Banka kredilerine ulaลamadฤฑฤฤฑ iรงin finansman sฤฑkฤฑลฤฑklฤฑฤฤฑnฤฑ aลamayan iลletmeler, รผretimlerini sรผrdรผrebilmek iรงin hammaddeci ve toptancฤฑlarฤฑn yรผzde 40โฤฑ aลan vade farkฤฑyla karลฤฑ karลฤฑya kalmaya baลladฤฑ. ลu anda rotatif kredinin maliyetinin yรผzde 13 seviyesinde olduฤu dรผลรผnรผldรผฤรผnde, piyasanฤฑn kendini 3 kata kadar daha maliyetli fonladฤฑฤฤฑ gรถrรผlรผyor. Uygun finansman bulamadฤฑฤฤฑ iรงin รผretimini dรผลรผrmek zorunda kalan ya da sipariล kaรงฤฑran firmalarฤฑn sayฤฑsฤฑnฤฑn artmakta olduฤunu dile getiren reel sektรถr temsilcileri, firmalarฤฑn sermaye ihtiyacฤฑnฤฑn son birkaรง yฤฑlda 5 kat arttฤฑฤฤฑna dikkat รงekerek, รถzellikle piyasada yรผksek vade farklarฤฑna maruz kalan KOBฤฐโlerin krediye eriลimlerinin bu zor dรถnemde hayati olduฤunu vurguluyor.
ekonomim.com’un haberine gรถre finansman darboฤazฤฑnฤฑn derinleลtiฤi piyasada firmalar adeta birbirini fonlarken, iลletmelerin vadeli satฤฑลlara uyguladฤฑฤฤฑ faiz oranฤฑ yรผzde 40โlarฤฑ aลmaya baลladฤฑ. Olaฤan dรถnemlerde firmalarฤฑn sฤฑk baลvurduฤu ancak ลu an makro ihtiyati tedbirler gereฤince yeterince kullandฤฑrฤฑlmayan rotatif kredinin maliyetinin yรผzde 13 seviyesinde, รถzel bankalarฤฑn kullandฤฑrdฤฑฤฤฑ ticari kredilerin faizinin de yรผzde 25-30 bandฤฑnda olduฤu dรผลรผnรผldรผฤรผnde, bazฤฑ hammaddeci ve toptancฤฑlarฤฑn piyasayฤฑ 3 kata kadar daha maliyetli fonladฤฑฤฤฑ gรถrรผlรผyor. Ancak yฤฑlsonu kredi kapanฤฑลlarฤฑnฤฑ yapan ลirketlerde kasalar adeta boลalmฤฑลken firmalar, รถzkaynak yetersizliฤi nedeniyle รผretimlerini aksatmamak adฤฑna piyasa faizine razฤฑ oluyor. EKONOMฤฐ gazetesine konuลan reel sektรถr temsilcileri, uygun finansman bulamadฤฑฤฤฑ iรงin รผretimini dรผลรผrmek zorunda kalan firmalarฤฑn sayฤฑsฤฑnฤฑn artmakta olduฤuna dikkat รงekerlerken, รถzellikle KOBฤฐโlerin krediye eriลimlerinin bu dรถnemde รงok hayati olduฤuna iลaret ediyor.
Bankada finansmanฤฑ bulamayan piyasada arฤฑyor
TOBB Plastik, Kauรงuk ve Kompozit Sanayi Meclis Baลkanฤฑ Yavuz Eroฤlu, piyasada ลu an dengelerin standardฤฑn dฤฑลฤฑnda oluลmaya baลladฤฑฤฤฑnฤฑ sรถylerken, olaฤan dรถnemlerde hammaddecilerin uyguladฤฑฤฤฑ faizin aylฤฑk yรผzde 1,5-2 olduฤunu, ancak ลu anda bu oranฤฑn yรผzde 4โlere geldiฤini, dolar รถdemeleri iรงin de yรผzde 1 olduฤunu sรถyledi. 12 aylฤฑk bakฤฑldฤฑฤฤฑnda TL รถdemelere faizin yรผzde 50โlere geldiฤini dile getiren Eroฤlu, โFinansman iลletmelerin damarlarฤฑndaki kan gibidir. ฤฐsterseniz รงok saฤlฤฑklฤฑ, tastamam bir vรผcudunuz olsun, ama kan olmazsa yaลayamazsฤฑnฤฑz. ฤฐลte firma, ihtiyacฤฑ olan bu finansmanฤฑ bankada bulamazsa, piyasada arayacak. Zaten baลka yerden bulunamadฤฑฤฤฑ iรงin piyasada faiz bu kadar yรผksek. ลirket, daha uygun finansman kaynaฤฤฑ bulsa gidip bu kadar yรผksek faizle borรงlanmazโ dedi.
