Cumhurbaลkanฤฑ Recep Tayyip Erdoฤan, cuma gรผnkรผ ฤฐzmir programฤฑnda yรผksek kur ve dรผลรผk faize dayalฤฑ yeni bir ekonomi programฤฑ yรผrรผttรผklerini sรถyledi. 19 yฤฑldฤฑr bu ekonomi politikasฤฑnฤฑn hazฤฑrlฤฑklarฤฑnฤฑ yaptฤฑklarฤฑnฤฑ ifade eden Erdoฤan, “Ne yaparlarsa yapsฤฑnlar, bizi รผretim, istihdam ve cari denge odaklฤฑ bu ekonomi programฤฑmฤฑzdan geri dรถndรผremeyecekler. Yรผksek faizmiล, dรผลรผk kurmuล, IMF reรงeteleriymiล; bunlarฤฑn hiรงbiri bizim insanฤฑmฤฑzฤฑn iลinden, aลฤฑndan, geleceฤinden daha รถnemli deฤildir” ifadelerini kullandฤฑ.
Ancak Erdoฤan’ฤฑn bu sรถzleri, henรผz Eylรผl ayฤฑnda aรงฤฑklanan ve 2022-2024 yฤฑllarฤฑ arasฤฑnฤฑ kapsayan Orta Vadeli Program ile (OVP) รงeliลiyor.
DW’den Pelin รlker’in haberine gรถre, OVP’de hesaplamalar 8,30 TL’lik dolar kuru รผzerinden yapฤฑlฤฑrken yฤฑl sonu kur hedefi 9,16’ydฤฑ. 23 Kasฤฑm’da 13,46’yฤฑ aลarak tarihi zirvesini gรถren dolar kuru bugรผn 12,7 liranฤฑn รผzerinde. Yฤฑlbaลฤฑndan bu yana gerรงekleลen ortalama kur ise 8,42’ye ulaลtฤฑ.
Milli gelir 11 milyar dolar eridi
Buna gรถre milli gelir 11 milyar dolar, kiลi baลฤฑ gelir de ลimdiden 130 dolar civarฤฑnda eridi. Eylรผl ayฤฑnda aรงฤฑklanan OVP’de gayri safi yurtiรงi hasฤฑla (GSYH) 801 milyar dolar, kiลi baลฤฑ gelir de 9 bin 489 dolar olarak hesaplanmฤฑลtฤฑ. Yฤฑlbaลฤฑndan bu yana gerรงekleลen ortalama dolar kuru รผzerinden hesaplandฤฑฤฤฑnda GSYH 790 milyar dolar, kiลi baลฤฑ gelir ise 9 bin 359 dolara iniyor.
Gelecek yฤฑl iรงin hazฤฑrlanan ve bugรผn Meclis Genel Kurulu’nda gรถrรผลรผlmeye baลlanan 2022 bรผtรงesindeki bรผyรผklรผkler de OVP’de 2022 yฤฑlฤฑ iรงin belirlenen 9,27 TL’lik dolar kuru tahminine dayanฤฑyor.
Ekonomideki planlamalarฤฑn dolar kurundaki deฤiลimlere baฤlฤฑ olduฤunu ifade eden akademisyenler, yapฤฑlan politika deฤiลikliฤinin kurlar ve enflasyon รผzerinden รถzellikle dar gelirli vatandaลlarฤฑ olumsuz etkileyeceฤine, bรผyรผmede รถngรถrรผlen TL bazฤฑndaki artฤฑลtan ise gelir daฤฤฑlฤฑmฤฑ eลitsizliฤinden dolayฤฑ รผcretlilerin รงok az pay alabildiฤine dikkat รงekiyor.
