Tรผrkiye Cumhuriyet Merkez Bankasฤฑ (TCMB), Tรผrkiye ฤฐstatistik Kurumu (TรฤฐK) tarafฤฑndan yayฤฑnlanan Mart ayฤฑ enflasyon rakamlarฤฑnฤฑ deฤerlendirdi.
Tรผketici fiyatlarฤฑ Mart ayฤฑnda yรผzde 5,46 oranฤฑnda artmฤฑล, yฤฑllฤฑk enflasyon 6,70 puan yรผkseliลle yรผzde 61,14 olarak gerรงekleลmiลtir. Tรผketici yฤฑllฤฑk enflasyonundaki artฤฑล alt gruplar geneline yayฤฑlฤฑrken bu geliลmeye en belirgin katkฤฑ enerji, gฤฑda ve temel mal gruplarฤฑndan gelmiลtir. Yฤฑlฤฑn baลฤฑndan itibaren emtia fiyatlarฤฑnda gรถzlenen artฤฑล eฤilimi jeopolitik geliลmelerle beraber bu dรถnemde bir miktar daha belirginleลmiลtir. Tรผrk lirasฤฑ cinsinden uluslararasฤฑ enerji fiyatlarฤฑndaki gรถrรผnรผm yurt iรงi enerji fiyatlarฤฑ รผzerinde etkili olurken elektrik fiyatlarฤฑnda kademeli tarife sisteminde yapฤฑlan dรผzenleme ve KDV indirimi daha olumsuz bir gรถrรผnรผmรผ sฤฑnฤฑrlamฤฑลtฤฑr. Gฤฑda yฤฑllฤฑk enflasyonundaki yรผkseliล alt gruplar genelinde devam ederken, son dรถnemde aylฤฑk bazda yรผksek artฤฑลlar kaydeden taze meyve ve sebze fiyatlarฤฑ Mart ayฤฑnda gรถrece yatay seyretmiลtir. Ayrฤฑca, gฤฑda grubu alt kalemlerinde KDV indiriminin sarkan etkileri de gรถzlenmeye devam etmiลtir. Temel malda yฤฑllฤฑk enflasyon giyim ve ayakkabฤฑ grubunda yatay seyrederken diฤer alt gruplarda yรผkselmiลtir. Bu dรถnemde, hizmet grubunda yฤฑllฤฑk enflasyon alt gruplar genelinde artmฤฑล, enerji ve gฤฑda fiyatlarฤฑndaki gรถrรผnรผme paralel olarak ulaลtฤฑrma ve lokanta-otel รถne รงฤฑkan gruplar olmaya devam etmiลtir. Uluslararasฤฑ emtia fiyatlarฤฑnda devam eden gรผรงlรผ yรผkseliล ve tedarik zincirlerindeki aksamalar neticesinde รผretici fiyatlarฤฑndaki artฤฑลlar sรผrmรผลtรผr. Bu gรถrรผnรผm altฤฑnda, B ve C gรถstergelerinin yฤฑllฤฑk enflasyonlarฤฑndaki yรผkseliล devam etmiลtir.
Deฤerlendirmeler
Mart ayฤฑnda tรผketici fiyatlarฤฑ yรผzde 5,46 oranฤฑnda yรผkselmiล ve yฤฑllฤฑk enflasyon 6,70 puan artarak yรผzde 61,14 olmuลtur (Grafik 1). Bu dรถnemde B ve C endekslerinin yฤฑllฤฑk deฤiลim oranlarฤฑ sฤฑrasฤฑyla 4,33 ve 4,34 puan artarak yรผzde 51,34 ve yรผzde 48,39 olarak gerรงekleลmiลtir.
Alt gruplarฤฑn yฤฑllฤฑk tรผketici enflasyonuna katkฤฑlarฤฑ incelendiฤinde, bir รถnceki aya gรถre enerji, temel mal, gฤฑda, hizmet ve alkol-tรผtรผn-altฤฑn gruplarฤฑnฤฑn katkฤฑlarฤฑ sฤฑrasฤฑyla 2,31; 1,46; 1,42; 1,15 ve 0,36 puan artmฤฑลtฤฑr. Mevsimsellikten arฤฑndฤฑrฤฑlmฤฑล verilerle incelendiฤinde, B ve C endekslerinde aylฤฑk artฤฑลlarฤฑn รถnceki aya kฤฑyasla gรถrece yatay seyrettiฤi izlenmiลtir. Aylฤฑk fiyat artฤฑลlarฤฑ B endeksini oluลturan temel mal ve iลlenmiล gฤฑda gruplarฤฑnda Mart ayฤฑnda bir miktar gerilerken, hizmet grubunda artmฤฑลtฤฑr.
