Tรผrkiyeโde Pazar gรผnรผ gerรงekleลen anayasa referandumunun ardฤฑndan Salฤฑ gรผnรผ Amerikaโnฤฑn รถnde gelen gazetelerinden New York Timesโta รงok sert ifadelerle dolu bir baลyazฤฑ yayฤฑnlandฤฑ. โTรผrkiyeโde Demokrasi Kaybettiโ baลlฤฑklฤฑ yazฤฑda seรงimin sonuรงlarฤฑ deฤerlendirilirken, Cumhurbaลkanฤฑ Recep Tayyip Erdoฤan hakkฤฑnda da aฤฤฑr ifadeler kullanฤฑldฤฑ.
Bugรผnkรผ manลetine de Tรผrkiyeโdeki referandumun sonucuyla ilgili bir haber koyan gazetenin baลyazฤฑsฤฑ, โAvrupa ve Mรผslรผman dรผnyasฤฑ arasฤฑnda รถnemli bir kรถprรผ olan Tรผrkiye, tutarsฤฑz ve kinci bir adamฤฑn ellerindeโ ifadesiyle baลlฤฑyor.
โTek ฤฐyi Sonuรง Yรผzde 48,7โnin Erdoฤanโa Karลฤฑ รฤฑkmasฤฑโ
Gazetenin baลyazฤฑsฤฑ ลรถyle devam ediyor: โTรผrkiyeโdeki referandumla ilgili olarak sรถylenebilecek en iyi ลey, seรงmenlerin yรผzde 48,7โsinin Recep Tayyip Erdoฤanโฤฑn otokratik yรถnetimini daha da pekiลtirmek iรงin yaptฤฑฤฤฑ bu aลฤฑrฤฑ harekete karลฤฑ รงฤฑkmasฤฑ oldu. Erdoฤan, seรงimden yรผzde 60 oy oranฤฑyla zafer kazanarak รงฤฑkmayฤฑ bekliyordu ama Ankara ve ฤฐstanbul gibi bรผyรผk ลehirlerde kaybetti. รte yandan Erdoฤanโฤฑn meลruluฤu da uluslararasฤฑ gรถzlemcilerin seรงime iliลkin usulsรผzlรผk iddialarฤฑyla zarar gรถrmรผล oldu. Sonuรงta referandumu Erdoฤanโฤฑn kazandฤฑฤฤฑnฤฑn resmi olarak ilan edilmesinden sonra yฤฑllardฤฑr Avrupa ve Mรผslรผman dรผnyasฤฑ arasฤฑnda รถnemli bir kรถprรผ olan bu รผlkenin bundan sonra demokratik yapฤฑ ve deฤerlere saygฤฑlฤฑ olabileceฤi konusunda soru iลaretleri doฤdu.
Referandum, Erdoฤanโฤฑn uzun zamandฤฑr Tรผrkiyeโdeki parlamenter sistemi baลkanlฤฑk modeline รงevirme รงabalarฤฑyla sonuรงlandฤฑ. Referandum sonuรงlarฤฑ 2019 yฤฑlฤฑnda yapฤฑlacak baลkanlฤฑk seรงimlerinde tam olarak yรผrรผrlรผฤe girmiล olacak, ancak mevcut durum Erdoฤanโฤฑn konumunu gรผรงlendirdi ve ona yรถnetim konusunda tarihin en รถnemli reformlarฤฑnฤฑ yapma gรผcรผ verdi.
Bu, รถnemli evet, ama olumlu anlamda deฤil. Bu sonuรงlar, 1982 yฤฑlฤฑnda kabul edilen Tรผrk anayasasฤฑnฤฑn 76 maddesini deฤiลtirerek baลbakanlฤฑk makamฤฑnฤฑ ortadan kaldฤฑrฤฑyor ve baลbakanฤฑn gรผcรผnรผ cumhurbaลkanฤฑna devrediyor. Ayrฤฑca cumhurbaลkanฤฑna, kararname yayฤฑnlama, olaฤanรผstรผ hal ilan etme, bakanlarฤฑ atama, รผst dรผzey bรผrokratlarฤฑ belirleme ve anayasa mahkemesinin รผyelerinin yarฤฑsฤฑnฤฑ seรงme hakkฤฑ veriyor.
