyรผk olacak’
TL’nin son 11 gรผndeki deฤer kaybฤฑ 1999’dan beri en bรผyรผk dรผลรผล serisi anlamฤฑna geliyor.
Yฤฑlฤฑn baลฤฑndan beri yaลadฤฑฤฤฑ yรผzde 45 deฤer kaybฤฑ ise dรผnyada en kรถtรผ performans sergileyen para birimi olmasฤฑna yol aรงฤฑyor.
Dolar/TL kurundaki bu yรผkseliล, ister istemez zaten yรผzde 20’ye varmฤฑล olan enflasyonun daha da artmasฤฑna yol aรงacak.
“Enflasyonun yarattฤฑฤฤฑ tahribatฤฑn bรผyรผk olmasฤฑnฤฑ” bekleyen Prof. Dr. Burak Arzova’ya gรถre kurdaki bu yรผkseliลle beraber yabancฤฑ yatฤฑrฤฑmcฤฑlar TL varlฤฑklardan iyice kaรงacak.
Arzova’nฤฑn tahminine gรถre hรผkรผmet TL’deki deฤer kaybฤฑyla ihracatฤฑn yรผkselmesini, cari aรงฤฑฤฤฑn azalmasฤฑnฤฑ, bahar aylarฤฑnda gรผรงlenecek turizmle dรถviz bolluฤu olmasฤฑnฤฑ, bรถylece kurun belirli bir seviyeye geldikten sonra dรผลerek sabitlenmesini bekliyor.
Ancak bu yol haritasฤฑnda kurun hรผkรผmetin beklediฤi seviyeden daha yรผkseฤe รงฤฑkmasฤฑ ihtimali de var. Peki artan kur ve enflasyon ile beraber vatandaลlarฤฑn alฤฑm gรผcรผnde yaลanacak daralma ile ilgili hรผkรผmetin bir รถngรถrรผsรผ var mฤฑ?
Arzova’ya gรถre hรผkรผmet, enflasyon artฤฑลฤฑnฤฑ, asgari รผcreti ve alt gelir grubundaki vatandaลlar iรงin verilen sosyal destekleri yรผkselterek dengelemek niyetinde.
รreticiler ve ihracatรงฤฑlar iรงin ise kredi desteฤi verilmesi planlanฤฑyor.
Ancak Arzova, ithalatฤฑn maliyetinin artmasฤฑyla arz kฤฑsฤฑntฤฑlarฤฑ olmasฤฑnฤฑ, piyasadan รงekilen, iล yapamayan, stokรงuluฤa giden ลirketler olmasฤฑnฤฑ bekliyor.
Diฤer yandan kamunun da รถzel sektรถrรผn de dรถviz borรง yรผkรผ sรผrekli artฤฑyor. ‘Ekonomi kuralฤฑnฤฑn tamamen dฤฑลฤฑna รงฤฑkฤฑldฤฑฤฤฑ bu durumu hiรง yaลamadฤฑk’
Tรผrkiye’de gelir adaletsizliฤi daha da artacak
Ekonomist Arda Tunca’ya gรถre de bu tablo, Tรผrkiye’deki gelir adaletsizliฤinin daha da artmasฤฑna yol aรงacak.
Tunca, bu geliลmelerin hรผkรผmetin arzu ettiฤi bรผyรผmenin de รถnรผne geรงeceฤini vurguluyor:
“Tรผrkiye buradan bir bรผyรผme hikayesi รงฤฑkaramaz. Tรผrkiye, zaten son 10 yฤฑldฤฑr refahฤฑ artฤฑramayan, kiลisel geliri ve gelir adaletini yukarฤฑ รงฤฑkaramayan bir bรผyรผme hikayesiyle karลฤฑ karลฤฑyaydฤฑ. Tรผrkiye’nin gideceฤi yolda yรผksek enflasyon, artan gelir adaletsizliฤi, bรผyรผmenin kalitesinin dรผลmesi ve artan iลsizlik oranlarฤฑ var.”
Erdoฤan bugรผn ayrฤฑca muhalefet partilerinin erken seรงim รงaฤrฤฑlarฤฑna iliลkin yaptฤฑฤฤฑ aรงฤฑklamada, “Hala ‘Erken seรงim, erken seรงim.’ Olmayacak erken seรงim” diyerek seรงim iรงin Haziran 2023 tarihini gรถsterdi.
Ekonomist Tunca’ya gรถre Erdoฤan’ฤฑn bu sรถzleri, piyasalardaki seรงim beklentisinin farkฤฑnda olduฤunu gรถsteriyor:
“Tรผrkiye artฤฑk ekonominin รถtesinde yรถnetsel bir durumla karลฤฑ karลฤฑya. Bu ancak seรงimle aลฤฑlabilir kanฤฑsฤฑ giderek gรผรงleniyor. Ben de bu durumun sรผrdรผrรผlemez olduฤunu, bunun ancak siyasi bir hamle ile deฤiลebileceฤini gรถrรผyorum.
“Eฤer seรงimle ilgili bir karar alฤฑnmazsa bu ลekilde ekonomik olarak nasฤฑl gider kestiremiyorum. Kriz ortamlarฤฑnda bile bir ลeyleri รถngรถrebiliriz ancak belirsizlik durumunda รถngรถrmek รงok zor. Hiรง yaลamadฤฑฤฤฑmฤฑz bir tecrรผbeden geรงiyoruz. Ekonominin kuralฤฑnฤฑn tamamen dฤฑลฤฑna รงฤฑkฤฑldฤฑฤฤฑ bu durumu hiรง yaลamamฤฑลtฤฑk.”
