Oxfam, Davos’ta düzenlenen Dünya Ekonomik Forumu ile eş zamanlı yayımladığı son raporunda, küresel servet eşitsizliğinin bugüne kadarki en sert sıçramalarından birini yaşadığını ortaya koydu. Rapora göre 2025 yılında dünya genelindeki milyarderlerin toplam serveti yüzde 16 artarak 18,3 trilyon dolara yükselirken, milyarder sayısı tarihte ilk kez 3 bin eşiğini aştı.
Oxfam’ın hesaplamaları, yalnızca son bir yılda milyarderlerin varlıklarına eklenen 2,5 trilyon doların, dünya nüfusunun en yoksul yarısını oluşturan yaklaşık 4,1 milyar insanın toplam varlığına denk geldiğini gösteriyor. Bu tablo, küresel ölçekte yoksulluk ve gıda güvensizliğinin yeniden tırmandığı bir dönemde oluşması nedeniyle özellikle dikkat çekiyor. Birleşmiş Milletler ve Dünya Bankası verileri de düşük gelirli ülkelerde temel gıdaya erişimin son yılların en zayıf seviyelerinde seyrettiğine işaret ediyor.
Elon Musk’ın serveti 500 milyar doların üzerinde
Raporda, Tesla ve SpaceX’in CEO’su Elon Musk’ın net serveti 500 milyar doları aşan ilk kişi olduğu vurgulanırken, teknoloji ve yapay zekâ şirketlerinin piyasa değerlerindeki hızlı artışın bu servet sıçramasında belirleyici rol oynadığı belirtiliyor. Son dönemde yapay zekâ odaklı yatırımların borsalarda yarattığı değer artışı, servetin çok dar bir kesimde yoğunlaşmasını hızlandıran ana etkenlerden biri olarak öne çıkıyor.
Oxfam raporu, ekonomik güçle birlikte siyasi nüfuzun da aynı ellerde toplandığına dikkat çekiyor. Bulgulara göre milyarderlerin siyasi karar alma süreçlerine doğrudan ya da dolaylı etki etme olasılığı, ortalama bir vatandaşa kıyasla binlerce kat daha yüksek. Benzer bir yoğunlaşma medya alanında da görülüyor. Jeff Bezos, Elon Musk, Patrick Soon-Shiong ve Vincent Bolloré gibi isimlerin yatırımları sonucunda, küresel ölçekte büyük medya kuruluşlarının önemli bir bölümünün milyarderlerin kontrolüne geçtiği ifade ediliyor.
Servet artışının arkasındaki politik zemine de işaret eden rapor, özellikle ABD’de Donald Trump döneminde uygulanan vergi indirimleri, büyük şirketlere sağlanan ayrıcalıklar, tekel karşıtı denetimlerin zayıflatılması ve küresel vergi rekabetinin bu süreci hızlandırdığını vurguluyor. Ekonomistler de son yıllarda sermaye kazançlarının emek gelirlerinden çok daha hızlı arttığına dikkat çekerek, bu eğilimin yapısal hale geldiği uyarısında bulunuyor.
Oxfam İcra Direktörü Amitabh Behar, rapora ilişkin değerlendirmesinde, zenginlerle toplumun geri kalanı arasındaki uçurumun demokratik istikrar için ciddi bir risk oluşturduğunu belirterek, mevcut tablonun “tehlikeli ve sürdürülemez” olduğunu söyledi. Behar’a göre, sosyal harcamaların kısıldığı ve sivil özgürlüklerin daraldığı bir dönemde servetin ve gücün bu denli yoğunlaşması, küresel ölçekte siyasi kırılganlıkları artırıyor.
Raporda son olarak hükümetlere, aşırı servetin daha etkin vergilendirilmesi, ulusal düzeyde eşitsizlikle mücadele planlarının hayata geçirilmesi ve siyaset-sermaye ilişkilerinin daha sıkı kurallarla sınırlandırılması çağrısı yapıldı. Oxfam, Davos’ta bir araya gelen küresel liderler için bu verilerin, ekonomik adaletsizliğin ulaştığı boyutlara dair güçlü bir uyarı niteliği taşıdığını vurguladı.
