ฤฐngiltere’de yayฤฑmlanan Financial Times (FT) gazetesinin hesaplamalarฤฑna gรถre Tรผrkiye Cumhuriyet Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn (TCMB) net rezervlerinin kฤฑsa vadeli borรงlanma ve swap iลlemleri dฤฑลarฤฑda tutulduฤunda aรงฤฑklanan rakamlarฤฑn รงok daha gerisine dรผลtรผฤรผne yรถnelik haberi bรผyรผk ses getirdi.
Dolar/TL kuru bu haberin etkisiyle dรผn gรผn iรงinde yรผzde 2’ye yakฤฑn deฤer kaybederek 5,85 seviyesinin รผzerine kadar รงฤฑktฤฑ.
Kur, รarลamba gรผnรผ 5,72’ye kadar gerilemiลti.
Haftanฤฑn son iลlem gรผnรผnde ise kur yรผzde 0,5 yรผkseliลle 5,79 – 5,82 bandฤฑnda hareket etti.
FT’deki haberde, “Kendi hesaplamalarฤฑmฤฑz, rezervlerin 25 Mart’tan bu yana alฤฑลฤฑlmadฤฑk bir hฤฑzla artan kฤฑsa vadeli dฤฑล borรงlanma ve swap iลlemleriyle desteklendiฤini gรถsteriyor. Bu swap iลlemleri dฤฑลarฤฑda tutulduฤunda net rezervlerin 16 milyar dolarฤฑn altฤฑnda olduฤu gรถzรผkรผyor” denildi.
Gazeteye gรถre analistler Tรผrkiye’nin piyasalarda olasฤฑ bir krize karลฤฑlฤฑk verecek finansal savunmasฤฑnฤฑn yeterli olmadฤฑฤฤฑndan endiลeleniyor.
FT, konuyu Merkez Bankasฤฑ’na da sorduklarฤฑnฤฑ aktarฤฑyor ve “Merkez Bankasฤฑ gรถnderdiฤi yazฤฑlฤฑ cevaplarda ilk kez dรถviz rezervlerinin swap iลlemlerinden etkilenmiล olabileceฤini ifade etti. Ancak bu iลlemlerin tamamen uluslararasฤฑ normlara uygun bir ลekilde yapฤฑldฤฑฤฤฑnฤฑ da vurguladฤฑ” diyor.
Net dรถviz rezervi 28,4 milyar dolar
Diฤer yandan Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn dรผn aรงฤฑkladฤฑฤฤฑ verilere gรถre geรงen hafta sonu itibarฤฑyla net dรถviz rezervleri 28,4 milyar dolar olarak gerรงekleลti.
Bir รถnceki hafta aรงฤฑklanan net rezerv tutarฤฑ 27,9 milyar dolar seviyesindeydi.
Brรผt rezervler ise 162,4 milyar dolar olarak aรงฤฑklandฤฑ.
Cumhurbaลkanฤฑ Recep Tayyip Erdoฤan ise dรผn yaptฤฑฤฤฑ konuลmada, “Batฤฑ dรผnyasฤฑnฤฑn bir kesimi medya organlarฤฑyla ekonomimizi adeta รงรถkmรผล gibi gรถsterme รงabasฤฑnda, Tรผrkiye dimdik ayaktadฤฑr. Financial Times bรถyle yazmฤฑล, sen ne yazarsan yaz, alฤฑลacaklar, Tรผrkiye’nin gรผcรผnรผ de kabullenecekler. Kรผresel adaletsizlikler konusunda sesimizi yรผkselttikรงe saldฤฑrฤฑlarฤฑn da dozu artฤฑyor” aรงฤฑklamasฤฑnda bulundu.
Peki TCMB’nin rezervlerinin yatฤฑrฤฑmcฤฑ nezdinde kaygฤฑ uyandฤฑrmasฤฑnฤฑn sebebi ne?
Ekonomi ve finans haber ajansฤฑ Bloomberg, konuyla ilgili haberinde TCMB’nin dรถviz rezervlerindeki hareketin nedenini aรงฤฑklamamasฤฑnฤฑn yatฤฑrฤฑmcฤฑlarฤฑ kaygฤฑlandฤฑrdฤฑฤฤฑnฤฑ yazdฤฑ.
Bloomberg’in Onur Ant imzalฤฑ makalesinde TCMB dรถviz rezervlerinde hareket altฤฑ baลlฤฑkta aรงฤฑklanฤฑyor:
Tรผrkiye’nin ne kadar dรถviz rezervi var?
12 Nisan haftasฤฑ itibariyla IMF’nin (Uluslararasฤฑ Para Fonu) tanฤฑmlamasฤฑyla hesaplanan Merkez Bankasฤฑ net dรถviz rezervleri 28,4 milyar dolar olarak gerรงekleลti. Ancak TCMB yatฤฑrฤฑmcฤฑlarฤฑn brรผt rezervlerine bakฤฑlmasฤฑ gerektiฤine dikkat รงekiyor.
TCMB’nin eski baลkan yardฤฑmcฤฑsฤฑ ฤฐbrahim Turan’a gรถre TCMB net dรถviz rezervi tutarฤฑnฤฑ IMF ile yaptฤฑฤฤฑ stand-by antlaลmasฤฑ kapsamฤฑnda aรงฤฑklamak zorunda.
