Tรผrkiye’de cumhurbaลkanlฤฑฤฤฑ seรงimi ikinci tura kaldฤฑ, Cumhurbaลkanฤฑ Recep Tayyip Erdoฤanโฤฑn yeniden gรถreve seรงilme olasฤฑlฤฑฤฤฑ arttฤฑ.
Erdoฤan faiz indirimlerinin devamฤฑ konusunda oldukรงa net sinyaller veriyor. Normalde bรถylesine sade bir iletiลimin belirsizlikleri ortadan kaldฤฑrmasฤฑ ve piyasa dostu olmasฤฑ beklenir. Oysa tersi bir tablo gรถzlemliyoruz.
BBC’nin haberine gรถre seรงimden hemen รถnce Millet ฤฐttifakฤฑ Cumhurbaลkanฤฑ Adayฤฑ Kemal Kฤฑlฤฑรงdaroฤluโnun seรงilme ลansฤฑnฤฑn arttฤฑฤฤฑ algฤฑsฤฑ ile borsa yรผkselip risk primi dรผลerken, seรงim sonrasฤฑnda Erdoฤanโฤฑn yeniden kazanma ihtimalinin artmasฤฑ ile birlikte TLโdeki deฤer kaybฤฑnฤฑn hฤฑzlandฤฑฤฤฑnฤฑ, borsanฤฑn dรผลtรผฤรผnรผ ve risk priminin yรผkseldiฤini gรถzlemliyoruz. รstelik tรผm bunlar iktidarฤฑn kur ve borsa รผzerindeki baskฤฑlama gรผcรผne raฤmen yaลanฤฑyor.
Piyasalardaki bu geliลmeler, ekonomik krizden รงฤฑkฤฑล konusunda muhalefetin sรถzรผnรผ verdiฤi ortodoks politikalara olan inancฤฑ gรถsteriyor.
Erdoฤan ve Kฤฑlฤฑรงdaroฤlu ekonomi politikalarฤฑnda ne vadediyorlar?
ฤฐkinci turda oy verecek olan seรงmen sadece cumhurbaลkanฤฑnฤฑ seรงmekle kalmayฤฑp aynฤฑ zamanda ekonomi politikalarฤฑnฤฑ da seรงecek. ฤฐktidarฤฑn bu zamana kadar attฤฑฤฤฑ adฤฑmlar ortodoks deฤildi. Ancak her ne kadar seรงilen yol ortodoks olmasa da elde edilen sonuรงlar ortodoks politikalarฤฑn รถngรถrรผleri ile uyumlu oldu. Zira ลu anda tecrรผbe ettiฤimiz รผzere, faiz indirimleri sonucunda enflasyonun kontrolden รงฤฑkacaฤฤฑ, bu konuda ฤฑsrar edilirse bรผyรผmenin de ivme kaybedeceฤi รงฤฑkarฤฑmlarฤฑ geleneksel politikalarฤฑn รถngรถrรผleri idi.
Dรถviz arzฤฑ artฤฑrฤฑlmalฤฑ ya da dรถviz talebi kฤฑsฤฑlmalฤฑ
Dรผลรผk faiz politikalarฤฑnฤฑn devam ettirilebilmesinin belkemiฤini kur รผzerinde oluลan baskฤฑlarฤฑ bertaraf etmek oluลturuyor. Bunun iรงin ise ya dรถviz arzฤฑnฤฑ artฤฑrmak ya da dรถviz talebini kฤฑsmak lazฤฑm.
Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn dรถviz rezervlerinin รงok tehlikeli seviyelere inmesi ve yabancฤฑ sermaye giriลini caydฤฑran politikalar nedeniyle dรถviz arzฤฑnฤฑ saฤlayabilmek giderek daha maliyetli hale geliyor. Bu durumda mevcut politikalarฤฑn sรผrdรผrรผlebilmesi iรงin dรถviz talebini kฤฑsฤฑcฤฑ politikalar geliลtirilmesi gerek.
Dรถviz talebi nasฤฑl dรผลer?