Hizmet fiyatlarฤฑ Mart ayฤฑnda yรผzde 4,19 oranฤฑnda yรผkselmiล, grup yฤฑllฤฑk enflasyonu 3,83 puan artฤฑลla yรผzde 36,72 olmuลtur. Yฤฑllฤฑk enflasyon, ulaลtฤฑrma ve lokanta-otelde daha belirgin olmak รผzere, tรผm alt gruplarda yรผkselmiลtir (Grafik 5). Akaryakฤฑt fiyatlarฤฑndaki artฤฑลlarฤฑn yansฤฑmasฤฑyla, ulaลtฤฑrma hizmetleri fiyatlarฤฑ yรผzde 9,47 oranฤฑnda artmฤฑล ve alt grubun yฤฑllฤฑk enflasyonu yรผzde 60,35 olmuลtur. Ulaลtฤฑrma hizmetlerinde, karayolu ile ลehirler arasฤฑ yolcu taลฤฑmacฤฑlฤฑฤฤฑnฤฑn yanฤฑ sฤฑra otobรผs ve demiryolu ile ลehir iรงi yolcu taลฤฑmacฤฑlฤฑฤฤฑ fiyatlarฤฑndaki yรผkseliลler รถne รงฤฑkmฤฑลtฤฑr. Temel girdi maliyetlerindeki artฤฑลlarฤฑn sรผrmesi gerek yemek gerekse konaklama hizmetleri kaynaklฤฑ olarak, lokanta-otel alt grubunu olumsuz etkilemiล ve fiyatlarฤฑn yรผzde 6,04 oranฤฑnda artmasฤฑyla yฤฑllฤฑk enflasyon yรผzde 60,40 seviyesine ulaลmฤฑลtฤฑr. Diฤer hizmetler alt grubunda fiyat artฤฑลlarฤฑ genele yayฤฑlฤฑrken, geriye endeksleme davranฤฑลฤฑnฤฑn yaygฤฑn olduฤu eฤitim hizmetleri ile birlikte sigorta รผcretleri รถne รงฤฑkan kalemler olmuลtur. Bu dรถnemde, mevsimsel etkilerden arฤฑndฤฑrฤฑlmฤฑล verilerle incelendiฤinde, kirada aylฤฑk artฤฑลlarฤฑn yavaลladฤฑฤฤฑ izlenmiลtir.
Temel mal yฤฑllฤฑk enflasyonu Mart ayฤฑnda 4,81 puanlฤฑk yรผkseliลle yรผzde 59,19 seviyesine ulaลmฤฑลtฤฑr. Bu dรถnemde, yฤฑllฤฑk enflasyon giyim ve ayakkabฤฑ grubunda yatay seyrederken diฤer gruplarda artฤฑล gรถstermiลtir. Dayanฤฑklฤฑ mal fiyatlarฤฑ (altฤฑn hariรง) Mart ayฤฑnda yรผzde 5,09 oranฤฑnda artarken, grup yฤฑllฤฑk enflasyonu yรผzde 68,54 olmuลtur. Bu dรถnemde otomobil (yรผzde 7,56) ve mobilya (yรผzde 3,48) รถne รงฤฑkan kalemler olmuลtur. Diฤer temel mallarda fiyatlar baลta ilaรง olmak รผzere alt gruplar genelinde yรผksek aylฤฑk artฤฑลlar gรถstermiล ve bu grupta yฤฑllฤฑk enflasyon yรผzde 65,85 olmuลtur. Giyim ve ayakkabฤฑ alt grubu yฤฑllฤฑk enflasyonu yรผzde 26,54 ile diฤer alt gruplara kฤฑyasla daha dรผลรผk seyretmiลtir.
