Amerikan Ulusal Havacฤฑlฤฑk ve Uzay Dairesi (NASA) mรผrettebat taลฤฑmak iรงin tasarlanan Orion kapsรผlรผnรผ yarฤฑn uzaya fฤฑrlatmayฤฑ planlฤฑyor. Orion’un fฤฑrlatฤฑlฤฑลฤฑyla birlikte Ayโa gitmek iรงin yeniden dev bir adฤฑm atฤฑlmasฤฑ hedefleniyor.ย Florida eyaletindeki Cape Canaveralโdaki Kennedy Uzay Merkeziโnden fฤฑrlatฤฑlacak olan SLS-Orion uzay aracฤฑ, Ayโฤฑn etrafฤฑnda mรผrettebatsฤฑz 6 haftalฤฑk test uรงuลu gerรงekleลtirip Dรผnyaโya dรถnecek.
โArtemis 1โ olarak adlandฤฑrฤฑlan SLS-Orion’un ilk seferi, NASA astronotlarฤฑnฤฑ taลฤฑyacak kadar gรผvenilir olup olmadฤฑฤฤฑnฤฑn bir denemesi olacak.
BBC Tรผrkรงe‘nin haberine gรถre NASA’nฤฑn Pazartesi gรผnรผ yaptฤฑฤฤฑ ilk deneme motor arฤฑzasฤฑ nedeniyle baลarฤฑsฤฑzlฤฑkla sonuรงlanmฤฑลtฤฑ.
Verileri inceleyen NASA mรผhendisleri sorunun sensรถr verilerinin yanlฤฑล aktarฤฑlmasฤฑyla ilgili olduฤunu ve bunun yeni denemede aลฤฑlabileceฤini belirttiler.
Geliลtirdikleri รงรถzรผm, geri sayฤฑm baลlarken motorlarฤฑn soฤutma sรผrecinin baลlatฤฑlmasฤฑnฤฑ kapsฤฑyor.
Roketin yarฤฑn Florida’daki Kennedy Uzay Merkezi’nde yerel saatle 14:17’de (TSฤฐ 20:17) fฤฑrlatฤฑlmasฤฑ planlanฤฑyor. Bu fฤฑrsat penceresinin 2 saat aรงฤฑk kalmasฤฑ bekleniyor yani ekibin roketi dรผnya atmosferinden รงฤฑkarmasฤฑ iรงin iki saati olacak.
Her ลey planlandฤฑฤฤฑ gibi giderse NASA, “yeni neslin Apollosu” olmasฤฑnฤฑ umduฤu uzay gรถrevini baลlatmฤฑล olacak.
Artemis nedir?
Dรผnyanฤฑn en gรผรงlรผ ve karmaลฤฑk roketi olarak tanฤฑtฤฑlan Uzay Fฤฑrlatma Sistemi SLS, NASA’nฤฑn, 1960’lar ve 70’lerdeki Apollo ay programฤฑ sฤฑrasฤฑnda uรงurulan Saturn V’den bu yana inลa ettiฤi en bรผyรผk yeni dikey fฤฑrlatma sistemi.
Orion, Ay ve รงevresinde 42 gรผnlรผk insansฤฑz bir misyonu tamamlamak รผzere gรถnderiliyor ve 10 Ekimโde San Diego aรงฤฑklarฤฑnda Bรผyรผk Okyanusโa inerek ilk gรถrevini tamamlayacak.
รncelikli hedef, 50 yฤฑl aradan sonra insanฤฑ yeniden Ay yรผzeyine gรถtรผrmek. Ancak bundan ibaret deฤil; NASA, planlanan 9 Artemis gรถreviyle gรถzรผnรผ รงok daha รถtelere, Mars’a doฤru รงoktan รงevirdi.
Orion’un Cumartesi gรผnรผ baลlamasฤฑ planlanan Ay gรถrevi mรผrettebatsฤฑz olarak yapฤฑlacak ancak her ลey yolunda giderse astronotlar 2025’ten itibaren daha karmaลฤฑk gรถrevler iรงin gemiyi kullanacaklar.
Astronot Randy Bresnik, “Artemis I uรงuลuyla yaptฤฑฤฤฑmฤฑz her ลeye, mรผrettebatlฤฑ yapฤฑlacak Artemis II uรงuลundaki olasฤฑ riskleri azaltma gรถzรผyle bakฤฑyoruz” yorumunu yaptฤฑ.ย
ฤฐlk denemesi neden baลarฤฑsฤฑz oldu?
Pazartesi gรผnรผ yapฤฑlan ilk denemede รถnce fฤฑrlatma aracฤฑna sฤฑvฤฑ hidrojen yakฤฑtฤฑ yรผklenmesi sฤฑrasฤฑnda sorunlar yaลandฤฑ. Yakฤฑt doldurma operasyonu sฤฑrasฤฑnda sฤฑzฤฑntฤฑ yaลandฤฑ.
Sorun รงรถzรผlse de 3 numaralฤฑ motorun sฤฑcaklฤฑฤฤฑ istenilen seviyeye indirilemedi.
SLS roketinin รงekirdek aลamasฤฑnda 4 adet RS-25 motoru bulunuyor. Bunlar Uzay Mekiฤi Ana Motoru (SSME) olarak da biliniyor ve NASA, 1981-2011 yฤฑllarฤฑ arasฤฑndaki Uzay Mekiฤi programฤฑnda kullandฤฑฤฤฑ motorlarฤฑ yeniden kullanฤฑyor.
BBC’ye konuลan NASA astronotu Stan Love, yaลanan teknik sorunlarฤฑn, “รถzellikle yepyeni bir uzay aracฤฑnฤฑn ilk uรงuลu iรงin รงok yaygฤฑn olduฤunu” sรถyledi.
