Reuters, yฤฑlbaลฤฑndan bugรผne dolar karลฤฑsฤฑnda yรผzde 30 civarฤฑnda deฤer kaybeden TL’de karลฤฑsฤฑnda Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn devreye sokabileceฤi รถnlemleri 7 senaryoyla รถzetledi.
Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn siyasi รงekincelerle gerekli para politikasฤฑ tepkisini vermekten รงekinebileceฤi endiลesi ve ABD Tรผrkiye iliลkilerinin ambargolarla birlikte daha da kรถtรผleลmesi TL’yi sert bir deฤer kaybฤฑna maruz bฤฑrakmaya devam ediyor.
TL yฤฑlbaลฤฑndan bugรผne dolar karลฤฑsฤฑnda yรผzde 30 civarฤฑnda deฤer kaybederken nisan baลฤฑndan beri gerรงekleลtirilen 500 baz puanlฤฑk faiz artฤฑลฤฑna karลฤฑn TL’de satฤฑล baskฤฑsฤฑ kuvvetini artฤฑrarak devam ediyor.
Dรผnya gazetesinin Reuters’tan aktardฤฑฤฤฑ analize gรถre, TL’deki sert deฤer kayฤฑplarฤฑnฤฑn bankalara, dรถviz borรงlu ลirketlere ve ekonominin geneline etkisinden endiลe ediliyor.
Reuters’a gรถre, Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn kur krizini hafifletmek iรงin devreye sokabileceฤi 7 senaryo ลรถyle:
1- SรZLร MรDAHALE
Sรถzlรผ mรผdahale en kolay ancak en etkisiz yรถntemlerden biri olarak gรถrรผlรผyor. Hazine ve Maliye Bakanฤฑ Berat Albayrak ya da TCMB Baลkanฤฑ Murat รetinkaya yapabilecekleri aรงฤฑklamalarla piyasayฤฑ sakinleลtirmeye รงalฤฑลabilir. Ancak yatฤฑrฤฑmcฤฑlar sรถzlรผ mรผdahalelerin kalฤฑcฤฑ bir etki yaratmayacaฤฤฑnฤฑ, en iyi ihtimalle geรงici bir iyimserlik oluลturabileceฤini dรผลรผnรผyor.
Capital Economics’ten William Jackson, “Bu sรผreรง sรถzlรผ mรผdahaleden รงok daha fazlasฤฑna ihtiyaรง duyuyor” diyor.
2- BEKLER-GรR POLฤฐTฤฐKASI
Sรถzlรผ mรผdahale en kolay ancak en etkisiz yรถntemlerden biri olarak gรถrรผlรผyor. Hazine ve Maliye Bakanฤฑ Berat Albayrak ya da TCMB Baลkanฤฑ Murat รetinkaya yapabilecekleri aรงฤฑklamalarla piyasayฤฑ sakinleลtirmeye รงalฤฑลabilir. Ancak yatฤฑrฤฑmcฤฑlar sรถzlรผ mรผdahalelerin kalฤฑcฤฑ bir etki yaratmayacaฤฤฑnฤฑ, en iyi ihtimalle geรงici bir iyimserlik oluลturabileceฤini dรผลรผnรผyor.
Capital Economics’ten William Jackson, “Bu sรผreรง sรถzlรผ mรผdahaleden รงok daha fazlasฤฑna ihtiyaรง duyuyor” diyor.
2- BEKLER-GรR POLฤฐTฤฐKASI
TCMB’nin geรงmiล dรถnemde faiz adฤฑmlarฤฑ รถncesi gerek volatiliteyi sฤฑnฤฑrlamak gerekse bankacฤฑlarฤฑn deฤimiyle ‘geliลmeleri izliyorum’ mesajฤฑ vermek adฤฑna dรถnem dรถnem zorunlu karลฤฑlฤฑklarฤฑ kullanarak piyasaya dรถviz geniลletici รถnlemler alฤฑyor. Bu รถnlemler genellikle faiz artฤฑลฤฑ รถncesi atฤฑlฤฑyor ve sรถzlรผ mรผdahaleler ile birlikte genellikte peyder pey yapฤฑlฤฑyor.
Mayฤฑs ayฤฑnda TL’de yaลanan sert deฤer kayฤฑplarฤฑ dรถneminde TCMB 4-5 farklฤฑ zorunlu karลฤฑlฤฑk ve NDF adฤฑmฤฑyla 10 milyar dolar likidite serbest bฤฑrakmฤฑล bunun yanฤฑnda sรถzlรผ mรผdahale ve sadeleลtirme de gerรงekleลtirmiลti. Banka bu pazartesi gรผnรผ de benzer bir zorunlu karลฤฑlฤฑk adฤฑmฤฑyla yaklaลฤฑk 2.2 milyar dolar dรถvizi serbest bฤฑraktฤฑ.
4- GรรLร PARA POLฤฐTฤฐKASI TEPKฤฐSฤฐ
Yatฤฑrฤฑmcฤฑlar TL’deki gรผven eksikliฤi kaynaklฤฑ satฤฑล baskฤฑnฤฑn ortadan kalkmasฤฑ iรงin ise en kuvvetli adฤฑmฤฑn TCMB’nin politika faizinde bir artฤฑล olduฤu gรถrรผลรผnde. Bankacฤฑlara gรถre faiz artฤฑลฤฑ ile birlikte verilecek baฤฤฑmsฤฑzlฤฑk mesajฤฑ atฤฑlacak adฤฑmฤฑn bรผyรผklรผฤรผnden bile deฤerli de olabilir.