Enerji fiyatlarฤฑ Mart ayฤฑnda yรผzde 11,01 oranฤฑnda artmฤฑล, grup yฤฑllฤฑk enflasyonu 19,96 puanlฤฑk yรผkseliลle yรผzde 102,94 olmuลtur (Grafik 7). Bu dรถnemde artan jeopolitik risklerle beraber hฤฑzlanan uluslararasฤฑ enerji fiyatlarฤฑ akaryakฤฑt (yรผzde 25,76), katฤฑ yakฤฑt (yรผzde 18,92) ve tรผp gaz (yรผzde 14,60) aylฤฑk fiyat deฤiลimleri รผzerinde belirleyici olmuลtur. รte yandan, elektrik fiyatlarฤฑnda kademeli tarife limitinin arttฤฑrฤฑlmasฤฑ ve KDV indirimiyle birlikte elektrik fiyatlarฤฑ gerilemiล (yรผzde -9,70) ve grup enflasyonunu sฤฑnฤฑrlamฤฑลtฤฑr. Gฤฑda ve alkolsรผz iรงecek fiyatlarฤฑ Mart ayฤฑnda yรผzde 4,73 oranฤฑnda artmฤฑล, grup yฤฑllฤฑk enflasyonu 5,86 puan yรผkselerek yรผzde 70,33 olmuลtur. Uluslararasฤฑ tarฤฑmsal emtia fiyatlarฤฑnda belirginleลen artฤฑลlar yurt iรงi fiyatlarฤฑ baskฤฑ altฤฑna alฤฑrken, ลubat ayฤฑ ortasฤฑnda uygulamaya konulan KDV indirimlerinin sarkan etkileri daha olumsuz bir gรถrรผnรผmรผn รถnรผne geรงmiลtir. Bu gรถrรผnรผm altฤฑnda, iลlenmemiล gฤฑda grubunda daha belirgin olmak รผzere gerek iลlenmemiล gerekse de iลlenmiล gฤฑda grubunda yฤฑllฤฑk enflasyon artฤฑล kaydetmiลtir (Grafik 8). ฤฐลlenmemiล gฤฑdada, mevsimsellikten arฤฑndฤฑrฤฑlmฤฑล taze meyve ve sebze fiyatlarฤฑnฤฑn yataya yakฤฑn seyrettiฤi izlenmiลtir. รte yandan, diฤer iลlenmemiล gฤฑda grubu iรงinde, yรผkselen yem fiyatlarฤฑnฤฑn etkilediฤi kฤฑrmฤฑzฤฑ ve beyaz et kalemlerinin yanฤฑ sฤฑra patates ve yumurta olumsuz ayrฤฑลmฤฑลtฤฑr. ฤฐลlenmiล gฤฑda gruplarฤฑndan ekmek ve tahฤฑllarda gรถrรผlen yรผzde 5,65 oranฤฑndaki artฤฑลta buฤday fiyatlarฤฑ belirleyici olurken, diฤer iลlenmiล gฤฑda grubunda ayรงiรงek yaฤฤฑ รถncรผlรผฤรผnde katฤฑ-sฤฑvฤฑ yaฤlar ile et รผrรผnleri, ลeker ve alkolsรผz iรงecekler รถne รงฤฑkmฤฑลtฤฑr.
Alkollรผ iรงecekler ve tรผtรผn รผrรผnleri fiyatlarฤฑ Mart ayฤฑnda yรผzde 3,91 oranฤฑnda artmฤฑล, yฤฑllฤฑk enflasyon yรผzde 51,43 seviyesine yรผkselmiลtir. Bu geliลmede sigara fiyatlarฤฑnda รผretici firmalar kaynaklฤฑ yapฤฑlan artฤฑลlar etkili olurken, tรผtรผn รผrรผnleri grubunun aylฤฑk tรผketici enflasyonuna katkฤฑsฤฑ 0,18 puan olmuลtur.
Yurt iรงi รผretici fiyatlarฤฑ Mart ayฤฑnda yรผzde 9,19 oranฤฑnda artmฤฑล, yฤฑllฤฑk enflasyon 9,96 puan yรผkseliลle yรผzde 114,97 olmuลtur (Grafik 9 ve Tablo 2). Mart ayฤฑnda emtia fiyatlarฤฑndaki gรผรงlรผ artฤฑล sรผrmรผล ve tedarik zincirlerindeki aksaklฤฑklar devam etmiลtir. Ana sanayi gruplarฤฑna gรถre incelendiฤinde, yฤฑllฤฑk enflasyon enerji grubu baลta olmak รผzere tรผm alt gruplarda yรผkselmiลtir (Grafik 10). Alt gruplar bazฤฑnda, aylฤฑk deฤiลimler dikkate alฤฑndฤฑฤฤฑnda rafine petrol รผrรผnleri รถne รงฤฑkarken, inลaat ile baฤlantฤฑlฤฑ รผrรผnler, metaller, elektrik-gaz รผretimi ile daฤฤฑtฤฑmฤฑ, temel eczacฤฑlฤฑk, tรผtรผn ve gฤฑda รผrรผnleri takip eden gruplar olmuลtur.
