Yaklaลฤฑk bir aydฤฑr soฤan Filipinliler iรงin lรผks bir รผrรผn haline geldi.
Bu Asya รผlkesinde tรผm bir tavuk 4 dolara alฤฑnabilirken, bir kilo kฤฑrmฤฑzฤฑ ve beyaz soฤanฤฑn fiyatฤฑ bu hafta yaklaลฤฑk 11 dolara yรผkseldi.
Filipinler’de gรผnlรผk asgari รผcret ise 9 dolar dรผzeyinde.
BBC Tรผrkรงe’nin haberine gรถre fiyatlardaki artฤฑลla birlikte, yetkililer yasadฤฑลฤฑ soฤan sevkiyatlarฤฑna el koydu. Ocak ayฤฑ baลฤฑnda รin’den gelen 310.000 dolar deฤerindeki soฤan, giysi etiketiyle รผlkeye kaรงak sokulmaya รงalฤฑลฤฑrken yakalandฤฑ.
Sosyal medyada bu durumla alay eden ve hรผkรผmeti sorumlu tutan mesajlar paylaลฤฑldฤฑ.
Biri Twitter paylaลฤฑmฤฑnda “Suudi Arabistan gezimizden dรถnerken รงikolata yerine soฤan getiriyoruz” dedi.
ABD’de seyahatte olan bir baลka kullanฤฑcฤฑ da bir kavanoz toz soฤan gรถrseli paylaลarak “Filipinler’de soฤan altฤฑn gibi olduฤundan, ev ve hediye iรงin bunlarฤฑ satฤฑn aldฤฑm. Ama beล sรผpermarket gezdim, tรผm stoklar tรผkenmiล. Bir tezgahtar ‘Filipinli turistlerin hepsini satฤฑn aldฤฑฤฤฑnฤฑ’ sรถyledi” diye yazdฤฑ.
Filipinler’in baลkenti Manila’da yaลayan ING bankasฤฑ kฤฑdemli ekonomisti Nicholas Mapa, bazฤฑ restoranlarฤฑn soฤan iรงeren รผrรผnler satmadฤฑฤฤฑnฤฑ sรถyledi.
Bazฤฑ iลletmeler ise soฤana alternatif arฤฑyor. Filipinler’in Mutfak Mirasฤฑnฤฑ Koruma Hareketi’nin kurucusu ลef Jam Melchor, soฤanฤฑn “Filipin mutfaฤฤฑnda รงok รถnemli bir malzeme” olduฤunu ve hemen her yemekte kullanฤฑldฤฑฤฤฑnฤฑ belirtiyor.
Ekonomist Nicholas Mapa fiyatlardaki artฤฑลฤฑn en az iki faktรถrden kaynaklandฤฑฤฤฑnฤฑ sรถylรผyor.
Tarฤฑm Bakanlฤฑฤฤฑ’nฤฑn Aฤustos ayฤฑnda aรงฤฑkladฤฑฤฤฑ tahminler, รผlkenin ihtiyaรง duyulandan daha az soฤan รผreteceฤini gรถsteriyordu. Ancak Filipinler’de Aฤustos ve Eylรผl aylarฤฑndaki tayfunun etkisiyle hasat beklenenden daha kรถtรผ oldu.
Mapa, “Ne yazฤฑk ki soฤan ithalatฤฑ ancak fiyatlar yรผkseldikten sonra, yani รงok geรง baลladฤฑ” dedi.
Ocak ayฤฑnฤฑn ilk haftasฤฑnda hรผkรผmet, fiyatlarฤฑ kontrol altฤฑna almak iรงin yaklaลฤฑk 22 milyon ton soฤan ithalatฤฑnฤฑ onayladฤฑ.
Eski Tarฤฑm Bakanlฤฑฤฤฑ danฤฑลmanฤฑ Fermin Adriano gibi bazฤฑ uzmanlara gรถre, hรผkรผmet yerli รผretimin dรผลรผk olduฤunu gรถrรผp gerekli ithalat sipariลini รถnceden vermeliydi.
Bazฤฑ Filipinliler ise tarฤฑm sektรถrรผndeki daฤฤฑnฤฑklฤฑktan, Devlet Baลkanฤฑ Ferdinand “Bongbong” Marcos’u sorumlu tutuyor.
‘Bongbong’ adฤฑyla bilinen Ferdinand Marcos, 1970’li ve 80’li yฤฑllarda Filipinler’de diktatรถrlรผk rejimine liderlik eden ve halk protestolarฤฑ ile devrilip 1986’da ailesiyle รผlkeyi terk eden eski diktatรถr Ferdinand Marcos’un oฤlu.
1991’de รผlkeye dรถnen ve valilik, milletvekilliฤi ve senatรถrlรผฤรผn ardฤฑndan geรงen yฤฑl seรงilen tartฤฑลmalฤฑ Devlet Baลkanฤฑ, kendisini Tarฤฑm Bakanฤฑ olarak da atadฤฑ.
Marcos’un kampanyasฤฑ, diktatรถrlรผk dรถneminin “altฤฑn รงaฤ” olduฤu fikrini savunmuลtu. Birรงok kiลi de sosyal medyada ironik bir ลekilde buna gรถnderme yaparak bahsedilen “altฤฑnฤฑn” soฤan fiyatฤฑ olduฤuna dair ifadeler paylaลtฤฑ.
Hollanda merkezli bankacฤฑlฤฑk ve finansal hizmetler ลirketi Rabobank’ta meyve ve sebze uzmanฤฑ Cindy van Rijswick, Filipinler’in geleneksel olarak soฤan ithal eden bir รผlke olduฤunu ve รผrettiฤinden daha fazlasฤฑnฤฑ tรผkettiฤini sรถylรผyor.
Van Rijswick, talebin รงok dalgalฤฑ olduฤunu, 2011’de sadece beล milyon kiloyken 2016’da 132 milyon kiloya รงฤฑktฤฑฤฤฑnฤฑ ve genellikle Hindistan, รin ve Hollanda’dan soฤan ithal ettiฤini belirtiyor.
Kuzey Avrupa ve Kuzey Amerika’da soฤanฤฑn bir yฤฑla kadar saklanabildiฤini, Filipinler’de ise iklim koลullarฤฑnฤฑn da etkisiyle daha รงok raf รถmrรผ kฤฑsa soฤan รงeลitleri รผretildiฤini sรถyleyen Van Rijswick ลu bilgiyi paylaลฤฑyor:
“Dรผnyanฤฑn birรงok yerinde soฤan en รงok tรผketilen รผรง sebze arasฤฑnda yer alฤฑyor. Bu nedenle soฤan, domates ve salatalฤฑฤฤฑn ardฤฑndan hacim olarak dรผnyada en รงok รผretilen รผรงรผncรผ sebzedir.”
