ABD’nin Massachusetts Teknoloji Enstitรผsรผ (MIT), Commonwealth Fusion Systems (CFS) adlฤฑ รถzel ลirketle yรผrรผttรผkleri ortak proje kapsamฤฑnda 15 yฤฑl iรงinde ticari olarak kullanฤฑlabilecek bir nรผkleer fรผzyon santrali kurmayฤฑ planlฤฑyor.
MIT’den yapฤฑlan aรงฤฑklamada, atom รงekirdeฤinin parรงalanmasฤฑna (fisyon) dayalฤฑ nรผkleer santrallerden farklฤฑ olarak atomlarฤฑn birleลmesiyle (fรผzyon) ortaya รงฤฑkan baฤlanma enerjisini kullanฤฑlabilir hale getirmeyi amaรงlayan santralle karbon salฤฑmฤฑnฤฑ sฤฑfฤฑra indirecek sรผrdรผrรผlebilir bir enerji tรผketim modeli yaratmayฤฑ hedeflediklerini belirtti.
Hafif atomlarฤฑn birleลerek daha aฤฤฑr elementler oluลturduฤu nรผkleer fรผzyon sรผreci sฤฑrasฤฑnda atomlar yeni bir atom meydana getirmek รผzere birleลirken bรผyรผk miktarda รงekirdek enerjisi aรงฤฑฤa รงฤฑkฤฑyor. รrneฤin gรผneล ve yฤฑldฤฑzlar sรผrekli ortaya รงฤฑkan fรผzyon patlamalarฤฑ sayesinde etraflarฤฑna yรผksek bรผyรผk miktarda enerji yayฤฑyorlar. Gรผneลteki hidrojen atomlarฤฑ yรผksek basฤฑnรง altฤฑnda birleลerek helyuma dรถnรผลรผyor.
Fakat bu tepkime ancak yรผz milyonlarca santigrat derece sฤฑcaklฤฑkta ortaya รงฤฑkabiliyor. Herhangi bir katฤฑ maddenin bu sฤฑcaklฤฑฤa dayanabilmesi mรผmkรผn deฤil. Bilim adamlarฤฑ bu kฤฑsฤฑtlamayฤฑ aลabilmek iรงin atom altฤฑ parรงacฤฑklardan oluลan sฤฑcak gaz plazmayฤฑ halka biรงimli reaktรถrรผn iรงinde temassฤฑz olarak muhafaza edecek รถzel bir manyetik alan yaratmayฤฑ planlฤฑyor.
Yeni icat edilen sรผper iletken bir madde olan, yittiryum-baryum-bakฤฑr-oksit (YBCO) adlฤฑ bileลenle kaplฤฑ รงelik bant sayesinde bilim adamlarฤฑ, fรผzyon reaksiyonunun temassฤฑz olarak oluลmasฤฑ iรงin gereken enerji miktarฤฑnฤฑ azaltacak daha kรผรงรผk ve gรผรงlรผ mฤฑknatฤฑslar รผretme imkanฤฑ bulacak.
10 saniyede kรผรงรผk bir kentin kullandฤฑฤฤฑ kadar enerji
Proje kapsamฤฑnda deney amacฤฑyla “Sparc” adlฤฑ bir nรผkleer fรผzyon reaktรถrรผ inลa edilmesi planlanฤฑyor. Bu, Fransa’da bilimsel amaรงlarla inลa edilen Uluslararasฤฑ Termonรผkleer Deney Reaktรถrรผ’รผn 65’te 1’i bรผyรผklรผฤรผnde olacak. Deneysel reaktรถr, yaklaลฤฑk 100 megavatlฤฑk bir ฤฑsฤฑ รผretecek, her ne kadar elektriฤe dรถnรผลtรผrmeyecek olsa da, her 10 saniyede bir kรผรงรผk bir ลehrin kullandฤฑฤฤฑ kadar enerji aรงฤฑฤa รงฤฑkacak.
Bilim adamlarฤฑ aรงฤฑฤa รงฤฑkan enerjinin plazmayฤฑ ฤฑsฤฑtmak รผzere harcanan enerjinin iki katฤฑndan fazla olmasฤฑnฤฑ bekliyor. Net enerji fazlasฤฑ elde etmeyi amaรงlayan deney baลarฤฑlฤฑ olursa, nรผkleer fรผzyon projelerinde bugรผne dek aลฤฑlamayan ve fรผzyon enerjisinin ticari olarak kullanฤฑlmasฤฑnฤฑ engelleyen temel bir sorun รงรถzรผlmรผล olacak.
Nรผkleer fรผzyon enerjisi, fosil yakฤฑtlar veya uranyum kullanan atom parรงalama (fisyon) reaktรถrlerinden elde edilen nรผkleer yakฤฑtฤฑn aksine, yanma yoluyla oluลmadฤฑฤฤฑ iรงin hidrojen aรงฤฑฤa รงฤฑkarmฤฑyor. Fรผzyon tepkimesi ne sera etkisi yaratan herhangi bir gaz ne de zehirli nรผkleer atฤฑk รผretiyor.
MIT’nin araลtฤฑrma projelerinden sorumlu Baลkan Yardฤฑmcฤฑsฤฑ Prof Maria Zuber, nรผkleer fรผzyon enerjisinin iklim deฤiลiliฤi ile mรผcadele aรงฤฑsฤฑndan bรผyรผk atฤฑlฤฑm olacaฤฤฑna dikkat รงekerek, “Amacฤฑmฤฑz fรผzyondan pozitif net enerji รผretebilecek gรผvenilir ve uygulanabilir bir plan geliลtirmek. Eฤer baลarฤฑlฤฑ olursak bu, dรผnyadaki enerji sistemleri tamamen dรถnรผลtรผrecek.” dedi.
