Merkez Bankasฤฑ, gฤฑda yฤฑllฤฑk enflasyonunda baz etkisi kaynaklฤฑ dรผลรผลe karลฤฑn dรถviz kurunun gecikmeli etkileri ile uluslararasฤฑ tarฤฑmsal emtia fiyatlarฤฑnฤฑn seyri etkili olmaya devam ettiฤini bildirdi.
Tรผrkiye Cumhuriyet Merkez Bankasฤฑ (TCMB), Tรผrkiye ฤฐstatistik Kurumu (TรฤฐK) tarafฤฑndan yayฤฑnlanan Aralฤฑk ayฤฑ enflasyon rakamlarฤฑnฤฑ deฤerlendirdi.
Bankanฤฑn enflasyon deฤerlendirmesi ลรถyle: .
Tรผketici fiyatlarฤฑ Aralฤฑk ayฤฑnda yรผzde 1,25 oranฤฑnda artmฤฑล, yฤฑllฤฑk enflasyon 0,57 puan yรผkselerek 2020 yฤฑlฤฑnฤฑ yรผzde 14,60 oranฤฑnda tamamlamฤฑลtฤฑr. Yฤฑllฤฑk enflasyondaki artฤฑลฤฑn ana belirleyicisi temel mallar olurken, dayanฤฑklฤฑ mal ve giyim gruplarฤฑndaki ayrฤฑลma sรผrmรผลtรผr. Dayanฤฑklฤฑ mallarda birikimli dรถviz kuru etkileri, talep koลullarฤฑ ve uluslararasฤฑ metal fiyatlarฤฑndaki geliลmelere baฤlฤฑ olarak fiyat artฤฑลlarฤฑ alt kalemler genelinde gรผรงlรผ seyretmiลtir. Bu gรถrรผnรผm altฤฑnda, B ve C gรถstergelerinin yฤฑllฤฑk enflasyonu ve eฤilimleri yรผkselmiลtir.
Bu dรถnemde petrol fiyatlarฤฑndaki artฤฑลla birlikte enerji enflasyonu yรผkselirken, hizmet enflasyonundaki artฤฑล gรถrece sฤฑnฤฑrlฤฑ kalmฤฑลtฤฑr. Gฤฑda grubunda yฤฑllฤฑk enflasyon baz etkisiyle sฤฑnฤฑrlฤฑ รถlรงรผde gerilese de, temel girdi niteliฤindeki tarฤฑmsal emtia fiyatlarฤฑndaki geliลmelerin de etkisiyle fiyatlar artฤฑล eฤilimini sรผrdรผrmรผลtรผr.
Deฤerlendirmeler
Aralฤฑk ayฤฑnda tรผketici fiyatlarฤฑ yรผzde 1,25 oranฤฑnda artmฤฑล ve yฤฑllฤฑk enflasyon 0,57 puan artarak yรผzde 14,60 olmuลtur (Grafik 1). Bu dรถnemde B ve C endekslerinin yฤฑllฤฑk deฤiลim oranlarฤฑ sฤฑrasฤฑyla 0,80 ve 1,05 puan artarak yรผzde 14,52 ve yรผzde 14,31 olarak gerรงekleลmiลtir.
Alt gruplarฤฑn yฤฑllฤฑk tรผketici enflasyonuna katkฤฑlarฤฑ incelendiฤinde, bir รถnceki aya gรถre temel mal, enerji ve hizmet gruplarฤฑnฤฑn katkฤฑlarฤฑ sฤฑrasฤฑyla 0,49, 0,16 ve 0,06 puan artmฤฑล, alkol-tรผtรผn-altฤฑn ve gฤฑda gruplarฤฑnฤฑn katkฤฑlarฤฑ sฤฑrasฤฑyla 0,13 ve 0,01 puan azalmฤฑลtฤฑr.
Mevsimsellikten arฤฑndฤฑrฤฑlmฤฑล verilerle รผรง aylฤฑk ortalamalara gรถre B ve C gรถstergelerinin eฤilimlerinde artฤฑล izlenmiลtir (Grafik 3). Bu dรถnemde, enflasyon eฤilimi temel mal grubunda yataya yakฤฑn bir seyirle yรผksek seviyesini korurken, hizmet grubunda kademeli artฤฑลฤฑnฤฑ sรผrdรผrmรผลtรผr.
