Sosyal medya kullanıcılarına yaş sınırı uygulaması ilk olarak Avusturalya’da hayata geçecek. Sosyal medya platformları, 10 Aralık’tan itibaren Avustralya’da 16 yaş altındaki çocuklar için hesap açılmasını engellemek zorunda kalacak. Dünyada türünün ilk örneği olarak kabul edilen bu karar ve mevcut hesapların kapatılmasını da kapsıyor.
Avusturalya hükümeti, bu radikal yasakla çocukların platformlarda maruz kaldığı “baskı ve riskleri” azaltmayı ve gelişimlerini olumsuz etkileyen içeriklere karşı korumayı amaçladığını duyurdu.
Yasağın uygulanması Meta, TikTok, X, YouTube, Reddit ve canlı yayın platformları Kick ve Twitch dahil olmak üzere çok sayıda teknoloji devini harekete geçmeye zorluyor.
Sosyal medya kullanımında tehlikeli veriler ve riskler
Hükümetin bu küresel ölçekteki yasağı getirmesinin arkasında çarpıcı veriler yatıyor. Ülkede yapılan bir araştırma, 10-15 yaş arasındaki çocukların yüzde 96’sının sosyal medya kullandığını ortaya koydu. Uygulamaların çoğunun, kullanıcıların ekran süresini ve bağımlılığını artıracak şekilde tasarlandığı tespit edildi.
En çarpıcı sonuçlar ise içerik türlerinde görüldü: Çocukların onda yedisi, kadın düşmanı paylaşımlar, yeme bozukluğunu teşvik eden içerikler ve hatta intihar eğilimlerini destekleyen zararlı içeriklere maruz kaldığını bildirdi.
Cinsel taciz girişimleri ve siber zorbalık da ciddi bir sorun teşkil ediyor. Çocukların yedide biri, kendilerinden yaşça büyüklerin cinsel amaçlı kandırma davranışlarına maruz kaldığını bildirirken, yarısından fazlası da düzenli olarak siber zorbalık kurbanı olduğunu ifade etti.
Ebeveynler, bu riskleri azaltma hedefiyle getirilen yasağı büyük ölçüde destekliyor. Oyun platformları ve yapay zeka sohbet robotlarının kapsam dışında kalması ise yasağın etkinliğini sorgulatan ana konulardan biri.
Uygulama zorlukları ve cezalar
Yasağın uygulanmasındaki temel sorumluluk şirketlere yüklendi. Çocuklar ve ebeveynleri hesap açabilmeleri durumunda herhangi bir cezai işlemle karşılaşmayacakken, şirketler tekrarlanan ihlaller için 32 milyon dolara kadar para cezasıyla karşı karşıya kalacak. Hükümet, şirketlerin “makul adımlar” atarak yaş belirleme teknolojilerini kullanmasını zorunlu kılıyor. Resmi kimlikli yaş kanıtları veya yaş çıkarımı yapabilecek algoritmalar bu yöntemlerden bazıları olabilir.
Meta, 4 Aralık’tan itibaren 16 yaş altı hesapları kapatmaya başlayacağını duyurdu ve yaş yanlışlıklarının resmi kimlik veya video özçekimli başvurularla düzeltilebileceğini belirtti. Ancak yasağın eleştirmenleri, cezaların yetersiz olduğunu savunuyor; zira eski bir Facebook yöneticisinin belirttiğine göre, bu miktarlar Meta’nın iki saatten az sürede elde ettiği gelire denk geliyor.
Ayrıca yaş güvencesi sağlayan teknolojilerin, koruma altına alınmak istenen demografik grubu yanlışlıkla engelleme riski taşıdığı yönünde endişeler dile getirildi. Sosyal medya devleri, yasağın uygulanmasının zor, aşılmasının ise kolay olacağını iddia ederek, gençleri denetimsiz internetin karanlık köşelerine itebileceğini savunuyor.
Küresel eğilim: Türkiye ve diğer ülkeler ne yapıyor?
Avustralya’nın bu kararı, sosyal medya kullanımını tamamen yasaklayan ilk örnek olacak ve küresel çapta büyük ilgiyle izleniyor. Dünyanın farklı bölgelerindeki hükümetler de benzer önlemleri değerlendiriyor. İngiltere, yasadışı ve zararlı içeriklere karşı önlem almayan şirketlere ağır para cezaları ve yöneticilere hapis cezası öngören yasalar hazırlarken, Fransa’da hazırlanan bir meclis raporu 15 yaş altı yasağı ve 15-18 yaş arası gençler için belli bir saatten sonra erişim kısıtlaması önerdi.
Danimarka ve Norveç’te 15 yaş altı kişilere yönelik yasaklama önerileri değerlendirilirken, İspanya hükümeti 16 yaş altı çocukların erişimi için ebeveyn onayını zorunlu kılan bir yasa tasarısını parlamentoya gönderdi.
ABD’nin Utah eyaletinde geçen yıl benzer bir girişimin federal bir yargıç tarafından engellenmesinin aksine, Türkiye’de de bu konuda adımlar atılıyor. Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK), 13 yaş altı çocukların sosyal medya uygulamalarına erişimini yasaklamaya yönelik bir çalışma başlatmıştı. Ulaştırma ve Altyapı Bakanı, yaş kısıtlaması taslağı üzerinde titizlikle çalıştıklarını açıklamıştı.
