Ekonomist Mahfi Eฤilmez McKinsey’den danฤฑลmanlฤฑk alฤฑnmasฤฑnฤฑn olasฤฑ nedenlerini anlattฤฑฤฤฑ yazฤฑsฤฑnda gidiลinin yaratacaฤฤฑ sorunlara dikkat รงekti. ฤฐลte Eฤilmez’in kiลisel bloฤundaki o yazฤฑ:
“Kamu maliyesine yรถnelik tasarruf ve gelir รถnlemlerinin etkin bir ลekilde yerine getirilebilmesi amacฤฑyla, Hazine ve Maliye Bakanlฤฑฤฤฑ’nda kurulacak olan Kamu Maliyesi Dรถnรผลรผm ve Deฤiลim Ofisi’nin รงalฤฑลma yรถntemleri iรงin ABD yรถnetim ve danฤฑลmanlฤฑk ลirketi McKinsey’den danฤฑลmanlฤฑk alฤฑnmasฤฑ son dรถnemin ana gรผndem maddesiydi.
Enflasyonun yรผksek รงฤฑkmasฤฑ gรผndemi deฤiลtirince danฤฑลmanlฤฑk konusu biraz gerilere dรผลtรผ.
Ardฤฑndan Cumhurbaลkanฤฑ Recep Tayyip Erdoฤan’ฤฑn McKinsey’den danฤฑลmanlฤฑk alฤฑnmayacaฤฤฑ aรงฤฑklamasฤฑ bir kez daha bu kuruluลu gรผndemin baลkรถลesine รงekti.
Son aylarda sendikasyon kredilerini yenilemekte zorlanan bankalara bu sendikasyonlarฤฑ yapacak olan yabancฤฑ banka ve finans kuruluลlarฤฑnฤฑn, Tรผrkiye’nin IMF ile bir program iรงine girmesini รถnerdikleri biliniyor.
Anlaลฤฑlan o ki yabancฤฑ banka ve finans kuruluลlarฤฑ bizden giden bilgilere ve verilere gรผvenmiyor, tarafsฤฑz bir gรถrรผลe ihtiyaรง duyuyor ve IMF’yi bu bilgi ve veriler iรงin bir รงeลit gรถzetim mercii olarak iลin baลฤฑnda gรถrmek istiyor.
Ne var ki bu sรถylendiฤi kadar kolay bir yol deฤil. Kolay olmamasฤฑnฤฑn iki nedeni var. ฤฐlk olarak hรผkรผmet bรถyle bir รถneriyi kabul etmiyor.
Hรผkรผmetin bunu kabul etmemesinin altฤฑnda geรงmiลte yapฤฑlan aรงฤฑklamalar yatฤฑyor.
Hรผkรผmet yetkilileri, yฤฑllarca, IMF ile dรผzenlemeden รงฤฑkฤฑlmasฤฑnฤฑ ekonomi yรถnetimindeki baลarฤฑnฤฑn bir kanฤฑtฤฑ olarak anlattฤฑlar. IMF’den รงฤฑkฤฑlmasฤฑ bir yana, IMF’ye borรง verme aลamasฤฑna gelindiฤini ifade ettiler.
Yeniden IMF’ye baลvurulmasฤฑ bu baลarฤฑnฤฑn bitmiล olduฤu imajฤฑnฤฑ yaratabileceฤi iรงin bu yola gidilmesi bu aลamada pek mรผmkรผn gรถrรผnmรผyor.
ฤฐkinci olarak da IMF ile bir dรผzenleme iรงine girilmesi artฤฑk sadece bizim isteฤimize baฤlฤฑ bir seรงenek deฤil.
รรผnkรผ ABD yรถnetimi, geรงtiฤimiz ay, Kongre’den geรงirdiฤi bir yasa ile IMF gibi uluslararasฤฑ kuruluลlarฤฑn Tรผrkiye’ye mali destek vermesini yasakladฤฑ.
Aslฤฑnda ABD’nin bรถyle bir hakkฤฑ yok. Bu yasal dรผzenleme sadece ABD’nin IMF ฤฐcra Direktรถrleri Kurulu’nda oy kullanacak olan temsilcisini baฤlar.
IMF’de bir รผlkeye destek verilip verilmemesini kararlaลtฤฑran icra direktรถrleri kurulunda ABD’nin oyu 24 oydan biridir.
O nedenle ABD’nin tek baลฤฑna Tรผrkiye’yi engelleme imkรขnฤฑ bulunmuyor.
Buna karลฤฑlฤฑk ABD’nin Tรผrkiye’ye destek verilmesine karลฤฑ รงฤฑkmasฤฑ diฤer bazฤฑ icra direktรถrlerinin de muhalif kalmasฤฑna ve Tรผrkiye’nin IMF ile bir dรผzenlemeye girmesinin engellenmesine yol aรงabilir.
ABD, yรผzde 16,5 pay ile IMF’de en yรผksek kotaya sahip รผlke konumunda bulunduฤu iรงin 2019’da tamamlanacak kota artฤฑลฤฑnฤฑ onaylamamasฤฑ IMF’yi madden gรผรง duruma dรผลรผrebilir.
Diฤer icra direktรถrleri ister istemez ABD’li icra direktรถrรผnรผn etkisinde kalabilir.
Bu iki nedenle IMF ile bir iลbirliฤine girilmesi Tรผrkiye aรงฤฑsฤฑndan bu aลamada bir seรงenek oluลturmuyor.
