Cumhurbaลkanฤฑ Recep Tayyip Erdoฤan bu hafta yaptฤฑฤฤฑ bir aรงฤฑklamada, dรผลรผk faizle kredi almadฤฑklarฤฑ iรงin iล insanlarฤฑnฤฑ anlamadฤฑฤฤฑnฤฑ sรถyledi. Sistemde bir tฤฑkanma olduฤu รงok net. ฤฐล dรผnyasฤฑ neden kredi almฤฑyor? Yatฤฑrฤฑmlar neden arzu edilen hฤฑzda artmฤฑyor? Sistemdeki tฤฑkanma politika faizini daha รงok dรผลรผrerek รงรถzรผlebilir mi?
Politika faizini dรผลรผrmek
BBC Tรผrkรงe’nin haberine gรถre รถncelikle, yatฤฑrฤฑm iลtahฤฑnฤฑ salt politika faizini dรผลรผrerek canlandฤฑrabilmek mรผmkรผn deฤil. Kredi maliyeti yatฤฑrฤฑm iลtahฤฑnฤฑ belirleyen etmenlerden sadece bir tanesi. Bunun yanฤฑnda ileriye yรถnelik gรผven, fiyat istikrarฤฑ, finansal istikrar, kurun yรผkselttiฤi ara malฤฑ maliyetleri de รผretim kararlarฤฑnฤฑ etkiliyor.
Enflasyon ve riskler arttฤฑฤฤฑnda piyasa faizi de artฤฑyor
Belki daha da รถnemlisi, Merkez Bankasฤฑ enflasyon dรผลmeden politika faizini indirdiฤi iรงin politika faizinden kredi faizine sirayet eden kanal tฤฑkandฤฑ. Kredi faizleri fazla dรผลmรผyor. Dรผลse de bu durum sรผrdรผrรผlebilir olmuyor. Bunun nedeni piyasa faizinin enflasyon beklentilerinden ve risklerden bire bir etkileniyor olmasฤฑ. Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn faiz indirimin takiben kur, enflasyon ve riskler arttฤฑฤฤฑnda piyasa faizi de artฤฑyor.
Daha dรผลรผk piyasa faizi olarak geri dรถner
Kฤฑsa vadede enflasyonu dรผลรผrmek amacฤฑ ile politika faizini artฤฑrmak, yeterli sabฤฑr ve kararlฤฑlฤฑk gรถsterildiฤinde daha dรผลรผk piyasa faizi olarak geri dรถner. Bu ลekilde รผretim sรผrdรผrรผlebilir ลekilde artar. Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn bรผyรผmeye verebileceฤi en deฤerli katkฤฑ budur. Enflasyon yรผksekken politika faizini dรผลรผrmek ise daha yรผksek enflasyon yaratacaฤฤฑ iรงin uzun vadeli piyasa faizler dรผลmez, bilakis artar. Bu durum yatฤฑrฤฑm iลtahฤฑnฤฑ, harcamalarฤฑ ve รผretimi azaltฤฑr. Faiz indirimlerinin arzu edilen ekonomik canlanmayฤฑ yaratmamasฤฑnฤฑn sebebi bu.
Kฤฑrmฤฑzฤฑ รงizgi: Ticari kredi faizi
ลekilde siyah รงizgi 10 yฤฑllฤฑk gรถsterge tahvil faizini, kฤฑrmฤฑzฤฑ รงizgi ise ticari kredi faizini gรถsteriyor. ฤฐki deฤiลkenin birbirine รงok benzer seyir izlediฤini ancak 10 yฤฑllฤฑk faizin daha erken hareket ettiฤini gรถzlemliyoruz. Aradaki iliลkinin iki noktada bozulduฤu gรถze รงarpฤฑyor. Birincisi 2020 baลฤฑnda kredi faizinin 10 yฤฑllฤฑk faizin altฤฑna indiฤi dรถnem. Ancak bir sรผre sonra kredi faizlerinde sฤฑkฤฑลtฤฑrฤฑlmฤฑล yay gibi bir dรผzeltmeye gidildiฤini ve 2020 ikinci yarฤฑsฤฑndan itibaren gรถsterge faizi aลtฤฑฤฤฑnฤฑ gรถrรผyoruz.
Eylรผl 2021 sonrasฤฑ dรถnemde yine bir anormallik gรถze รงarpฤฑyor. Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn politika faizini indirmesini takiben artan enflasyonist beklentiler ve risklerle 10 yฤฑllฤฑk faiz artarken kredi faizleri bir miktar aลaฤฤฑ geliyor. ฤฐki seri arasฤฑndaki uzun vadeli iliลki bu durumun sรผrdรผrรผlebilir olmadฤฑฤฤฑna ve enflasyonist baskฤฑlar kontrol altฤฑna alฤฑnamazsa kredi faizlerinin tekrar artacaฤฤฑna iลaret ediyor.