โErdoฤanโฤฑn Diktatรถrlรผk ฤฐรงgรผdรผleri Daha da Gรผรงlenebilirโ
Uygulamada zaten parlamentoda รงoฤunluฤu elinde bulunduran Erdoฤanโฤฑn ฤฐslami kรถkenli partisi AKP, dolayฤฑsฤฑyla Erdoฤan, zaten bรผyรผk bir gรผรง sahibiydi. Ancak referandumun ardฤฑndan anayasal olarak da resmiyet kazanan durumla birlikte Erdoฤanโฤฑn diktatรถrlรผk iรงgรผdรผleri daha da gรผรงlenebilir ve liberal demokrasinin dayanak noktasฤฑ olan gรผรงler ayrฤฑlฤฑฤฤฑnฤฑ daha da tehdit eder bir duruma gelebilir.
2003 yฤฑlฤฑnda ilk seรงildiฤinde Tayyip Erdoฤan Tรผrkiyeโyi modern, mรผslรผman demokratik bir รผlke yapmaya baฤlฤฑ kalacak gibi gรถrรผnรผyordu. Ancak Erdoฤan, son yฤฑllarda sert bir biรงimde muhaliflerinin, akademisyenlerin, ordunun ve basฤฑnฤฑn รผzerine gitti. Geรงen yaz yaลanan baลarฤฑsฤฑz darbe giriลimi ona daha da ileri gitme hakkฤฑ verdi. Olaฤanรผstรผ hal ilan edildi, darbe giriลimiyle baฤlantฤฑsฤฑ olduฤu ลรผphesiyle 130 bin kiลi gรถrevden alฤฑndฤฑ ya da iลten รงฤฑkarฤฑldฤฑ, 45 bin civarฤฑnda kiลi tutuklandฤฑ ve Tรผrkiye sert biรงimde kutuplaลtฤฑ.
Referandum kampanyasฤฑ da tehdit ortamฤฑ iรงinde yรผrรผtรผldรผ.Erdoฤanโฤฑn destekรงileri medyada baskฤฑn durumdaydฤฑ, muhalif olanlar vuruldu ya da dรถvรผldรผ. Muhalefet partileri mรผhรผrsรผz oylar kullanฤฑldฤฑฤฤฑnฤฑ ve en az 3 yerde oylarda yapฤฑlan sahteciliฤin kameralarla tespit edildiฤini aรงฤฑkladฤฑ. Uluslararasฤฑ gรถzlemci grubuna baลkanlฤฑk eden Tana de Zulueta da yaptฤฑฤฤฑ aรงฤฑklamada โReferandum, gerรงek bir demokratik sรผrecin temel รถzgรผrlรผklerinin olaฤanรผstรผ hal altฤฑnda kฤฑsฤฑtlandฤฑฤฤฑ ve iki tarafฤฑn da davasฤฑnฤฑ seรงmenlere anlatmada eลit fฤฑrsata sahip olmadฤฑฤฤฑ bir siyasi ortamda gerรงekleลtiโ dedi.
โTรผrkiye NATOโdan Uzaklaลฤฑyorโ
Tรผrkiye NATOโnun รถnemli bir รผyesi olmasฤฑna ragmen demokratik deฤerler รผzerine kurulmuล bu ittifaktan gittikรงe uzaklaลฤฑyor. Erdoฤan, Amerika ve Avrupaโyla kavgaya tutuลtu, batฤฑ karลฤฑtlarฤฑnฤฑ heveslendirdi ve Rusyaโyla flรถrt etti. Ama Tรผrkiye hala Suriye ve NATOโnun gรผney sฤฑnฤฑrlarฤฑnฤฑn korunmasฤฑ konusunda, ayrฤฑca Avrupaโya gรถรงmen akฤฑลฤฑnฤฑn engellenmesinde baล aktรถr durumunda. NATO รผlkeleri, Erdoฤan’ฤฑn otokratik eฤilimlerini hafifletmek iรงin ellerinden gelen her ลeyi yapmalฤฑ ve Tรผrkiye’deki demokrasi yanlฤฑlarฤฑnฤฑ teลvik etmeli. Beyaz Saray Pazartesi gรผnรผ Baลkan Donald Trumpโฤฑn referandum sonuรงlarฤฑyla ilgili olarak kutlamak iรงin Erdoฤanโฤฑ aradฤฑฤฤฑnฤฑ aรงฤฑkladฤฑ. Bu ลok edici nitelikte yanlฤฑล bir hareket. Sonuรง olarak eฤer Tรผrkiyeโde demokrasi yeniden canlanacaksa bu, รผlkede milyonlarca Tรผrk vatandaลฤฑnฤฑn Erdoฤanโฤฑn dayattฤฑฤฤฑ otoriter sistemi istemiyor olmasฤฑndan kaynaklanacak ve onlar hak ve รถzgรผrlรผkleri geri kazanmanฤฑn bir yolunu bulacaklar.โ (VOA)