Yabancฤฑ yatฤฑrฤฑmcฤฑya gรผven aลฤฑlamak
457 milyar dolar dฤฑล borcu, bir yฤฑl iรงinde รงevirmesi gereken yaklaลฤฑk 230 milyar dolarlฤฑk dฤฑล yรผkรผmlรผlรผฤรผ bulunan Tรผrkiye’nin dฤฑล finansmana eriลim iรงin aradฤฑฤฤฑ รงรถzรผmรผn yeni kurulacak birim iรงin alฤฑnacak danฤฑลmanlฤฑk meselesiyle gรผndeme gelmiล olduฤu anlaลฤฑlฤฑyor.
Yabancฤฑ banka ve finans kuruluลlarฤฑnฤฑn beklentisi hรผkรผmete danฤฑลmanlฤฑk yapmasฤฑ konusunda anlaลmaya varฤฑlan McKinsey ลirketinin bir yandan da dolaylฤฑ olarak, kendilerine verilecek raporlarda yer alacak bilgilere ve verilere gรถz kulak olmasฤฑydฤฑ.
Yabancฤฑlarฤฑn bu beklentisine karลฤฑlฤฑk verecek aรงฤฑk ya da zฤฑmni bir dรผzenleme var mฤฑ bilinmiyor ama borรง verecek olanlarฤฑn beklentisinin bu olduฤu anlaลฤฑlฤฑyor.
Ne var ki iลler tam bu aลamadayken Cumhurbaลkanฤฑnฤฑn aรงฤฑklamasฤฑ gelince McKinsey’in danฤฑลmanlฤฑk meselesi karฤฑลtฤฑ.
Bu durumda McKinsey’den danฤฑลmanlฤฑk alฤฑnฤฑp alฤฑnmayacaฤฤฑ, alฤฑnmayacaksa kendilerine para รถdenip รถdenmeyeceฤi bilinmeyen konular arasฤฑna girdi.
McKinsey’in danฤฑลmanlฤฑk alฤฑnmak รผzere davet edilmesi bana gรถre yanlฤฑลtฤฑ. Tรผrk bรผrokrasinin bu konuda birikimli, yetiลmiล pek รงok elemanฤฑ var.
Eskiden bu gรถrevleri Devlet Planlama Teลkilatฤฑ uzmanlarฤฑ yapar, Hazine, Maliye ve Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn elemanlarฤฑ da onlara yardฤฑm ederdi.
Bu elemanlarฤฑn hepsi bir yerlere daฤฤฑtฤฑlmadฤฑฤฤฑna gรถre onlardan bir ekip oluลturmak yerine yabancฤฑ bir danฤฑลman tutulmasฤฑnฤฑn tek gerekรงesi bizim elemanlarฤฑn yazacaklarฤฑna yabancฤฑlarฤฑn gรผvenmemesi olabilir. Ki bu duruma nasฤฑl geldiฤimiz de ayrฤฑ bir soru iลareti.
McKinsey’in gรถnderilmesi รงaฤฤฑrฤฑlmasฤฑndan daha da tuhaf bir durum yaratฤฑyor. รรผnkรผ 10 gรผn arayla aynฤฑ konuda aynฤฑ hรผkรผmet iki farklฤฑ karar almฤฑล oluyor.
McKinsey piyasalara nasฤฑl yansฤฑr?
Bu รงeliลkili durumun risk artฤฑลฤฑna yol aรงacaฤฤฑ รงok aรงฤฑk. Bรผyรผk olasฤฑlฤฑkla bu aรงฤฑklamalarฤฑn ardฤฑndan TL deฤer kaybedecek, Tรผrkiye’nin risklerini gรถsteren CDS primi yรผkselecek.
Riskleri dรผลรผrmesi umuduyla davet edilen McKinsey’in risk artฤฑลฤฑna yol aรงarak gidiyor olmasฤฑ baลlฤฑ baลฤฑna tuhaf bir durum.
Tรผrkiye’nin dฤฑล borรงlarฤฑ o kadar yรผksek deฤil. Bu alandaki asฤฑl sorun bir yฤฑl iรงinde รงevrilmesi gereken dฤฑล yรผkรผmlรผlรผk miktarฤฑnฤฑn yรผksekliฤi (yaklaลฤฑk 230 milyar dolar) 2019’da Fed’in 3 kez daha faiz artฤฑracaฤฤฑ ve piyasadan 600 milyar dolar daha รงekeceฤi dikkate alฤฑndฤฑฤฤฑnda bu bรผyรผk tutar bu tรผr รงeliลkilerle birleลtiฤinde dฤฑล kreditรถrlerin Tรผrkiye’ye sฤฑcak bakmalarฤฑnฤฑn รถnรผnde ciddi bir engel oluลturuyor.
Dฤฑล borรงlanma belirli bir noktayฤฑ geรงince baฤฤฑmsฤฑzlฤฑk sorunlarฤฑ yaratmaya baลlar.
Osmanlฤฑ ฤฐmparatorluฤu’ndan devir alฤฑnan dฤฑล borรงlarฤฑ รถdemek zorunda kalan Cumhuriyetin ilk kuลaklarฤฑnฤฑn dฤฑล borรงlanmadan uzak durmasฤฑnฤฑn, hฤฑzlฤฑ bรผyรผmeden รงok yerel olanaklarla bรผyรผmeyi tercih etmesinin nedeni asฤฑl olarak buydu.
Osmanlฤฑ tarihi sadece kฤฑlฤฑรง kalkandan, fetihlerden, saraydaki ihtiลamdan ibaret deฤildir.
ฤฐmparatorluฤun รถzellikle son 200 yฤฑlฤฑ รงok sayฤฑda finansal dersle doludur.
Ertuฤrul’un, Kanuni’nin, Abdรผlhamid’in dizilerinin yanฤฑnda Tarhuncu Ahmet Paลa’nฤฑn baลฤฑna gelenler de televizyon dizisi yapฤฑlsaydฤฑ belki bu derslerden yararlanmak mรผmkรผn olurdu.”