2008โde iflaslara yol aรงtฤฑ
รzellikle 2008 yฤฑlฤฑnda birรงok irili ufaklฤฑ hammaddecinin battฤฑฤฤฑnฤฑ hatฤฑrlatan Eroฤlu, sรถzlerini ลรถyle sรผrdรผrdรผ: โTรผrkiyeโde รงok bรผyรผk hammadde firmalarฤฑ yรผksek vade farkฤฑyla mallarฤฑnฤฑ satฤฑp, bรผyรผk karlar yaptฤฑklarฤฑ dรผลรผnรผlรผrken, battฤฑlar. รรผnkรผ malฤฑnฤฑ TL ile yรผzde 40 faizle sattฤฑ, bรผtรผn รงeklerini aldฤฑ, ama bir devalรผasyon olunca hepsi battฤฑ. Hikayeye bir de buradan bakฤฑnca รงok kar ediyor gibi gรถrรผnรผyorlar ama รงok fazla aรงฤฑk pozisyonlarฤฑ var. Tabii o aรงฤฑk pozisyon riskine karลฤฑ da hammaddeci o vade farkฤฑnฤฑ koyuyor. Kurun baskฤฑlandฤฑฤฤฑnฤฑ dรผลรผnรผrsek ortada onlar iรงin de bir risk var.โ Piyasada yรผksek vade farklarฤฑna maruz kalanlarฤฑn aฤฤฑrlฤฑฤฤฑnฤฑn KOBฤฐโler olduฤunu kaydeden Eroฤlu, โKOBฤฐโlerin bu koลullarda finansman bulabilmesi รงok zor. Yรผzde 40-50 vade ile mal alฤฑp sonra iลleyip satmasฤฑ รงok zor. Burada devletin zayฤฑfa sahip รงฤฑkmasฤฑ, รถzellikle bu dรถnemde KOBฤฐโlerin finansmana eriลimi noktasฤฑnda bir kolaylฤฑk saฤlanmasฤฑ gerekiyorโ diye konuลtu.
Marjlar dibe รงekiliyor
ฤฐstanbul Tรผccarlar Kulรผbรผ Baลkanฤฑ ฤฐlker รnel, hem BDDK hem Merkez Bankasฤฑโnฤฑn aldฤฑklarฤฑ sฤฑkฤฑlaลtฤฑrma รถnlemlerinin iรง piyasaya yansฤฑdฤฑฤฤฑnฤฑ, kredi daralmasฤฑnฤฑ da iลletmelerin โmecburenโ birbirinin รผzerine yรผklemeye baลladฤฑฤฤฑnฤฑ ifade etti. Firmalarฤฑn bu dรถnemde aรงฤฑk hesap alacaฤฤฑnฤฑn yรผkselmiล olduฤuna dikkat รงeken รnel, piyasada vade farkฤฑ olarak verilen oranlarฤฑn รงok yukarฤฑlara รงฤฑktฤฑฤฤฑnฤฑ kaydetti. Bazฤฑ iลletmeler bunu kรถtรผ niyetle kullanmaya baลladฤฑฤฤฑ eleลtirisini de getiren รnel, โฤฐลletmeler birbirine vade faizi uyguladฤฑฤฤฑnda oran ortalama yรผzde 40โlara รงฤฑkฤฑyor. Bankalardaki faizin 3 katฤฑ gibi neredeyse. Genelde hammadde tedarikรงileri bunu uyguluyorโ dedi. รz sermaye yetersizliฤinin firmalarฤฑ daha zorlu bir sรผrece gรถtรผrmekte olduฤu uyarฤฑsฤฑnda bulunan รnel, โBu piyasa koลullarฤฑnda firmalar sadece gรผnรผ kurtarฤฑyor. Gรผn geรงtikรงe sermayeleri eriyor. Ancak mal da satmasฤฑ gerektiฤi iรงin bu kez karlฤฑlฤฑฤฤฑ gittikรงe dรผลรผrรผyorsunuz, yรผzde 8 ise marjฤฑnฤฑz yรผzde 2โlere รงekmeniz gerekiyor, yani kafa kafaya รงฤฑkฤฑyorsunuzโ diyerek iลletmelerin iรงinde bulunduฤu sฤฑkฤฑลฤฑklฤฑฤฤฑ tarif etti.
