Rus uzmanlar, makro ekonomist ve finans tarihรงisi Russell Napierโin, Tรผrkiyeโyi bรผyรผk bir krizin beklediฤi ve iflasฤฑn baลladฤฑฤฤฑ iddiasฤฑnฤฑ deฤerlendirdi.
Moskova Devlet Dฤฑลiลleri รniversitesi (MGIMO) รถฤretim gรถrevlisi ve Tรผrkiye uzmanฤฑ Yuliya Kudryaลova, Sputnik’e aรงฤฑklamasฤฑnda, Tรผrk ekonomisinde krize yol aรงan bazฤฑ faktรถrlere iลaret etti.
‘TรRKฤฐYE’NฤฐN KAMU BORCU รOK BรYรK’
Rus uzman, Tรผrk ekonomisinde krize gรถtรผren dฤฑล faktรถrleriyle ilgili ลu deฤerlendirmede bulundu:
“Tรผrkiye’de gerรงekten รงok bรผyรผk kamu borcu var. Haberde isimleri geรงen bรผyรผk ลirketlerin de รงok bรผyรผk borcu var. Tรผrkiye รถnemli bir cari aรงฤฑk yaลฤฑyor. Yani ithalata รงok baฤฤฑmlฤฑ ve ithalat hacmi ihracat hacmini aลฤฑyor. Giderek bรผyรผyen bรผtรงe aรงฤฑฤฤฑ var. Bunun sonucu olarak รผlkede, yรผzde 13 oranฤฑna varan ve hฤฑzla bรผyรผmeye devam eden yรผksek enflasyon var. Bu durumda Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn faizi yรผkseltmesi gerekiyor. Ama (Cumhurbaลkanฤฑ Recep Tayyip) Erdoฤan’ฤฑn yumuลak para politikasฤฑna baฤlฤฑ olmasฤฑ enflasyonun yรผkselmesine katkฤฑda bulunacak”.
‘KISIR DรNGร’
Birkaรง iรง faktรถrรผn de altฤฑnฤฑ รงizen Kudryaลova, ลu yorumda bulundu:
“Yรผzde 10 civarฤฑnda olan yรผksek iลsizlik oranฤฑ, รผstelik รถncelikle de genรงler arasฤฑnda. Bu, Tรผrkiye’nin Avrupa Birliฤi ile olan sฤฑฤฤฑnmacฤฑ anlaลmasฤฑnฤฑ uygulamasฤฑyla ilgili. รok sayฤฑda sฤฑฤฤฑnmacฤฑ, maaลฤฑ ne olursa olsun her tรผrlรผ vasฤฑfsฤฑz iลi yapmaya hazฤฑr. Bu durumda Tรผrkiye, iลsizlikle mรผcadele etmek iรงin geniล kapsamlฤฑ projeler hayata geรงiriyor. Bu projeler, ekonomiyi teลvik ediyor, yeni istihdamlar yaratฤฑyor. Ama bu projeler sonucu bรผtรงe aรงฤฑฤฤฑ bรผyรผyor. Yine bir kฤฑsฤฑr dรถngรผ ortaya รงฤฑkฤฑyor. ลimdi bu politikayฤฑ sรผrdรผrmek iรงin gereken finansal kaynaklarla ilgili zorluklar yaลanฤฑyor.”
‘TรRKฤฐYE YABANCI YATIRIMLAR ฤฐรฤฐN CAZฤฐP’
Tรผrk ekonomisindeki bazฤฑ olumlu eฤilimlere de dikkat รงeken Yuliya Kudryaลova, sรถzlerini ลรถyle sรผrdรผrdรผ:
“Tรผrkiye, yabancฤฑ yatฤฑrฤฑmlar iรงin รงok cazip. Birรงok aรงฤฑdan yabancฤฑ yatฤฑrฤฑmlar sayesinde misal 2017’de ekonomi bรผyรผme sergiledi. Halihazฤฑrda aรงฤฑlan ortak iลletmeler sayฤฑsฤฑnda da artฤฑล gรถzlemleniyor.”
Bu yฤฑl Tรผrkiye’ye gelen turist sayฤฑsฤฑnda da bรผyรผk artฤฑลฤฑn beklendiฤini dile getiren Rus uzman, “Bir diฤer olumlu geliลme, yabancฤฑlarฤฑn Tรผrkiye’deki gayrimenkule olan ilgisinde artฤฑล yaลanฤฑyor. Bu ilgi Arap ve Avrupa รผlkelerinden geliyor” dedi.
