Habertรผrk Gazetesi’nden Nalan Koรงak’ฤฑn haberine gรถre Dr. Thomas Painter, pek de iรง aรงฤฑcฤฑ olmayan bir iklim tablosu รงizdi.
NASA’nฤฑn kar uzmanฤฑnฤฑn Tรผrkiye ile ilgili uyarฤฑlarฤฑ ลรถyle:
SON 44 YILIN EN KURAK YILIYDI
Geรงen yฤฑl Tรผrkiye iรงin son 44 yฤฑlฤฑn en kurak yฤฑlฤฑydฤฑ. Daha รงok kuraklฤฑk gรถreceฤiz ama kuraklฤฑktan sonra birdenbire aลฤฑrฤฑ yaฤฤฑล gelebilecek.
TรRKฤฐYEโDE KURAKLIK DAHA ลฤฐDDETLฤฐ GEรฤฐYOR
iklim deฤiลikliฤi nedeniyle kurak dรถnemleriniz daha da sฤฑcak geรงiyor, sonuรงta kuraklฤฑk daha ลiddetli geรงiyor. Sistem ลรถyle iลliyor: Hava daha sฤฑcak, daha fazla su buharlaลฤฑyor ancak yaฤmur olarak dรผลmรผyor. Tรผrkiyeโdeki ลu anki yaฤฤฑล durumu aslฤฑnda Batฤฑ Amerikaโdakine รงok benziyor.
DรNYA TEMฤฐZ SU KAYNAฤINI KAYBEDฤฐYOR
Aslฤฑnda ana su kaynaฤฤฑ kardฤฑr. Kar birikerek su deposu iลlevi gรถrรผr. Hava durumunda deฤiลiklik yaลandฤฑฤฤฑ zaman eriyerek devreye girer. Baraj mantฤฑฤฤฑyla aynฤฑ. Fakat kรผresel ฤฑsฤฑnmada yaลadฤฑฤฤฑmฤฑz sorun ลu: Yaฤฤฑล ne kadar sฤฑcak bir havada dรผลerse, daha รงok yaฤmur formunda yaฤฤฑyor. Yani kar yerine daha รงok yaฤmur yaฤฤฑyor ve รงok รถnemli bir su deposu kaybediliyor. รรผnkรผ yaฤmur yaฤar yaฤmaz hemen akฤฑp gidiyor, kar gibi mesela daฤlarda yฤฑฤฤฑlarak kalmฤฑyor. Yaฤmur suyu nehirleri besliyor evet ya da barajlarda biriktiriyoruz. Ancak bir su deposu aracฤฑnฤฑzฤฑ (yani karฤฑ) kaybettiฤiniz iรงin barajlarฤฑn da biriktirme kapasitesi aลฤฑlฤฑyor ve daha fazla sel vakasฤฑ gรถrรผlรผyor. Sonuรงta su kaynaklarฤฑnฤฑz azalฤฑyor. Buna karลฤฑ โDaha รงok baraj รผretelimโ รถnerisi yapฤฑlฤฑyor fakat ABDโde baraj yapฤฑlabilecek alan neredeyse kalmadฤฑ.
Buzullarฤฑn erimesiyle, altฤฑndan su akmaya baลlฤฑyor ve yazlarฤฑ nehirleri besliyor. Nehir etrafฤฑnda yaลayan insanlarฤฑn yaลamฤฑnฤฑ sรผrdรผrmesi iรงin รงok รถnemli. รzellikle Orta Asyaโda. Karฤฑn azalmasฤฑyla o buzullarฤฑ kaybedersek ve daha รงok yaฤmur yaฤarsa, yaฤmurun getirdiฤi o suyun รงoฤunu baharda รงoktan kaybetmiล oluruz. ลรถyle dรผลรผnรผn, musluฤu birden aรงarsanฤฑz suyu da depolayamadฤฑฤฤฑnฤฑz zaman akar gider. Ama suyu yavaล yavaล tรผm yฤฑl boyunca akฤฑtฤฑrsanฤฑz, hep suyunuz olur. Buzullar iลte bu iลe yarฤฑyor.
รNรMรZDEKฤฐ YรZYILDA SAVAลLARIN ANA NEDENฤฐ TEMฤฐZ SU OLACAK
รok basit, buzullarฤฑnฤฑ kaybetmiล bir รผlkeyseniz suyunuzu kaybedersiniz ve bir sรผre sonra komลunuza gidersiniz su istemek iรงin. Komลum suyu birkaรง kez paylaลฤฑr ama sonra emin olun kaynaklarฤฑnฤฑn tรผmรผnรผ vermek istemez. Bรถylesine bir su problemi siyasi mรผcadelelere hatta savaลlara neden olur. รnรผmรผzdeki yรผzyฤฑlda savaลlarฤฑn ana nedeni temiz su olacak.
ฤฐKLฤฐM DEฤฤฐลฤฐKLฤฐฤฤฐ SUYUN KALฤฐTESฤฐNฤฐ DE DรลรRรYOR
ฤฐklim deฤiลikliฤi sadece su kaynaklarฤฑnฤฑ azaltmฤฑyor, suyun kalitesini de dรผลรผrรผyor.
