ฤฐstanbul’da son dรถnemde kiralฤฑk ev piyasasฤฑnda bรผyรผk bir hareketlilik yaลanฤฑyor. รzellikle kentsel dรถnรผลรผm, pandemi nedeniyle memleketine giden insanlarฤฑn geri dรถnmesi ve okullarda yรผz yรผze eฤitimin baลlamasฤฑyla kiralฤฑk evlere olan talep hฤฑzlฤฑ bir ลekilde yรผkselmeye baลladฤฑ. Ev fiyatlarฤฑndaki artฤฑลlar ise yรผzde 50’lere ulaลtฤฑ.
Hรผrriyet gazetesinden Gaye Kobal’ฤฑn haberine gรถre fiyat artฤฑลฤฑna bir de ev sahiplerinin ลaลฤฑrtan istekleri eklenince, รถฤrenciler keselerine gรถre ev bulamaz hale geldi.
Kiminden kiranฤฑn 4 bedeli depozito parasฤฑ isteniyor, kimine ise ‘eve geรงmeden boya-badana yaptฤฑracaksฤฑn’ gibi ลartlar koลuluyor. Kiralฤฑk ev bulmakta zorlanan รผniversite รถฤrencileri ลimdi de bulabildikleri evlerde, ev sahiplerinin ลartlarฤฑ zorlayan istekleri ile muhatap oluyor.
Okullarฤฑn aรงฤฑlmasฤฑna sayฤฑlฤฑ gรผnler kala, sosyal medyada da รถฤrenciler yaลadฤฑklarฤฑ deneyimleri paylaลtฤฑ. Depozito haricinde mutfaฤa ankastre yapฤฑlmasฤฑnฤฑ ลart koลan da var, รถฤrencilerden ‘ayrฤฑ ayrฤฑ’ kira ya da ‘aidat รผcreti’ isteyen de.
Ev arayฤฑp, ev sahibinin ‘ilginรง’ ลartฤฑ ile karลฤฑlaลan รถฤrencilerden birisi de Ethem Gรถรง. Ethem Gรถรง; ev sahibinin, emlakรงฤฑ komisyonu ve depozito haricinde sฤฑrf รถฤrenci olduklarฤฑ iรงin 5 bin lira fazladan para istediฤini anlattฤฑ.
‘Eve ankastre dรถลeyeceksiniz’
Bir baลka รถฤrenci ise kiralamak istediฤi evin sahibinin “Eve ankastre dรถลeyeceksiniz” ลartฤฑnฤฑ koลtuฤunu sรถyledi. Sosyal medyaya yansฤฑyan bir baลka ev sahibi ‘talebi’ ise kiracฤฑdan eve girmeden รถnce boya-badana yaptฤฑrmasฤฑ.
Bir diฤer ลikayet ise ev sahibinin, bozuk tuvalet iรงin รถฤrencilere “Ben deฤil siz kullanacaksฤฑnฤฑz, siz yaptฤฑrฤฑn” รงฤฑkฤฑลฤฑ.
Uzmanlar ne diyor?
รฤrencilerin bu haklฤฑ ลikayetleri ile deฤerlendirmelerde bulunan ฤฐstanbul Emlakรงฤฑlar Odasฤฑ Baลkanฤฑ Nizamettin Aลa, bazฤฑ uyarฤฑlarda bulundu.
Mal sahibinin kanunen ancak 3 aylฤฑk kira deฤerinde depozito isteyebileceฤini belirten Aลa ลunlarฤฑ sรถyledi:
“Depozito ev sahibi iรงin kiracฤฑ รงฤฑkarken iade etmek koลuluyla bir teminat olarak kabul edilir. Kiracฤฑ eve bir zarar vermez veya abonmanlฤฑklardan doฤan bir borรง bฤฑrakmazsa yani evi aldฤฑฤฤฑ gibi teslim ederse depozito da iade edilir. Mal sahibinin depozito istemesi kanunsuz bir ลey deฤil.
Ancak bunun dฤฑลฤฑnda istenilen para veya mal talebi kesinlikle doฤru deฤil. Ev sahipleri tarafฤฑndan tadilatlarฤฑn dayatma olarak kiracฤฑya yaptฤฑrฤฑlmasฤฑ da doฤru deฤil.”
‘Bu tรผr fฤฑrsatรงฤฑlฤฑklar kabul edilemez’
Anormal kira artฤฑลlarฤฑna da deฤinen Aลa ลu tespitlerde bulundu:
“Serbest piyasa ekonomisi olan bir รผlkede yaลฤฑyoruz. Bu sebeple mal sahibine kimse ne kadara kiraya vermesi veya satmasฤฑ gerektiฤini dayatamaz. Devlet sadece kira artฤฑลฤฑna bir kota koyabilir. Kira artฤฑลlarฤฑ da zaten TรFEโye endekslendi. Yine de mal sahiplerinin kira fiyatlarฤฑnฤฑ รงok fazla artฤฑrmasฤฑ piyasa koลullarฤฑnฤฑ kรถtรผye kullanmak ve fฤฑrsatรงฤฑlฤฑk olarak deฤerlendirilebilir.