Kredi faizlerinde yรผkseliล beklentisinin kredilerde son dรถnemde gรถzlenen artฤฑลฤฑn altฤฑnda yatan bir gerekรงe olabileceฤini dรผลรผnรผyorum. Firmalar muhtemelen faizler yรผkselmeden likidite ihtiyaรงlarฤฑnฤฑ dรผลรผk faizle karลฤฑlamak istiyor olabilirler. Ancak ileriye yรถnelik belirsizliklerin bu kadar yรผksek olduฤu, kurun saat saat deฤiลtiฤi bir ortam yatฤฑrฤฑm ve harcamalarฤฑ desteklemez. Bu ลartlarda sadece dรผลรผk kredi faizinin tetikleyici bir etkisi olmaz ve kredilerde arzu edilen canlanma gรถzlemlenmez.
28 Ekim Enflasyon Raporu
28 Ekim tarihindeki Enflasyon Raporu toplantฤฑsฤฑnda Merkez Bankasฤฑ Baลkanฤฑ ลahap Kavcฤฑoฤlu, kurumun reeskont kredi faizlerini dรผลรผrรผp vadeleri uzatarak ihracatฤฑ ve รผretimi artฤฑrmayฤฑ amaรงladฤฑฤฤฑnฤฑ, bu ลekilde cari fazla vererek finansal istikrar ve fiyat istikrarฤฑn saฤlanacaฤฤฑnฤฑ sรถyledi. Kavcฤฑoฤlu aynฤฑ toplantฤฑda bir kur hedefleri olmadฤฑฤฤฑnฤฑ, kurun serbest piyasada belirleneceฤini not etti.
Parรงalarฤฑ birleลtirdiฤimizde ลu sonuca varฤฑyoruz: รretimi teลvik etmek iรงin faizler dรผลรผk tutulacak, bunun sonucunda TL serbest piyasada deฤer kaybederse bu sonuca katlanฤฑlacaktฤฑr.
Dรผลรผk faizin enflasyonu dรผลรผreceฤi sรถylemi
ลahap Kavcฤฑoฤlu, faizleri dรผลรผk tutarak cari fazla verip bรถylece enflasyonun dรผลeceฤi sรถylemi ile “dรผลรผk faiz ile enflasyonun dรผลeceฤini ima eden” Merkez Bankasฤฑ Baลkanฤฑ olarak bir ilke imza atฤฑyor. Hรผkรผmet cephesinden dรผลรผk faizin enflasyonu da dรผลรผreceฤi sรถylemini รงok duyduk. Ancak hiรงbir Merkez Bankasฤฑ baลkanฤฑ bu sรถylemi tekrar etmemiล, faizler dรผลรผrรผlse de bu durum bir ลekilde temel iktisadi prensiplerle tutarlฤฑ gรถsterilmeye รงalฤฑลฤฑlmฤฑลtฤฑ. Faiz indirimleri kimi zaman “sadeleลme”, kimi zaman “sฤฑkฤฑ parasal duruลa devam”, kimi zaman da enflasyonda beklenen dรผลรผลe paralel “รถnden yรผklemeli” indirim gibi gerekรงelere dayandฤฑrฤฑldฤฑ.
Bu tรผr gerekรงeler her ne kadar piyasalar tarafฤฑndan satฤฑn alฤฑnmasa da en azฤฑnda Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn faiz indirimi iรงin temel iktisadi prensipler รงerรงevesinde kalmaya รงalฤฑลmasฤฑ nedeniyle olumlu deฤerlendirilmiลti.
Merkez Bankasฤฑโnฤฑn iddiasฤฑ
Bugรผn geldiฤimiz noktada Merkez Bankasฤฑ ilk defa artan enflasyonu dรผลรผk faizle bertaraf edeceฤini iddia ediyor. Politika faizinin ve enflasyonun mevcut seviyelerini dรผลรผnรผrsek sรถz konusu mantฤฑkla politika faizinin ineceฤi epeyce bir yol var.
2008 finansal krizi sฤฑrasฤฑnda durumun vahametini anlatmak ve kongreyi harekete geรงirmek iรงin ABD Merkez Bankasฤฑ Baลkanฤฑ Ben Bernanke, “Eฤer doฤru ve zamanlฤฑ adฤฑmlar atฤฑlmazsa yarฤฑn sabah kalktฤฑฤฤฑmฤฑzda kurtaracaฤฤฑmฤฑz bir ekonomi olmayabilir” demiลti. Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn faiz indirimlerine devam etmesi ihtimali bende benzer endiลeler yaratฤฑyor.
