รlkesi bir doฤal gaz kriziyle karลฤฑ karลฤฑya ama Nicu Popescu, geleceฤe iyimser bakฤฑyor.
“Pazartesi gรผnรผ รผlkemiz tarih yazdฤฑ. Moldova, ilk kez Rusya’nฤฑn Gazprom’u dฤฑลฤฑnda baลka bir kaynaktan doฤal gaz satฤฑn aldฤฑ.”
BBC Tรผrkรงe’nin haberine gรถre Moldova Dฤฑลiลleri Bakanฤฑ Nicu Popescu’nun sรถylediฤi doฤal gaz alฤฑmฤฑ, Polonya’nฤฑn PGNiG adlฤฑ ลirketinden saฤlandฤฑ. Polonyalฤฑ ลirketten 1 milyon metre kรผp doฤal gaz alฤฑndฤฑ.
Ancak bu adฤฑm karลฤฑsฤฑnda Gazprom tehdidini gerรงekleลtirirse Moldova, รงok daha fazla doฤal gaz satฤฑn almak zorunda kalacak. Gazprom, Moldova’yฤฑ “doฤal gaz vanalarฤฑnฤฑ kapatmakla” tehdit ediyor.
Pazartesi gรผnรผne kadar Moldova’nฤฑn doฤal gazฤฑnฤฑn yรผzde 100’รผ Rusya’dan geliyordu. Ancak tedarik anlaลmasฤฑ Eylรผl ayฤฑ sonunda sona erdi. Anlaลma gรผncellenirken Gazprom fiyatlarฤฑ artฤฑrdฤฑ, Moldova da o parayฤฑ รถdeyemeyeceฤini sรถyledi. Yeni bir anlaลma henรผz saฤlanamamฤฑลken Rus enerji devi, doฤal gaz arzฤฑnฤฑ kรผรงรผlttรผ. รyle ki Moldova, 30 gรผn olaฤanรผstรผ hal ilan etmek durumunda kaldฤฑ. Bu sฤฑrada Gazprom da Moldova’yฤฑ “krizi tetiklemekle” suรงladฤฑ ve “709 milyon dolarlฤฑk borcunun geri รถdemesini” istedi. Moldova ise bรถyle bir borca karลฤฑ รงฤฑkฤฑyor.
Gรถrรผลmeler devam ediyor. Moldovyalฤฑ yetkililer ancak ลartlarฤฑn iki tarafฤฑn da รงฤฑkarฤฑna olmasฤฑ halinde Gazprom’la yeni bir anlaลma imzalayacaklarฤฑnฤฑ sรถylรผyor.
Peki Rusya’yla anlaลmaya varฤฑlamadฤฑฤฤฑnda, Avrupa’nฤฑn en fakir รผlkelerinden biri olan Moldova, ihtiyacฤฑ olan doฤal gazฤฑ nereden saฤlayacak?
Popescu da durumun zorluฤunu kabul ediyor:
“รlkede bir doฤal gaz krizinin patlak vermesi iรงin en kรถtรผ zaman. Fiyatlar her zamankinden daha yรผksek. Piyasadaki sฤฑkฤฑลฤฑklฤฑฤฤฑn kรผresel dรผzeyde olduฤunu gรถrรผyoruz. Ancak bir destek hattฤฑmฤฑz var. Geรงtiฤimiz yฤฑllarda Romanya, Moldova’ya yeni bir doฤal gaz boru hattฤฑ inลa etti, bu da bizim iรงin bir emniyet vanasฤฑ oldu. Bir yandan da Avrupa Birliฤi, doฤal gaz tedarik hatlarฤฑnฤฑ nasฤฑl รงeลitlendirebileceฤimiz konusunda bize รถnerilerde bulundu.”
Moldova’daki birรงok ลirket gibi, Drochia’daki ลeker fabrikasฤฑ da doฤal gaz eksikliฤinden etkilendi.
Fabrikanฤฑn yรถneticisi Rostislav Magdei, “ฤฐhtiyacฤฑmฤฑz olan doฤal gazฤฑn sadece dรถrtte birini kullanabiliyoruz. Geri kalanฤฑnฤฑ alternatif enerji kaynaklarฤฑyla tamamlamaya รงalฤฑลฤฑyoruz. Umarฤฑm hรผkรผmet yรผksek petrol fiyatlarฤฑndan dolayฤฑ ortaya รงฤฑkan kaybฤฑmฤฑzฤฑ telafi eder.” diyerek durumu anlatฤฑyor.
Uzun bir sรผre Moskova’nฤฑn yรถrรผngesinde olan Moldova, son dรถnemde Rusya’dan uzaklaลฤฑp Batฤฑ dรผnyasฤฑna yakฤฑnlaลฤฑyor.
รlke yรถnetimi artฤฑk Avrupa’yla daha yakฤฑn iliลkileri ve Avrupa Birliฤi (AB) ile iลbirliฤini destekliyor. Birรงok kiลi de, son doฤal gaz krizinin Rusya’nฤฑn memnuniyetsizliฤinin bir gรถstergesi olduฤu gรถrรผลรผnde.