2024 iรงin kur tahmini 10,22’ydi
DW Tรผrkรงe’ye konuลan ฤฐstanbul Bilgi รniversitesi รฤretim รyesi Prof. Dr. Haluk Levent, “Bรผtรงenin ve OVP’nin hemen รงรถpe atฤฑlmasฤฑ gerekir. Benim รถnerim yeni bir bรผtรงe yapmak. รรผnkรผ artฤฑk 9,20’li rakamlarฤฑ gรถrmek bir tarafa, ลu anda zaten kur 13 civarฤฑna gelmiล durumda” diyor. Orta vadeli programlarฤฑn da hiรงbir zaman planlamaya uyulmadฤฑฤฤฑ iรงin deฤerini yitirdiฤini anlatan Levent, “Bu planlama hakikaten hรผkรผmetin nezdinde bir anlam taลฤฑyorsa 2024 yฤฑlฤฑnda 10,22 รถngรถrรผlen dรถviz kuruyla herhangi bir yere varamayฤฑz. Dolayฤฑsฤฑyla bunu da tamamen deฤiลtirmemiz gerekiyor” ifadelerini kullanฤฑyor.
Prof. Levent, 60 yฤฑl รถnce Gรผney Kore’de uygulanmฤฑล ve ลimdi Tรผrkiye’de uygulanmak istenen politikanฤฑn ise ลu anki ลartlarda geรงerli olmayacaฤฤฑ gรถrรผลรผnde. “Faizleri dรผลรผrelim, dรถviz kurunu artฤฑralฤฑm. Bรถylece ihracat artar, ithalat azalฤฑr, cari aรงฤฑk kapanฤฑr, sonra dรถviz bollaลฤฑr, sonra da refaha ereriz gibi bir gรถrรผล sรถz konusu” diye konuลan Levent, bunun gerรงekleลmesi iรงin รถncelikle yรผksek enflasyonun olmamasฤฑ gerektiฤi gรถrรผลรผnde.
‘Artฤฑk 1960’larฤฑn dรผnyasฤฑnda deฤiliz’
ฤฐkinci olarak bunun dalgalฤฑ kur rejiminden รงฤฑkฤฑp sermaye hareketlerinin kontrolรผnรผn yapฤฑldฤฑฤฤฑ sabit kur sistemine dรถnรผlmesini gerektiren bir yaklaลฤฑm olduฤuna iลaret eden Levent, “Bu yaklaลฤฑmฤฑn herhangi bir noktaya varmasฤฑ mรผmkรผn deฤil. รรผnkรผ รงok basit ve tek bir neden yeterli bunun iรงin o da teknolojik geliลmeler. Teknolojik geliลmelerin รผretim sรผrecinde gerรงekleลtirdiฤi dรถnรผลรผmler, artฤฑk รผcret bazlฤฑ, yani ucuzlamฤฑล bir ya da fiyat bazlฤฑ, dรผลรผk รผcretli bir uluslararasฤฑ rekabeti mรผmkรผn kฤฑlmฤฑyor” diye devam ediyor.
Ekonominin artฤฑk 1960’larฤฑn dรผnyasฤฑndaki iลlemediฤini vurgulayan Levent, yรผksek otomasyonun nitelikli iล gรผcรผ gerektirdiฤini, doฤrudan yabancฤฑ sermaye yatฤฑrฤฑmlarฤฑnฤฑ gerรงekleลtiren ลirketlerin gelecek dรถnemde ana รผlkelerinde kalmasฤฑnฤฑn beklendiฤini aktarฤฑyor. Levent, “Bu ortamฤฑ hiรง deฤerlendirmeden sanki 1960’larฤฑn dรผnyasฤฑna ฤฑลฤฑnlanmฤฑลฤฑz gibi bir yaklaลฤฑmla bรถyle bir รถneride bulunmak abestir. Bu, kendilerinin cehaleti bir yana bu รผlke insanฤฑna yapฤฑlmฤฑล bรผyรผk bir haksฤฑzlฤฑktฤฑr. Dolayฤฑsฤฑyla bundan da acilen vazgeรงilmesi gerekiyor. Aksi halde รงok ciddi bir duvara รงarpma durumuyla karลฤฑ karลฤฑya olacaฤฤฑz ve bunun ceremesini de Tรผrkiye’de yaลayan รถzellikle yoksullar baลta olmak รผzere bรผtรผn insanlar รงekecektir” ifadelerini kullanฤฑyor.