‘TรRKฤฐYE รฤฐN’E GรVENฤฐYOR’
Halihazฤฑrda cari aรงฤฑk sorununu รงรถzmek iรงin Tรผrkiye’nin Rusya, ฤฐran ve รin ile gรถrรผลmeler gerรงekleลtirdiฤini anlatan Kudryaลova, “Bu gรถrรผลmelerin amacฤฑ, karลฤฑlฤฑklฤฑ ticareti ulusal paralar รผzerinden yapmak. Eฤer Tรผrkiye bunu baลarฤฑrsa Lira’nฤฑn kuru gรผรงlenir ve ithalat-ihracat dengesizliฤi yumuลar. Tรผrkiye bu konuda รถncelikle รin’e gรผveniyor. Ayrฤฑca Tรผrk bankalarฤฑnฤฑn Avrupa รผlkelerine baฤฤฑmlฤฑlฤฑฤฤฑnฤฑ azaltmak iรงin รin ile bankalararasฤฑ iลbirliฤi anlaลmalarฤฑ imzalanmakta” ifadelerini kullandฤฑ.
‘EKONOMฤฐYฤฐ TEลVฤฐK ฤฐรฤฐN UCUZ KREDฤฐ DAฤITILDI’
Sputnik’e konuลan Rusya Bilimler Akademisi’nden Uluslararasฤฑ Ekonomi ve ฤฐliลkiler Enstitรผsรผ’nden Viktor Nadein-Rayevski ise Tรผrkiye’nin dรถviz-finansal sistemindeki mevcut kriz durumunun uzun zamandฤฑr olgunlaลmakta olan bir olgu olduฤunu sรถyledi.
Tรผrkiye’nin her zaman bu tรผr durumlardan รงฤฑkฤฑล yollarฤฑnฤฑ aradฤฑฤฤฑnฤฑ dile getiren Nadein-Rayevski, ลunu dedi:
“Tรผrkiye her zaman oldukรงa yรผksek borรง yรผkรผne sahipti. Tรผrkiye’ye bir takฤฑm ekonomik sฤฑkฤฑntฤฑlar eลlik etti. 2016’daki darbe giriลimi, Tรผrkiye’nin tรผm dรถviz-finansal sistemini รงรถkertti. Hรผkรผmet, bu krizden รงฤฑkฤฑล yollarฤฑnฤฑ aramaya baลladฤฑ ve buldu da. Ekonomiyi teลvik eden bir yฤฑl buldu. Ucuz krediler daฤฤฑtฤฑldฤฑ. Bu, รผlke iรงindeki kredi borรงlanmasฤฑnฤฑn รงฤฑฤ gibi bรผyรผmesine yol aรงtฤฑ. รncelikle de Tรผrk iลletmeler tarafฤฑndan. Bu hiรง de kรถtรผ deฤil, รถzellikle borcu geri vermek iรงin paran varsa. Dฤฑล piyasalardaki borรงlar da sรผrekli Tรผrkleri destekledi. Ayrฤฑca รถdeme gรผcรผne sahip olunmasฤฑ ve kredilerin sรผrekli karลฤฑlanmasฤฑ da elbette rol oynadฤฑ.”
Ama ลimdi durumun, bรผyรผk dฤฑล yรผkรผmlรผlรผk altฤฑnda zorlaลtฤฑฤฤฑnฤฑ kaydeden Rus uzman, sฤฑฤฤฑnmacฤฑ sorununun bรผyรผk bunda rol oynadฤฑฤฤฑnฤฑ belirterek bu konuda ลu deฤerlendirmede bulundu:
‘SURฤฐYELฤฐ SIฤINMACILAR ฤฐรฤฐN BรYรK PARALAR HARCANIYOR’
“Tรผrkiye sรผrekli Suriyeli sฤฑฤฤฑnmacฤฑlarฤฑn kabulรผne bรผyรผk paralar harcฤฑyor. Hรผkรผmet oldukรงa bรผyรผk paralar ayฤฑrmak zorunda kalฤฑyor. Tรผrk topraklarฤฑ รผzerinden geรงen bu gรถรงe karลฤฑ mรผcadele iรงin bรผyรผk paralar harcanฤฑyor. Avrupa Birliฤi, Tรผrkiye’nin yaptฤฑฤฤฑ harcamalarฤฑn bir kฤฑsmฤฑnฤฑ karลฤฑlamayฤฑ kabul etse de bu yeterli deฤil. Onlar sadece 1 milyar verdi, oysa Tรผrkiye’nin 6 milyar istemiลti, รงรผnkรผ รงok bรผyรผk harcama sรถz konusu”.
Tรผrk hรผkรผmetinin dรถviz รงฤฑkฤฑลฤฑnฤฑ kฤฑsฤฑtlayabileceฤini ifade eden Nadein-Rayevski, ancak bunun kolay olmadฤฑฤฤฑna dikkat รงekerek ลunu dedi:
“Genelde bรถyle kฤฑsฤฑtlamalar getirilince yabancฤฑ sermaye giriลi de kฤฑsฤฑtlanmฤฑล oluyor. Oysa yabancฤฑ sermaye giriลinde zaten ani azalma yaลanฤฑyor. รzellikle politik kavgalar yรผzรผnden.”