YAฤMUR VE KAR AZALDIฤINDA YERALTINDAKฤฐ SU KAYNAฤI DA KURUYOR
Yeraltฤฑ sularฤฑ harika bir su kaynaฤฤฑ. Yerin altฤฑna sรผzรผldรผฤรผ iรงin filtreleniyor. Pek รงok bรถlgede hรขlรข bu kaynaklar zengin. Ancak yeraltฤฑ suyunun kaynaklarฤฑ neler? Kar, yaฤmur. Sรผzรผlen suyla yeniden yeniden ikmal ediliyor. Yaฤmur ve kar azaldฤฑฤฤฑnda yeraltฤฑ sularฤฑnฤฑ kullanmaya baลladฤฑฤฤฑnฤฑzda, ikmal edilemediฤi iรงin bu kez oradaki kaynaฤฤฑ da kurutmuล oluyorsunuz. Yerde รงรถkmeler meydana geliyor, mesela yollar mahvoluyor. O kadar hassas bir sistem ki, รงรถkme meydana geldiฤinde o bรถlgede bir kez daha yeraltฤฑ suyu birikmiyor. Arasฤฑnda krema olan biskรผviler gibi dรผลรผnรผn. Kremayฤฑ sฤฑyฤฑrdฤฑฤฤฑnฤฑzda iki biskรผvi birbirine yapฤฑลฤฑyor, araya bir ลey koyamฤฑyorsunuz. Yeraltฤฑ da รถyle. Bu en รงok Ortadoฤuโda meydana geliyor, sizdeki Toros Daฤlarฤฑโnฤฑn aลaฤฤฑsฤฑndaki bรถlgede.
DรNYADA รฤฐFTรฤฐLER รOK ZOR DURUMDA KALACAK
NASA olarak pek รงok bรถlgede kuyularฤฑn kuruduฤunu biliyoruz. Bunlar kurudukรงa daha derinini kazmak gerek. Fakat sonunda bunlar da kuruyacak. Dรผลรผnรผn nรผfus artฤฑyor, su azalฤฑyor. Hiรง iyi bir gelecek deฤil. รzellikle kurak yฤฑllarda tarฤฑmฤฑn bรผyรผk darbe alacaฤฤฑnฤฑn da altฤฑnฤฑ รงizmeliyim. Dรผnyada pek รงok รงiftรงi รงok zor durumda kalacak.
DรNYADA SICAKLIK GฤฐTTฤฐKรE ARTACAK
kar ve buzullarฤฑ kaybettikรงe yeryรผzรผndeki beyaz alanlarฤฑ da kaybediyoruz. Bu alanlar gรผneล ฤฑลฤฑnlarฤฑnฤฑ uzaya geri yansฤฑtฤฑyor, bรถylece bizi soฤutuyorlar. Gelecekte olacak ลu: Yeryรผzรผ daha fazla gรผneล ฤฑลฤฑnฤฑ emecek, sonra o infrared ฤฑลฤฑnlar atmosferde sฤฑkฤฑลacak. Ve Dรผnyaโda sฤฑcaklฤฑk gittikรงe artacak. Bir diฤer รถnemli ลeyden bahsettim: Temiz su kaynaklarฤฑnฤฑn azalmasฤฑ. Dรผnyadaki jeopolitik gรผรง dengeleri deฤiลecek. ฤฐnsanlar su kaynaklarฤฑnฤฑn daha fazla olduฤu yerlere gรถรงecek.
TรRKฤฐYE’DE DAHA FAZLA SEL OLACAK, ALTYAPIYA YATIRIM YAPMANIZ GEREK
Tรผrkiye’de muhteลem daฤlar var. Atmosferdeki sirkรผlasyonun ortasฤฑnda duruyorlar, kar rezervleri iรงin รงok uygunlar. Fakat kรผresel ฤฑsฤฑnma nedeniyle daha az kar daha รงok yaฤmur alฤฑyorlar. Ve kar, haliyle temiz su rezervleriniz azalฤฑyor. Oysaki รงok kendine has bir yaฤฤฑล sezonunuz var. Bunun sonucunda daha fazla sel yaลanacaktฤฑr, ลehirlere ve limanlara zarar gelmemesi iรงin altyapฤฑnฤฑza รงok yatฤฑrฤฑm yapmanฤฑz gerek. Ayrฤฑca temiz suyunuzun olmasฤฑ iรงin daha รงok baraj inลa etmelisiniz. รรผnkรผ sel, suyu kirletiyor.
DAHA FAZLA ORMAN YANGINI
Bazฤฑ bรถlgelerde sel yaลanฤฑrken, diฤerleri kuraklฤฑk รงekecek. Bu da mesela daha fazla orman yangฤฑnฤฑ demek.
ฤฐSTANBULโDAKฤฐ ANฤฐ HAVA OLAYLARININ NEDENฤฐ ฤฐKLฤฐM DEฤฤฐลฤฐKLฤฐฤฤฐ
NASAโda hazฤฑrladฤฑฤฤฑmฤฑz modeller sadece iklimin deฤil iklimdeki deฤiลimlerin de altรผst olacaฤฤฑnฤฑ sรถylรผyor. Mesela hฤฑzlฤฑ ve ani hava durumu deฤiลiklikleri… Sadece ฤฐstanbul รถzelinde sรถylemiyorum, dรผnyadaki su ve hava dรถngรผsรผnรผn yoฤunlaลmasฤฑ bu tรผr doฤa olaylarฤฑnฤฑ artฤฑracak.
BETONLAลMA HAVA SICAKLIฤINI ARTTIRIR
Betonlaลma hava sฤฑcaklฤฑฤฤฑnฤฑ artฤฑrฤฑr. รรผnkรผ beton gรผneล ฤฑลฤฑฤฤฑnฤฑ emer. Fakat yerel olarak sฤฑcaklฤฑฤฤฑ artฤฑrฤฑr ancak o bรถlgede bulunan sฤฑcaฤฤฑ hisseder ve saฤlฤฑฤฤฑ olumsuz yรถnde etkiler.
