TCMB: Tรผketici fiyatlarฤฑ รผzerindeki รผretici fiyatlarฤฑ kaynaklฤฑ baskฤฑlar, temel mal ve gฤฑda gruplarฤฑnda belirgin olmak รผzere, gรผรงlรผ bir ลekilde devam etti
Tรผrkiye Cumhuriyet Merkez Bankasฤฑ (TCMB), Tรผrkiye ฤฐstatistik Kurumu (TรฤฐK) tarafฤฑndan yayฤฑnlanan Ocak ayฤฑ enflasyon rakamlarฤฑnฤฑ deฤerlendirdi.
Bankanฤฑn enflasyon deฤerlendirmesinin tamamฤฑ aลaฤฤฑda bulunuyor.
รzet
Tรผketici fiyatlarฤฑ Ocak ayฤฑnda yรผzde 1,68 oranฤฑnda artmฤฑล, yฤฑllฤฑk enflasyon 0,37 puan yรผkseliลle yรผzde 14,97 olarak gerรงekleลmiลtir. Dรถviz kurunun birikimli yansฤฑmalarฤฑ ve uluslararasฤฑ fiyatlarฤฑn etkisiyle รผretici fiyatlarฤฑndaki gรผรงlรผ artฤฑล eฤilimi devam etmiลtir. Bu dรถnemde tรผketici yฤฑllฤฑk enflasyonundaki artฤฑลฤฑn sรผrรผkleyicisi temel mal ve enerji gruplarฤฑ olmuลtur. Giyim dฤฑลฤฑnda kalan temel mallarda; birikimli dรถviz kuru etkileri, talep koลullarฤฑ, bazฤฑ sektรถrlerde sรผregelen arz kฤฑsฤฑtlarฤฑ ve uluslararasฤฑ metal fiyatlarฤฑndaki geliลmelere baฤlฤฑ olarak fiyat artฤฑลlarฤฑ yรผksek seyrini sรผrdรผrmรผลtรผr. Giyim enflasyonunda ise kฤฑsmi bir toparlanma gรถzlenmekle birlikte dรผลรผk dรผzeyler korunmuลtur. Enerji enflasyonu, petrol fiyatlarฤฑndaki artฤฑล ile elektrik, ลebeke suyu, doฤalgaz gibi yรถnetilen/yรถnlendirilen kalemlerdeki geliลmeler neticesinde yรผkselmiลtir. Bu dรถnemde yฤฑllฤฑk enflasyon hizmetlerde sฤฑnฤฑrlฤฑ รถlรงรผde gerilerken, gฤฑda grubunda taze meyve
ve sebze fiyatlarฤฑndaki dรผzeltmeyle dรผลรผล kaydetmiลtir. Diฤer taraftan, รงiฤ sรผt alฤฑm fiyatlarฤฑndaki artฤฑลฤฑn ve
uluslararasฤฑ tarฤฑmsal emtia fiyatlarฤฑnฤฑn yansฤฑmalarฤฑyla diฤer gฤฑda รผrรผnlerinde enflasyon artmฤฑลtฤฑr. Bu gรถrรผnรผm altฤฑnda, B ve C gรถstergelerinin yฤฑllฤฑk enflasyonu ve eฤilimleri yรผkselmiลtir.
Deฤerlendirmeler
Ocak ayฤฑnda tรผketici fiyatlarฤฑ yรผzde 1,68 oranฤฑnda artmฤฑล ve yฤฑllฤฑk enflasyon 0,37 puan artarak yรผzde 14,97 olmuลtur (Grafik 1). Bu dรถnemde B ve C endekslerinin yฤฑllฤฑk deฤiลim oranlarฤฑ sฤฑrasฤฑyla 1,48 ve 1,19 puan artarak yรผzde 16,00 ve yรผzde 15,50 olarak gerรงekleลmiลtir.
Covid-19 salgฤฑnฤฑ ile birlikte 2020 yฤฑlฤฑnda hanehalkฤฑ tรผketim kalฤฑplarฤฑnda รถnemli deฤiลimler olmuล, bu doฤrultuda TรFE sepetindeki aฤฤฑrlฤฑklar gรผncellenmiลtir. Salgฤฑndan olumsuz etkilenen lokanta-otel, giyim ayakkabฤฑ, eฤitim, eฤlence-kรผltรผr, ulaลtฤฑrma gibi gruplarฤฑn sepet iรงerisindeki aฤฤฑrlฤฑฤฤฑ bir รถnceki yฤฑla kฤฑyasla gerilemiลtir. Buna karลฤฑlฤฑk, gฤฑda, konut, ev eลyasฤฑ gibi alt gruplarฤฑn aฤฤฑrlฤฑฤฤฑ yรผkselmiลtir. En belirgin deฤiลim gฤฑda ve alkolsรผz iรงecekler grubunda olmuล; bu kalemin payฤฑ 3,17 puan artฤฑลla yรผzde 25,94โe ulaลmฤฑลtฤฑr. Bu dรถnemde temel mal grubunun aฤฤฑrlฤฑฤฤฑ yรผkselirken, salgฤฑndan olumsuz etkilenen hizmet sektรถrรผnรผn payฤฑ gerilemiลtir.