Bรผyรผk bir ilgiyle takip edilen fฤฑrlatma anฤฑndan saatler รถnce yรผz binlerce kiลi Florida’nฤฑn Cape Canaveral ลehrine akฤฑn etti.
Bu kiลiler arasฤฑnda ABD Baลkan Yardฤฑmcฤฑsฤฑ Kamala Harris de vardฤฑ.
Harris, Artemis Programฤฑ’nฤฑn yeni bir “รงaฤฤฑn baลlangฤฑcฤฑ” olduฤunu belirtmiล, misyon iรงin “bรผtรผn erkek ve kadฤฑnlara fayda saฤlayacak bir vizyon ve ilham verici bir yenilik” demiลti.
NASA neden Ay’a roket gรถnderiyor?
NASA, Ay misyonu iรงin yeni teknolojileri kullanarak Artemis programฤฑyla geri dรถnme sรถzรผ vermiลti.
Artemis, Yunan mitolojisinde Apolloโnun ikiz kฤฑz kardeลi ve Ay Tanrฤฑรงasฤฑ olarak biliniyor.ย
Ajans, Ayโa geri dรถnmenin 2030โlarda Marsโa insan gรถndermenin รถnรผnรผ aรงacaฤฤฑnฤฑ ve sรผreci kolaylaลtฤฑracaฤฤฑnฤฑ dรผลรผnรผyor.
SLS ve Orion รผzerinde 10 yฤฑldan uzun sรผredir รงalฤฑลฤฑlฤฑyor. Her biri iรงin bugรผne kadar 20 milyar dolardan fazla harcama yapฤฑldฤฑ.
Orion, daha รถnce bir kez, 2014โteki deneme uรงuลunda Dรผnyaโnฤฑn etrafฤฑnda hareket etmiลti.
SLS-Orionโun insanlฤฑ ilk misyonu Artemis 2 iรงin 2024 hedefleniyor. Ayโฤฑn yรผzeyinde 1972โden sonra ilk kez insanlarฤฑn ayak basacaฤฤฑ Artemis 3 projesi iรงin de 2025 sonu planlanฤฑyor.
NASA henรผz Artemis 2 ve 3 misyonlarฤฑ iรงin astronotlarฤฑ belirlemedi. Ancak Ayโฤฑn yรผzeyinde nereye iniล yapฤฑlabileceฤine dair detaylarฤฑ paylaลtฤฑ. 13 bรถlge belirleyen NASA, ilk misyon tamamlandฤฑktan sonra bunlarฤฑn arasฤฑndan tercih yapacak.
Asฤฑl hedef Ayโฤฑn sรผrekli karanlฤฑkta olan ve milyarlarca yฤฑldฤฑr oluลan donmuล su kรผtlelerinin olduฤu tahmin edilen bรถlgelerini keลfetmek. Bu buzlarฤฑn ileride iรงme suyu veya yakฤฑt olarak kullanฤฑlabileceฤi รถngรถrรผlรผyor.ย
Program neden eleลtiriliyor?
NASA’nฤฑn Artemis gรถrevi, orijinal takviminin gerisindeyken orijinal bรผtรงesini aลmasฤฑ ve sรผrdรผrรผlebilirliฤi yรถnรผndeki soru iลaretleri nedeniyle eleลtiriliyor.
Artemis gรถreviyle Ay’a insanlฤฑ ilk yolculuฤun 2024’te yapฤฑlmasฤฑ planlanฤฑyordu.
Ancak NASA, e-ticaret devi Amazon’un kurucusu Jeff Bezos’un uzay giriลimi Blue Origin ลirketinin aรงtฤฑฤฤฑ dava, Covid-19 pandemisi ve fonlamada yaลanan sorunlar nedeniyle bu gรถrevi 2025’e ertelediฤini aรงฤฑkladฤฑ.
Bunlarฤฑn yanฤฑnda SLS roketinin Ocak 2021’de yapฤฑlan testleri de baลarฤฑsฤฑz olmuลtu.
SLS roket programฤฑnฤฑn 23,8 milyar dolarlฤฑk faturasฤฑ tartฤฑลma konusu olurken, her bir fฤฑrlatฤฑลฤฑn 4 milyar dolarฤฑ aลan bรผtรงesi NASA’nฤฑn kendi mรผfettiลi tarafฤฑndan bile “sรผrdรผrรผlemez” olarak nitelendirilmiลti.
NASA Artemis misyonu iรงin 2025 yฤฑlฤฑna kadar 93 milyar dolar harcanacaฤฤฑnฤฑ รถngรถrรผyordu.
Bunlara ek olarak NASA’nฤฑn eski yรถneticilerinden Lori Garver gibi, ajansฤฑn milyarlarca dolar bรผtรงe ayฤฑrdฤฑฤฤฑ gรถrevin uzay seyahati aรงฤฑsฤฑndan daha devrimsel olmasฤฑ gerektiฤini dรผลรผnenler de var.
Garver, NASA’nฤฑn SLS iรงin halihazฤฑrda sahip olduฤu motorlarฤฑ yenilemek ya da nasฤฑl yapฤฑlacaฤฤฑnฤฑ bildiฤi yakฤฑt tanklarฤฑnฤฑ yeniden yapmak iรงin kaynak ayฤฑrmak yerine fฤฑrlatma maliyetlerini aลaฤฤฑ รงekmek ya da daha sรผrdรผrรผlebilir programlar geliลtirmek iรงin yeniden kullanฤฑlabilir teknolojilere yatฤฑrฤฑm yapabileceฤini sรถylรผyor.