Hizmet fiyatlarฤฑ Aralฤฑk ayฤฑnda yรผzde 0,59 oranฤฑnda artmฤฑล, grup yฤฑllฤฑk enflasyonu 0,24 puan artarak yรผzde 11,66 olmuลtur (Grafik 5). Yฤฑllฤฑk enflasyon lokanta-otel ve ulaลtฤฑrma hizmetlerinde yataya yakฤฑn seyrederken, diฤer alt gruplarda yรผkselmiลtir (Grafik 6). Mevsimsellikten arฤฑndฤฑrฤฑlmฤฑล veriler, konaklama grubunda daha belirgin olmak รผzere lokanta-otel grubu aylฤฑk artฤฑลฤฑnda bir miktar yavaลlamaya iลaret etmiลtir. Haberleลme hizmetleri fiyatlarฤฑnda ise internet รผcreti kaynaklฤฑ artฤฑล kaydedilmiลtir. Diฤer hizmetler grubunda saฤlฤฑk hizmetleri, sigorta ve avukatlฤฑk รผcretlerindeki artฤฑลlar รถne รงฤฑkmฤฑลtฤฑr.
Temel mal enflasyonu Aralฤฑk ayฤฑnda 1,92 puan artฤฑลla yรผzde 17,24 olmuลtur (Grafik 5). Bu dรถnemde yฤฑllฤฑk enflasyon dayanฤฑklฤฑ mal ve diฤer temel mallarda yรผkselirken, giyim ve ayakkabฤฑ grubunda gerilemiลtir (Grafik 7). Dayanฤฑklฤฑ tรผketim mallarฤฑ grubunda fiyat artฤฑลlarฤฑ alt kalemler geneline yayฤฑlmฤฑล (beyaz eลya, otomobil ve mobilya sฤฑrasฤฑyla aylฤฑk yรผzde 5,97, 3,95 ve 3,29), Tรผrk lirasฤฑndaki deฤer kaybฤฑnฤฑn gecikmeli yansฤฑmalarฤฑ, hฤฑzlฤฑ kredi geniลlemesine baฤlฤฑ talep yรถnlรผ unsurlar ve uluslararasฤฑ metal fiyatlarฤฑndaki artฤฑลlar bu gรถrรผnรผmde belirleyici olmuลtur. Bรถylelikle dayanฤฑklฤฑ mal yฤฑllฤฑk enflasyonu yรผzde 30,40โa ulaลmฤฑลtฤฑr. Bu dรถnemde, diฤer temel mal enflasyonunda dรถviz kurunun gecikmeli etkilerine baฤlฤฑ kademeli yรผkseliล devam etmiลtir. Diฤer taraftan, giyim ve ayakkabฤฑ grubunda zayฤฑf seyreden sektรถrel talep koลullarฤฑnฤฑn etkisiyle fiyatlar bir รถnceki yฤฑl seviyesinin altฤฑna (yฤฑllฤฑk enflasyon yรผzde -0,57) gerilemiลtir.
Enerji fiyatlarฤฑ Aralฤฑk ayฤฑnda yรผzde 1,47 oranฤฑnda artmฤฑลtฤฑr. Bu dรถnemde akaryakฤฑt fiyatlarฤฑ uluslararasฤฑ petrol fiyatlarฤฑnฤฑ takiben yรผzde 3,50 oranฤฑnda yรผkselmiล, katฤฑ yakฤฑtlar ve doฤalgaz fiyatlarฤฑ ise sฤฑrasฤฑyla yรผzde 0,75 ve 0,68 oranฤฑnda artmฤฑลtฤฑr. Bu geliลmelerle, enerji yฤฑllฤฑk enflasyonu 1,36 puan artarak yรผzde 5,64 olarak gerรงekleลmiลtir (Grafik 8). Ocak ayฤฑnda, grup enflasyonu รผzerinde elektrik, doฤalgaz ve ฤฐstanbul ลebeke suyu fiyat ayarlamalarฤฑnฤฑn etkisi gรถrรผlecektir.