ฤฐthalata dayalฤฑ bir bรผyรผme modeline sahip olduฤumuz iรงin, dรถviz talebini azaltmak amacฤฑ ile yapฤฑlabilecek bir tercih, bรผyรผmeden feragat etmek olabilir. Seรงim รถncesi dรถnemde gรถzlemlenen ivme kaybฤฑ kฤฑsmen bu tercihin yansฤฑmasฤฑ olabilir.
Bu yol seรงilirse piyasa faizleri รผzerindeki baskฤฑlama gevลetilir. Bu senaryonun kuru kontrol altฤฑnda tutabilmesi durumunda, bรผyรผme sฤฑfฤฑra yaklaลฤฑr. Enflasyon daha fazla artmaz ama mevcut yฤฑllฤฑk yรผzde 45โli seviyelerinden pek de aลaฤฤฑ inmez.
Mฤฑsฤฑr modeli nedir?
Eฤer 2024 yerel seรงimleri รถncesinde bรผyรผme odaklฤฑ politikalardan vaz geรงilmezse o zaman kur รผzerindeki baskฤฑlar da devam edecek. Bu baskฤฑlarฤฑ hafifletmek amacฤฑyla halihazฤฑrdaki sermaye kontrollerinin dozu Mฤฑsฤฑr รถrneฤine benzer ลekilde artฤฑrฤฑlabilir. ลayet piyasalarda bir panik yaratmadan bu sฤฑkฤฑlaลtฤฑrma yapฤฑlabilirse, ekonomik bรผyรผme yavaลlasa da bir sรผre daha devam ettirilebilir.
รifte kur sisteminin hakim olduฤu ve serbest piyasa ile resmi kur farkฤฑnฤฑn yรผzde 20โlere รงฤฑktฤฑฤฤฑ Mฤฑsฤฑr’da, eldeki kฤฑt dรถviz en zaruri ihtiyaรงlar iรงin kullanฤฑlฤฑuyor ve hane halkฤฑnฤฑn dรถviz talebi bรผyรผk รถlรงรผde sฤฑnฤฑrlandฤฑrฤฑlฤฑyor. Bu tรผr bir uygulamaya geรงilirse, Mฤฑsฤฑrโda olduฤu gibi dรถviz yetersizliฤi nedeniyle yurt dฤฑลฤฑ seyahat ya da ithal tรผketimin kฤฑsฤฑtlanmasฤฑ gibi gรผnlรผk hayata doฤrudan yansฤฑyacak sonuรงlar doฤabilir.
ลu anda รงok da uzak olmadฤฑฤฤฑmฤฑz bu รถrneฤin sadece alฤฑm gรผcรผmรผzde bir erime anlamฤฑna gelmediฤini, yaลam ลeklimizde de รถnemli sฤฑnฤฑrlamalar getirebileceฤini, dฤฑล dรผnyaya aรงฤฑlan kapฤฑlarฤฑ รถnemli รถlรงรผde kapatabilecek sonuรงlarฤฑ olduฤunu gรถz รถnรผnde bulundurmakta fayda var.
Gรถrรผlen o ki mevcut ekonomi politikalarฤฑnฤฑn sรผrdรผrรผlmeye รงalฤฑลฤฑldฤฑฤฤฑ bรผtรผn senaryolar seรงim รถncesi dรถnemden รงok daha olumsuz sonuรงlarla bitiyor. Kuลkusuz Kฤฑlฤฑรงdaroฤluโnun temsil ettiฤi ortodoks politikalar da รถnรผmรผzdeki 1-2 sene iรงin toz pembe bir tablo รงizmiyor. Ancak arada รถnemli bir fark var. Bir tarafta hatalฤฑ ve bu nedenle de maliyetli olan bir politikada ฤฑsrar var. Literatรผr bu tรผr ฤฑsrarlarฤฑn geri dรถnรผลรผ รงok zor olan ve aฤฤฑrlฤฑklฤฑ olarak ekonomik bunalฤฑmlarla sonuรงlanan sonuรงlarฤฑ olduฤuna iลaret ediyor. Diฤer tarafta ise seรงim รถncesi politika hatalarฤฑnฤฑn maliyetlerini รถdeyip bu hatalardan dรถnmeye odaklฤฑ bir plan var.