Bu konunun farklฤฑ bir boyutu daha var. Mal sahibi evini yรผksek fiyata diyelim ki kiraladฤฑ. Burada dรผลรผnmesi gereken kiracฤฑ bunu รถdemeyi ne kadar sรผrdรผrebilir. Yรผksek kiralarฤฑ istemek รถnemli deฤil, รถdeme gรผcรผne bakฤฑlฤฑnca รถdenecek gibi deฤil. Mecbur kalฤฑnฤฑp evler tutuluyor ancak bir sรผre sonra รถdenemeyince sonu icra dairelerinde bitiyor.
ฤฐstenilen yรผksek kiralarฤฑn bir sรผre sonra รถdenemeyeceฤinin bilincinde olan ev sahibi de kiracฤฑya kefil istiyor, fazladan teminat istiyor. Bu tรผr fฤฑrsatรงฤฑlฤฑklar kabul edilemez.”
‘Kiลi baลฤฑ aidat yasal deฤil’
รฤrenciler iรงin ลart koลulan ‘kiลi baลฤฑ aidat’ talebinin de yasal olmadฤฑฤฤฑ belirten Aลa “Kira kontratlarฤฑ bir sรถzleลme ve iki tarafta bunu onaylฤฑyorsa bir sฤฑkฤฑntฤฑ yok. Ancak bu durumu fฤฑrsatรงฤฑlฤฑk olarak kullanฤฑp bir evde fazla kiลi kalฤฑyor diye, kiลi baลฤฑ kira ve aidat alฤฑnmasฤฑ da kabul edilemez. Hele ki aidatฤฑ kiลi baลฤฑ almak mรผmkรผn deฤil. Burada da mรผลterek kullanฤฑmlarda bir istisna olabilir” diye konuลtu.
รฤrencilerin yasal haklarฤฑ neler?
Ev sahiplerinin ‘yasal olmayan’ tutumlarฤฑ iรงin yargฤฑ yolunu iลaret ve ฤฐstanbul genelinde yรผzde 50’ye kadar artan kira zamlarฤฑnฤฑn dava konusu olmaya baลladฤฑฤฤฑnฤฑ belirten Avukat Kerem Olcayto ise ลu tespitlerde bulundu:
“รncelikle ‘fazladan’ depozito iรงin Borรงlar Kanunu รงerรงevesinde belirlenmiล sฤฑnฤฑrlar var. Buna gรถre ev sahibi, 3 aylฤฑk kira bedelini depozito olarak isteyebilir ama daha fazlasฤฑnฤฑ isteyemez. Dolayฤฑsฤฑyla depozito haricinde baลka bir nam altฤฑnda kiracฤฑdan para da talep edilemez.
Konudan baฤฤฑmsฤฑz olarak depozito harici bir bedel ancak depozito bedeli evde kiracฤฑ tarafฤฑndan verilen zararฤฑ karลฤฑlamฤฑyorsa mal sahibi tarafฤฑndan talep edilebilir. Depozito zararฤฑ karลฤฑlamadฤฑ, kiracฤฑ da ek para vermeye yanaลmฤฑyor ise zararฤฑnฤฑzฤฑn giderilmesi iรงin yargฤฑ yoluyla zararฤฑn karลฤฑlanmasฤฑnฤฑ isteyebilirsiniz.
Fakat bu zararฤฑn belgelemesi/kanฤฑtlanabilir olmasฤฑ รถnemli. Kiลi baลฤฑ kira talep edilmesi hususu da yine aynฤฑ ลekilde kanunen sรถz konusu deฤil. Bir dairenin belli bir rayiรง kira deฤeri vardฤฑr ve bedeli odur, hane iรงinde yaลayan sayฤฑsฤฑna gรถre deฤiลiklik gรถsteremez.
‘Ankastre gibi talepler sรถzleลmeye mutlaka yazฤฑlmalฤฑ’
Aidat konusu da aylฤฑk alฤฑnan sabit bir bedel olduฤu iรงim aynฤฑ ลekilde deฤerlendirmek gerek. Yine evin iรงine ankastre yapฤฑlmasฤฑ gibi mal sahipleri tarafฤฑndan getirilen talepler, bunun kira bedelinden dรผลรผlรผp, dรผลรผlmemesi gibi hususlar kiraya veren ile kiracฤฑnฤฑn mutabakatฤฑ neticesinde kira sรถzleลmesinde aรงฤฑkรงa belirtilmelidir.
Bu gibi tadilatlar kalฤฑcฤฑ eser niteliฤinde olduฤundan ve eve deฤer katacaฤฤฑndan kiracฤฑnฤฑn yaptฤฑrdฤฑฤฤฑ tadilatฤฑn akฤฑbetinin ne olacaฤฤฑnฤฑ kira sรถzleลmesine aรงฤฑkรงa yazmasฤฑ hak kaybฤฑna uฤramamasฤฑ iรงin ลart. Bu tarz fฤฑrsatรงฤฑ mal sahipleri ve aracฤฑlara karลฤฑ kiracฤฑlar maalesef รงaresiz kalฤฑyor ve mecburen bu fahiล isteklere razฤฑ oluyorlar.
Oysaki bu tarz taleplere karลฤฑ uyanฤฑk davranmalฤฑ ve haklarฤฑnฤฑ korumalฤฑlar. Esasฤฑnda bu tarz konular devlet tarafฤฑndan kontrol ediliyor ve bunun gerekli yaptฤฑrฤฑmlarฤฑ var. ‘Taลฤฑnmaz Ticareti Bilgi Sistemi’ รผzerinden bu iลletmeleri ลikayet edebilirler yine haksฤฑz taleplere karลฤฑ yargฤฑ yoluna gidebilirler.”