Gฤฑda ve alkolsรผz iรงecekler grubunda Aralฤฑk ayฤฑnda yรผzde 2,53 oranฤฑnda artฤฑล gรถzlenmesine raฤmen grup yฤฑllฤฑk enflasyonu baz etkisi kaynaklฤฑ olarak 0,47 puan azalmฤฑล ve yรผzde 20,61 olmuลtur (Grafik 8 ve Tablo 2). Bu dรถnemde yฤฑllฤฑk enflasyon iลlenmemiล gฤฑda grubunda 0,68 puan azalฤฑลla yรผzde 26,34โe, iลlenmiล gฤฑda grubunda ise 0,40 puan azalฤฑลla yรผzde 15,52โye gerilemiลtir (Grafik 9). ฤฐลlenmemiล gฤฑda grubunda mevsimsellikten arฤฑndฤฑrฤฑlmฤฑล veriler, taze meyvede daha belirgin olmak รผzere taze meyve sebze fiyatlarฤฑnda artฤฑลa iลaret etmiลtir. Diฤer iลlenmemiล gฤฑdada, yumurta (yรผzde 12,86), pirinรง (yรผzde 5,75), tavuk eti (yรผzde 5,49) ve bakliyat (yรผzde 2,62) kalemlerindeki hฤฑzlฤฑ fiyat artฤฑลlarฤฑnฤฑn Aralฤฑk ayฤฑnda da devam ettiฤi ve yฤฑllฤฑk enflasyonun oldukรงa yรผksek dรผzeylerde seyrettiฤi gรถzlenmiลtir. Bu dรถnemde genele yayฤฑlan fiyat artฤฑลlarฤฑnฤฑn gรถzlendiฤi iลlenmiล gฤฑdada aylฤฑk fiyat artฤฑลฤฑ yรผzde 1,70 olmuลtur. Uluslararasฤฑ buฤday fiyatlarฤฑnฤฑn da yansฤฑmasฤฑyla ekmek ve tahฤฑllar grubu yรผzde 1,61 oranฤฑnda artarken, gerek dรถviz kurunun gecikmeli etkileri gerekse uluslararasฤฑ fiyatlara baฤlฤฑ olarak katฤฑ ve sฤฑvฤฑ yaฤ fiyatlarฤฑ yรผzde 5,09 oranฤฑnda yรผkselmiลtir. Bu geliลmelerle, taze meyve-sebze dฤฑลฤฑ gฤฑda grubu yฤฑllฤฑk enflasyonu sฤฑnฤฑrlฤฑ bir dรผลรผลle yรผzde 18,06 olmuลtur (Grafik 10).
รzetle, gฤฑda yฤฑllฤฑk enflasyonunda baz etkisi kaynaklฤฑ dรผลรผลe karลฤฑn dรถviz kurunun gecikmeli etkileri ile uluslararasฤฑ tarฤฑmsal emtia fiyatlarฤฑnฤฑn seyri etkili olmaya devam etmiลtir.
Yฤฐ-รFE
Yurt iรงi รผretici fiyatlarฤฑ Aralฤฑk ayฤฑnda yรผzde 2,36 oranฤฑnda yรผkselmiล, yฤฑllฤฑk enflasyon 2,04 puan artarak yรผzde 25,15 olmuลtur . รretici fiyatlarฤฑnda gรถzlenen bu artฤฑลta birikimli dรถviz kuru etkileri ve uluslararasฤฑ emtia fiyatlarฤฑndaki yรผkseliล eฤiliminin yanฤฑ sฤฑra bazฤฑ sektรถrlerdeki arz kฤฑsฤฑtlarฤฑ ve gรผรงlรผ talep koลullarฤฑ da rol oynamฤฑลtฤฑr. Bu dรถnemde, รถzellikle endรผstriyel metal, petrol ve tarฤฑmsal emtia fiyatlarฤฑ belirgin bir artฤฑล kaydetmiลtir. Petrol ve ana metal hariรง imalat sanayi fiyatlarฤฑnฤฑn eฤilimi bir miktar gerilemekle birlikte yรผksek seviyesini korumuลtur
Ana sanayi gruplarฤฑna gรถre incelendiฤinde, yฤฑllฤฑk enflasyonun tรผm alt gruplarda yรผkseldiฤi gรถrรผlmektedir Aylฤฑk bazda ara mallarฤฑ grubu fiyat artฤฑลฤฑnda demir-รงelik, inลaat ara girdileri ve kรขฤฤฑt รผrรผnleri รถne รงฤฑkarken, sermaye malฤฑ fiyatlarฤฑndaki yรผkseliลte metal yapฤฑ รผrรผnleri ile makineler etkili olmuลtur. Dayanฤฑklฤฑ tรผketim mallarฤฑ fiyatlarฤฑnda ev aletleri ve tรผketici elektroniฤi รผrรผnlerinde fiyat artฤฑลlarฤฑ izlenirken, uluslararasฤฑ altฤฑn fiyatlarฤฑndaki gerilemeye baฤlฤฑ olarak mรผcevherat kaleminde bir miktar dรผลรผล gรถrรผlmรผลtรผr. Dayanฤฑksฤฑz tรผketim mallarฤฑndaki yรผkseliลte katฤฑ-sฤฑvฤฑ yaฤlar, et ve sรผt รผrรผnleri belirleyici olmuลtur. Enerji fiyatlarฤฑndaki artฤฑลta petrol รผrรผnleri belirgin ลekilde รถne รงฤฑkmฤฑลtฤฑr. Bu geliลmelerle, tรผketici fiyatlarฤฑ รผzerindeki รผretici fiyatlarฤฑ kaynaklฤฑ baskฤฑlar devam etmiลtir.