โHammaddeci de mecbur kalabiliyorโ
Armatรผr Derneฤi Baลkanฤฑ Gรถkhan Turhan da firmalarฤฑn uyguladฤฑฤฤฑ yรผksek vade farklarฤฑnฤฑ teyit etti. ฤฐลletmelerin sermaye ihtiyaรงlarฤฑnฤฑn geรงmiล birkaรง yฤฑla oranla 5 kat arttฤฑฤฤฑnฤฑ belirten Turhan, dรถvizin baskฤฑlanmasฤฑyla ihracatรงฤฑlarฤฑn karlarฤฑn da dรผลtรผฤรผnรผ dile getirdi. Olaฤan dรถnemde hammaddecilerin vade farkฤฑyla banka faizlerinin birbirine รงok yakฤฑn olduฤunu sรถyleyen Turhan, banka faizlerinin aลaฤฤฑ รงekildiฤini ancak piyasanฤฑn faizinin รงok yรผksek seyrettiฤini ifade etti. Hammaddecilerin yรผksek vade farkฤฑ uygulamalarฤฑnฤฑn birtakฤฑm haklฤฑ taraflarฤฑ olduฤunu da kaydeden Turhan, ลรถyle devam etti: โHammaddeciler net ihracatรงฤฑ olamฤฑyor, en bรผyรผk sฤฑkฤฑntฤฑlarฤฑ orada. Aldฤฑฤฤฑ hammaddeyi ithal etmek zorunda, ihracatฤฑ ithalatฤฑndan daha az kalฤฑyor. Bรถyle olunca da reeskont gibi uygun kredileri kullanamฤฑyorlar. Karlarฤฑ da dรผลรผk olunca bu ลekilde vade farkฤฑ ile kendini korumaya รงalฤฑลฤฑyor.โ
90โlฤฑ yฤฑllarฤฑ hatฤฑrlattฤฑ
TOBB Hazฤฑr Giyim ve Konfeksiyon Sektรถr Meclisi Baลkanฤฑ ลeref Fayat, iรง piyasada hammaddecinin toptancฤฑya, toptancฤฑnฤฑn perakendeciye satฤฑลlarฤฑnda enflasyonist ortamlarda faaliyet karlarฤฑnฤฑn รงok รผstรผnde bir vade farkฤฑ uygulamasฤฑnฤฑn geรงmiล yฤฑlarda da rastlandฤฑฤฤฑnฤฑ sรถyledi. 90โlฤฑ yฤฑllarda รถzellikle bu tarz yรผksek vade farklarฤฑna รงok sฤฑk rastlandฤฑฤฤฑnฤฑ hatฤฑrlatan Fayat, โO dรถnemlerde de vade farkฤฑ kazancฤฑ gerรงek kazancฤฑn รงok รผzerindeydi. ลu anki durum da bana o yฤฑllarฤฑ hatฤฑrlatฤฑyor. Bu uygulamalar maalesef enflasyonist ortamda firmanฤฑn finansmana alamayacaฤฤฑ iรงin kabul ettiฤi, maฤazacฤฑnฤฑn toptancฤฑdan, toptancฤฑnฤฑn da hammaddeciden alฤฑrken uyguladฤฑฤฤฑ bir yรถntemdirโ dedi. โBรถyle saฤlฤฑksฤฑz piyasalarda bunlar maalesef olurโ diyen Fayat, โรรผnkรผ finansmana ulaลamasanฤฑz da yine mala ulaลmak ve devam etmek zorundasฤฑnฤฑzdฤฑr. Piyasanฤฑn saฤlฤฑksฤฑz iลlediฤi durumlarda her iki taraf iรงin bรถyle zorluklar ortaya รงฤฑkabilirโ ifadelerini kullandฤฑ.