Enflasyon yรผzde 25’e gelebilir
Eylรผlde tahmin edilen 16,2’lik enflasyon tahmininin de gerรงekleลmesi zor gรถrรผnรผyor. Tรผrkiye ฤฐstatistik Kurumu’na gรถre (TรฤฐK) ekim ayฤฑnda enflasyon yรผzde 19,9’a yรผkseldi.
Ekonomistler bu Cuma gรผnรผ aรงฤฑklanacak Kasฤฑm ayฤฑ enflasyonunun yรผzde 20’yi geรงmesini bekliyor.
Enflasyonun bu ay yรผzde 22-25 arasฤฑnda gerรงekleลeceฤini รถngรถren Prof. Levent, tรผketici fiyatlarฤฑ ile รผretici fiyatlarฤฑ arasฤฑndaki makasฤฑn kapanmaya baลlamasฤฑ gerektiฤini sรถylรผyor. Enflasyonda asฤฑl bรผyรผk sฤฑรงramanฤฑn ise Ocak 2022’de gerรงekleลeceฤini ifade eden Levent, “Minimum yรผzde 100 yรผzde 150 yarฤฑsฤฑnda doฤalgaza zam gelecektir. Bunun anlamฤฑ da elektriฤe zam, enerjinin bรผtรผnรผ de takip edecektir bu zamlarฤฑ. ฤฐฤneden ipliฤe her ลeye zam gelecek demektir. Perakendeye yansฤฑmamasฤฑ mรผmkรผn deฤil” diye konuลuyor.
‘Milli gelir dolar bazฤฑnda dรผลecek’
Yarฤฑn ise yฤฑlฤฑn รผรงรผncรผ รงeyreฤine ait gayrisafi yurt iรงi hasฤฑla verisi aรงฤฑklanacak.
Bรผyรผmenin yรผzde 10-11 civarฤฑnda olmasฤฑ bekleniyor. Ancak dolar bazฤฑnda hesaplandฤฑฤฤฑnda aslฤฑnda bรผyรผmenin OVP’de belirlenen tahmine ulaลmasฤฑ zor gรถrรผnรผyor.
DW Tรผrkรงe’ye konuลan iktisatรงฤฑ akademisyen Prof. Dr. Mehmet ลiลman, “Orta Vadeli Program 801 milyar dolar รถngรถrรผyordu. Bunun 790 milyar dolar civarฤฑnda gerรงekleลtiฤini gรถreceฤiz รผรงรผncรผ รงeyrekte. Dรถrdรผncรผ รงeyrekte de eฤer dolar kuru bu ivmeyi sรผrdรผrรผrse, son bir ayda yรผzde 30, yฤฑlbaลฤฑndan bu yana yรผzde 60 civarฤฑ bir artฤฑล var maalesef. Bรถyle giderse yani yรผzde 30’larda bile kalsa bu yine Orta Vadeli Program’ฤฑn รงok altฤฑnda kalacaฤฤฑ aรงฤฑk” diyor.
2021 bรผyรผmesi TL bazฤฑnda yรผksek gรถrรผnse de bunun gelir daฤฤฑlฤฑmฤฑ eลitsizliฤinden dolayฤฑ refah รถlรงรผtรผ olarak bir anlam taลฤฑmadฤฑฤฤฑnฤฑ, vurgulayan Prof. ลiลman, “Emekรงi sฤฑnฤฑflarฤฑn bรผyรผmeden yararlanmasฤฑ รงok zayฤฑf kalmฤฑลtฤฑr. Hemen hemen bundan hiรง yararlanamamฤฑลlardฤฑr. รรผnkรผ enflasyondan olumsuz etkilenmiลlerdir. 2021 yฤฑlฤฑnฤฑn bรผyรผmesi bu ลekilde รถzetlenebilir” ifadelerini kullanฤฑyor.
ย
ย
ย