Turan’a gรถre de brรผt rakama bakmak daha makul, bรถylece bankalarฤฑn bรผnyesindeki dรถviz mevduatlarฤฑnฤฑn TCMB’deki zorunlu karลฤฑlฤฑklarฤฑnฤฑn da tutarฤฑna ulaลmฤฑล oluyoruz, TCMB bu kaynaฤฤฑ gerekli gรถrdรผฤรผ takdirde kullanabiliyor.
Neden yatฤฑrฤฑmcฤฑlar Tรผrkiye’nin rezervleriyle ilgileniyor?
Tรผrkiye’nin รถnรผmรผzdeki 12 ay iรงinde vadesi gelecek 118 milyar dolar dรถviz borcu รถdemesi var.
Ekonominin yavaลlamasฤฑ durumunda Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn bu rezervleri tampon olarak kullanmasฤฑ gerekebilir.
Yabancฤฑ yatฤฑrฤฑmcฤฑlar halihazฤฑrda Tรผrkiye’nin Hazine tahvillerinden 1,6 milyar dolar รงekmiล vaziyette. Mart ayฤฑnda rezervlerdeki ani dรผลรผล Lira’nฤฑn geรงen yฤฑlki kur ลokundan beri en bรผyรผk kaybฤฑnฤฑ yaลamasฤฑna yol aรงmฤฑลtฤฑ.
Amerikan yatฤฑrฤฑm bankasฤฑ JP Morgan Chase & Co, bunun รผzerine yatฤฑrฤฑmcฤฑlara Lira’dan รงฤฑkma tavsiyesinde bulunmuลtu.
Neden yatฤฑrฤฑmcฤฑlar rezerv rakamlarฤฑnฤฑn ลiลirilmiล olduฤunu dรผลรผnรผyor?
Merkez Bankasฤฑ, geรงen ay dรถviz swap ihaleleriyle piyasadaki fazla dรถvizi, karลฤฑlฤฑฤฤฑnda bankalara lira vererek almaya baลladฤฑ. Swap uygulamasฤฑ devreye girdiฤinden beri rezervlerinde sรผrekli bir yรผkseliล olmasฤฑ dรถviz rezervlerini artฤฑrdฤฑฤฤฑ izlenimi vermeye รงalฤฑลtฤฑฤฤฑ iddiasฤฑnฤฑ ortaya รงฤฑkardฤฑ.
Bu ne kadarlฤฑk bir miktara tekabรผl ediyor?
Swap ihalelerinin devreye sokulmasฤฑ itibariyle 12 Nisan’a kadarlฤฑk รผรง haftalฤฑk sรผreรงte net rezervler 20 milyar lira, yaklaลฤฑk 3,5 milyar dolar yรผkseldi. TCMB’nin sรถz konusu dรถnemde borรง aldฤฑฤฤฑ para 13 milyar dolarฤฑn biraz aลaฤฤฑsฤฑnda, bรถylece 9 milyar dolarฤฑn kaynaฤฤฑ aรงฤฑklanamฤฑyor.
Eฤer kaynak swap ihalelerinden geliyorsa TCMB’nin net rezervlerini istikrarlฤฑ tutmasฤฑ iรงin her hafta swaplarฤฑ son kullanma tarihi geรงtiฤinde tekrar รงevirmesi gerekecek.
Peki para nerede?
Bu tam olarak bilinmiyor. TCMB’nin bu parayฤฑ vadesi gelen dรถviz borcunu รถdemek ya da BOTAล’a รถdeme yaptฤฑฤฤฑ ลeklinde aรงฤฑklamak bu miktarฤฑn yรผksekliฤine ฤฑลฤฑk tutmuyor.
Bu da TCMB’nin bu parayฤฑ TL’yi desteklemek iรงin kullandฤฑฤฤฑ spekรผlasyonunun yapฤฑlmasฤฑna neden oluyor. Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn piyasaya mรผdahale ettiฤinde aรงฤฑklama yapmasฤฑ gerekiyor, aรงฤฑkladฤฑฤฤฑ verilere gรถre de bu en son 23 Ocak 2014’te gerรงekleลti. Bu da yatฤฑrฤฑmcฤฑlarฤฑn TCMB’nin dolaylฤฑ olarak mฤฑ piyasaya mรผdahale ettiฤine dair soru sormasฤฑna neden oluyor.
Traderlar devlet bankalarฤฑnฤฑn son haftalarda dรถviz sattฤฑฤฤฑnฤฑ sรถylemekte.
Yatฤฑrฤฑmcฤฑlar ne diyor?
รoฤu ekonomist TCMB’nin yatฤฑrฤฑmcฤฑlara bir aรงฤฑklama borรงlu olduฤu gรถrรผลรผnde.
Erdoฤan’ฤฑn para politikalarฤฑyla ilgili yaptฤฑฤฤฑ aรงฤฑklamalar yรผzรผnden baskฤฑ altฤฑnda olduฤu dรผลรผnรผlen TCMB’nin gรผvenilirliฤi halihazฤฑrda yatฤฑrฤฑmcฤฑlar tarafฤฑndan sorgulanmakta.
Amerikan bankasฤฑ Brown Brothers Harriman’ฤฑn kรผresel dรถviz stratejisinin baลฤฑnda olan Win Thin, bu olayฤฑn ลeffaflฤฑฤฤฑn sorgulanmasฤฑ ve Tรผrkiye’de ‘kurumsal รงerรงevenin daha da kฤฑrฤฑldฤฑฤฤฑ’ anlamฤฑna geldiฤini sรถylรผyor.