โBankalar kredi taleplerine fiyat dahi vermiyorโ
ฤฐstanbul Demir ve Demir Dฤฑลฤฑ Metaller ฤฐhracatรงฤฑlarฤฑ Birliฤi (ฤฐDDMฤฐB) Baลkanฤฑ รetin Tecdelioฤlu, firmalarฤฑn bankalardan kredi kullanamayฤฑnca mecburen toptancฤฑlara dรถndรผฤรผnรผ, bunun ticaretin doฤasฤฑnda olduฤunu, ancak ลu anda bankalarฤฑn kredi kullanฤฑmฤฑnฤฑn sฤฑkฤฑntฤฑlฤฑ olmasฤฑ nedeniyle toptancฤฑlarฤฑn vade farkฤฑnฤฑ banka faizlerinin iki katฤฑ daha yรผksek tuttuฤunu sรถyledi. Burada piyasayฤฑ tฤฑkayan durumun bankalarฤฑn kredi kullandฤฑrmamasฤฑ olduฤunu vurgulayan Tecdelioฤlu, โSektรถr paydaลlarฤฑyla gรถrรผลmelerimizde bize gelen en รถnemli ลikayet kredi konusundaโฆ Bankalar kredi kullandฤฑrmadฤฑฤฤฑ gibi, yฤฑlฤฑn baลฤฑ olmasฤฑna raฤmen hala kredi taleplerine fiyat dahi vermiyorlar, hiรง konuลmuyorlar. Finansman bulamadฤฑฤฤฑ iรงin ihracat sipariลlerini kaรงฤฑranlar oluyor. Burada yรผksek de olsa toptancฤฑnฤฑn bir vade aรงฤฑyor olmasฤฑ, ลu durumda lehimize bir durumโ ifadelerini kullandฤฑ.
โPiyasadaki enflasyon daha yรผksekโ
Tรผrkiye Ayakkabฤฑ Sektรถrรผ Araลtฤฑrma Geliลtirme ve Eฤitim Vakfฤฑ (TASEV) Yรถnetim Kurulu Baลkanฤฑ Hรผseyin รetin, piyasadaki enflasyonun daha gรถrรผnenden daha yรผksek olduฤunu, sektรถrdeki hammaddecilerin de buna gรถre bir vade ile yan sanayiciye malฤฑnฤฑ verdiฤini dile getirdi. Sektรถrde aylฤฑk bazda en az yรผzde 3 gibi bir vade farkฤฑ koyulduฤunu, bunu yฤฑllฤฑkta รงok yรผkseldiฤini ve kabul edilebilir seviyede olmadฤฑฤฤฑnฤฑ vurgulayan รetin, โBankalar kredi vermeyi kฤฑsฤฑnca firmalar da piyasadaki vadeyi kullanmaya yรถneliyorlar. รreticinin finansman konusunda rahatlayabilmesi iรงin devletin sanayiciye yรถnelik, โ1 yฤฑlฤฑ รถdemesiz, 2 yฤฑl รถdemeli, 3 yฤฑl vadeliโ bir finansman paketi hazฤฑrlamasฤฑ gerekiyor. Beklentimiz bu yรถndeโ ลeklinde konuลtu.
Yavuz Eroฤlu: Piyasada ลu an dengeler standardฤฑn dฤฑลฤฑnda oluลmaya baลladฤฑ. Olaฤan dรถnemlerde hammaddecilerin uyguladฤฑฤฤฑ faiz aylฤฑk yรผzde 1,5-2 dรผzeyinde. Ancak ลu anda bu oran yรผzde 4โlere geldi. Dolar รถdemeleri iรงin de yรผzde 1โi buluyor.
ฤฐlker รnel: Hem BDDK hem Merkez Bankasฤฑโnฤฑn aldฤฑklarฤฑ sฤฑkฤฑlaลtฤฑrma รถnlemleri iรง piyasaya yansฤฑdฤฑ. Kredi daralmasฤฑnฤฑ da iลletmeler โmecburenโ birbirinin รผzerine yรผklemeye baลladฤฑ. Firmalarฤฑn bu dรถnemde aรงฤฑk hesap alacaฤฤฑ yรผkselmiล durumda.
Gรถkhan Turhan: ฤฐลletmelerin sermaye ihtiyaรงlarฤฑ geรงmiล birkaรง yฤฑla oranla 5 kat arttฤฑ. Dรถvizin baskฤฑlanmasฤฑyla ihracatรงฤฑlarฤฑn kรขrlarฤฑ da dรผลtรผ. Olaฤan dรถnemde hammaddecilerin vade farkฤฑyla banka faizleri birbirine รงok yakฤฑn oluyor.