Moldova Cumhurbaลkanฤฑ’nฤฑn eski enerji danฤฑลmanฤฑ Sergiu Tofilat, “Bu yฤฑl seรงim yapฤฑldฤฑ ve Rusya yanlฤฑsฤฑ siyasi parti kaybetti. Artฤฑk Batฤฑ yanlฤฑsฤฑ bir iktidarฤฑmฤฑz var. Bu sebeple Rusya da gaz tedariki konusunda yaklaลฤฑmฤฑnฤฑ deฤiลtirdi. Kremlin, Moldova halkฤฑnฤฑ Rusya yanlฤฑsฤฑ partiye oy vermedikleri iรงin cezalandฤฑrmak istiyor. Bu รงok net bir siyaset” yorumunu yapฤฑyor:
“Rusya lideri Vladimir Putin, eski Sovyet รผlkelerini Kremlin’in etki alanฤฑnda tutmaya รงalฤฑลฤฑyor. Biz Moskova’nฤฑn รถnรผnde dizlerimizin รผzerinde durmak istemiyoruz. Rusya’nฤฑn ลantajฤฑna hayฤฑr demeliyiz ve ลimdi, Moldova’daki Rus etkisinden kurtulmak iรงin bir fฤฑrsatฤฑmฤฑz var.”
Kremlin ise enerji kaynaklarฤฑnฤฑ silah olarak kullandฤฑฤฤฑ iddialarฤฑnฤฑ reddediyor. Putin, geรงtiฤimiz gรผnlerde bu yรถndeki gรถrรผลler iรงin “tamamen saรงmalฤฑk, boล konuลma ve siyasi amaรงlฤฑ bir gevezelikten baลka bir ลey deฤil” ifadelerini kullandฤฑ.
Moldova iรงin Rusya’nฤฑn etkisinin azaltฤฑlmasฤฑ pek de kolay olmayacak. Enerji anlamฤฑnda, Moldova Moskova’ya sฤฑkฤฑ sฤฑkฤฑya baฤlฤฑ. รlke Rus doฤal gazฤฑna yรผzde 100 baฤฤฑmlฤฑ olmakla kalmฤฑyor, kendi doฤal gaz ลirketi Moldovagaz’ฤฑn da hisselerinin รงoฤunluฤu Gazprom’un elinde.
Moldova’da kullanฤฑlan elektriฤin de yรผzde 80’i Rusya’nฤฑn sahip olduฤu Transdinyester santralinden geliyor. Santralin bulunduฤu bu bรถlge, Moldova’daki ayrฤฑlฤฑkรงฤฑlarฤฑn elinde ve ekonomik, siyasi ve askeri olarak doฤrudan Moskova tarafฤฑndan destekleniyor.
Yani eฤer doฤal gaz anlaลmasฤฑ mรผzakerelerini bir poker oyunu olarak dรผลรผnรผrseniz, Rusya’nฤฑn eli รงok gรผรงlรผ.
Sergiu Tofilat’a gรถre Transdinyester, aslฤฑnda Moskova iรงin zayฤฑf bir nokta da olabilir:
“Gazprom’un, ayrฤฑlฤฑkรงฤฑ bu bรถlgeye de enerji iletebilmesi iรงin Moldova’yla bir doฤal gaz anlaลmasฤฑ imzalamasฤฑ ลart. Gazprom bir kamu ลirketi, borsada hisseleri var. Uluslararasฤฑ alanda resmen meลru kabul edilmeyen bir ayrฤฑlฤฑkรงฤฑ bรถlgeyle ayrฤฑ bir anlaลma imzalayamaz.”
Balti ilรงesinde, Moldovyalฤฑ araรง sahipleri de doฤal gaz eksikliฤini hissediyor. Propan istasyonunda uzun kuyruklar gรถrรผyorum. Onlarca arabanฤฑn iรงinde bekleyen canฤฑ sฤฑkkฤฑn sรผrรผcรผler var.
Taksi ลofรถrรผ Valera, “Yรถnรผmรผzรผ Avrupa’ya dรถndรผฤรผmรผz iรงin bu duruma geldik. Eฤer hรขlรข Rusya’yla hareket ediyor olsaydฤฑn her ลey รงok farklฤฑ olurdu.” diyor.
Bir baลka ลofรถr Yura ise “Sorun ลu ki artฤฑk liderlerimiz Avrupa ve Amerika’yla dost olmak istiyor. Ama ucuz doฤal gaz iรงin Moskova’ya gitmeli ve anlaลma imzalamalarฤฑ lazฤฑm. Rusya’ya boyun eฤmek zorundayฤฑz” yorumu yapฤฑyor.
Kendisini Avrupa yanฤฑnda konumlandฤฑrmak isteyen hรผkรผmet, bir tehlikeyle karลฤฑ karลฤฑya: Uzun sรผreli doฤal gaz eksikliฤi ve yรผksek enerji faturalarฤฑ, Moldovyalฤฑlarฤฑ รผlkelerinin gittiฤi yรถn konusunda ลรผpheye dรผลรผrebilir.