BETAM Direktรถrรผ Profesรถr Doktor Seyfettin Gรผrsel, bugรผn yayฤฑmlanan sรถyleลisinde “Eฤer cumhurbaลkanฤฑ para politikasฤฑnฤฑn mevcut koลullarฤฑn gereklerine uygun bir ลekilde yรผrรผtรผleceฤini aรงฤฑkรงa ilan eder TCMB de bununu aldฤฑฤฤฑ kararlarla ispatlarsa TL’de kayฤฑp durur” dedi.
Baลta yabancฤฑlar olmak รผzere yatฤฑrฤฑmcฤฑlarฤฑn TL’deki sert kayฤฑplara karลฤฑn bankanฤฑn politik gerekรงelerle faizleri sabit tutmak istediฤi dรผลรผncesi TL’deki deฤer kaybฤฑnฤฑn katlanarak artmasฤฑna neden oluyor.
Bu endiลe son enflasyon raporunda รetinkaya’ya sorulduฤunda ise “Hangi sebeple olursa olsun sizle paylaลtฤฑฤฤฑmฤฑz enflasyon tahmin patikasฤฑndan belirgin ve kalฤฑcฤฑ bir sapma olacaฤฤฑ kanฤฑsฤฑ kurulda oluลursa gerekli adฤฑmlar atฤฑlฤฑr, bunun karลฤฑlฤฑฤฤฑ ilave bir parasal sฤฑkฤฑlaลtฤฑrmaysa bu gerรงekleลtirilir” demiล ve “gerekiyorsa ilave sฤฑkฤฑlaลtฤฑrmayฤฑ da kurul tereddรผt etmeden gerรงekleลtirir” sรถzleriyle bankanฤฑn araรง baฤฤฑmsฤฑzlฤฑฤฤฑnฤฑ savunmuลtu.
Yatฤฑrฤฑmcฤฑlarฤฑn artan risk algฤฑsฤฑ nedeniyle artฤฑk Tรผrkiye’den daha fazla reel faiz istediฤine dikkat รงeken Jackson, “Enflasyonunun yรผzde 16’ya yaklaลtฤฑฤฤฑ bir yerde faiz oranlarฤฑ da yรผzde 20’nin รผzerinde olmasฤฑ gerekiyor. ลuanda yรผzde 17.75’te” dedi.
5- ALIลILAGELMฤฐลฤฐN DIลINDAKฤฐ PARA POLฤฐTฤฐKASI
TCMB daha sฤฑkฤฑ bir para politikasฤฑ bileลimi iรงin PPK kararฤฑna ise mecbur deฤil. Bankanฤฑn bir kaรง gรผn iรงinde PPK’yฤฑ toplamadan TL fonlama politikasฤฑnฤฑ farklฤฑlaลtฤฑrarak 300 baz puana ulaลan sฤฑkฤฑlaลtฤฑrma adฤฑmฤฑ atmasฤฑ da mรผmkรผn.
Banka faiz koridorunun en รผst bandฤฑndan fonlama yaparak ortalama fonlama maliyetinin yรผzde 17.75 seviyesindeki politika faizinin 300 baz puan รผzerinde yรผzde 20.75’te oluลturulabilecek bir para politikasฤฑ bileลimine de sahip.
Bu adฤฑmฤฑn TL’ye ilk etkisi neredeyse politika faizi artฤฑลฤฑ kadar kuvvetli gรถrรผlรผyor. รรผnkรผ teknik olarak atฤฑlacak adฤฑm bir รผzeri kapalฤฑ da olsa bir faiz artฤฑลฤฑ. Ancak kฤฑsa sรผre รถnce tamamlanan sadeleลme adฤฑmฤฑndan vazgeรงmek anlamฤฑna geleceฤi iรงin bu adฤฑm bankanฤฑn planlarฤฑna bugรผn iรงin tam olarak uymuyor. Uzun dรถnem etkileri de dรผลรผnรผldรผฤรผnde piyasa รผstรผ kapalฤฑ bir faiz adฤฑmฤฑ beklemiyor.
6- DOฤRUDAN DรVฤฐZ MรDAHALESฤฐ
Bu ihtimale de TCMB’nin sรถylemleri ve nispeten dรผลรผk net rezervleri gรถz รถnรผne alฤฑndฤฑฤฤฑnda ihtimal verilmiyor. Bankacฤฑlar TCMB’nin net rezervlerini 20 milyar dolar olarak hesaplarken bankanฤฑn toplam 100 milyar dolar rezervi bulunuyor.
TCMB’nin de dile getirdiฤi รผzere uluslararasฤฑ merkez bankacฤฑlฤฑฤฤฑnda artฤฑk doฤrudan dรถviz mรผdahalesi kabul gรถrmeyen bir politika aracฤฑ. Geliลmekte olan merkez bankalarฤฑ net rezervlere etkisi sฤฑfฤฑr olan NDF gibi uygulamalara yรถnelmeyi tercih ediyor.
7- SERMAYE KONTROLLERฤฐ
Bazฤฑ yabancฤฑ bankalarฤฑn notlarฤฑnda bir ihtimal olarak gรถsterilse de sermaye kontrolรผ hem siyasiler hem de Merkez Bankasฤฑ yetkilileri tarafฤฑndan bรถyle bir kararฤฑn “deฤerlendirmeye dahi alฤฑnmadฤฑฤฤฑ” bir รงok kez dile getirildi.
Piyasa dostu olmayan adฤฑmlar olarak da nitelendirilen sermaye kontrolรผ, dalgalฤฑ dรถviz sisteminden ve kambiyo rejiminde geriye gidiล yetkililer ve siyasiler tarafฤฑndan uygulanabilir bir politika olarak gรถrรผlmรผyor, konunun deฤerlendirmeye dahi alฤฑnmadฤฑฤฤฑna dikkat รงekiliyor.