Alt gruplarฤฑn yฤฑllฤฑk tรผketici enflasyonuna katkฤฑlarฤฑ incelendiฤinde, bir รถnceki aya gรถre temel mal ve enerji gruplarฤฑnฤฑn katkฤฑlarฤฑ sฤฑrasฤฑyla 0,63 ve 0,30 puan artmฤฑล, gฤฑda, alkol-tรผtรผn-altฤฑn ve hizmet gruplarฤฑnฤฑn katkฤฑlarฤฑ sฤฑrasฤฑyla 0,38, 0,10 ve 0,08 puan azalmฤฑลtฤฑr.
Mevsimsellikten arฤฑndฤฑrฤฑlmฤฑล verilerle รผรง aylฤฑk ortalamalara gรถre B ve C gรถstergelerinin eฤilimleri artฤฑลฤฑnฤฑ sรผrdรผrmรผลtรผr (Grafik 3). Bu dรถnemde, enflasyon eฤilimi temel mal grubunda belirgin ลekilde artarken, hizmet grubunda yataya yakฤฑn seyretmiลtir.
Hizmet fiyatlarฤฑ Ocak ayฤฑnda yรผzde 1,87 oranฤฑnda artmฤฑล, grup yฤฑllฤฑk enflasyonu 0,14 puan dรผลรผลle yรผzde 11,52 olmuลtur (Grafik 5). Yฤฑllฤฑk enflasyon, ulaลtฤฑrmada yรผkselirken, kira, lokanta-otel ve haberleลme gruplarฤฑnda sฤฑnฤฑrlฤฑ bir ลekilde artmฤฑล, diฤer hizmetler grubunda ise gerilemiลtir (Grafik 6). Ulaลtฤฑrma hizmetlerindeki yรผkseliลte ลehir iรงi ulaลฤฑm fiyatlarฤฑndaki dรผzenlemeler belirleyici olmuลtur. Lokanta-otel yฤฑllฤฑk enflasyonundaki artฤฑลta yemek hizmetleri รถne รงฤฑkarken, bunda gฤฑda fiyatlarฤฑ ve asgari รผcret geliลmelerinin etkili olduฤu deฤerlendirilmektedir. Kira kaleminde aylฤฑk enflasyon hฤฑz kazanmฤฑล, yฤฑllฤฑk enflasyon yukarฤฑ yรถnlรผ seyrini sรผrdรผrmรผลtรผr. รte yandan, saฤlฤฑk hizmetlerindeki artฤฑลlara raฤmen, dรถviz kuru geliลmelerinin de desteฤiyle, diฤer hizmetler grubunda yฤฑllฤฑk enflasyon gerilemiลtir. Haberleลme hariรง tutulduฤunda, mevsimsellikten arฤฑndฤฑrฤฑlmฤฑล hizmet enflasyonu eฤiliminin yรผksek seyrini koruduฤu gรถrรผlmektedir.
Temel mal enflasyonu Ocak ayฤฑnda 2,94 puan artฤฑลla yรผzde 20,18 olmuลtur (Grafik 5). Bu dรถnemde yฤฑllฤฑk enflasyon tรผm alt gruplarda yรผkselmiลtir (Grafik 7). Dรถviz kuruna ve finansman koลullarฤฑna duyarlฤฑ olan dayanฤฑklฤฑ tรผketim mallarฤฑ fiyatlarฤฑ Ocak ayฤฑnda yรผzde 1,45 oranฤฑndaki artฤฑล kaydederken, mobilya fiyatlarฤฑndaki yรผkseliล (yรผzde 6,31) dikkat รงekmiลtir. Bu dรถnemde elektrikli ve elektriksiz aletlerde de artฤฑลlar devam ederken, birikimli dรถviz kuru etkilerinin gรถzlendiฤi diฤer temel mal grubunda aylฤฑk enflasyon yรผkselerek yรผzde 2,03 olmuลtur. Giyim ve ayakkabฤฑ grubunda sezon indirimi geรงen seneki seviyesinin altฤฑnda gerรงekleลmiล ve yฤฑllฤฑk enflasyon yรผzde 1,91โe yรผkselmiลtir.
Enerji fiyatlarฤฑ Ocak ayฤฑnda yรผzde 3,24 ile yรผksek bir oranda artmฤฑลtฤฑr (Tablo 1). Enerji grubunda yรถnetilen/yรถnlendirilen fiyatlardaki ayarlamalarฤฑn etkileri gรถzlenmiล; elektrik, ลebeke suyu ve doฤalgaz fiyatlarฤฑ sฤฑrasฤฑyla yรผzde 6,18, yรผzde 7,15 ve yรผzde 1,09 oranlarฤฑnda yรผkselmiลtir. Akaryakฤฑt fiyatlarฤฑndaki artฤฑล oranฤฑ ise uluslararasฤฑ petrol fiyatlarฤฑndaki yรผkseliลe karลฤฑn Tรผrk lirasฤฑndaki deฤerlenme ve eลel mobil uygulamasฤฑ neticesinde yรผzde 0,65 ile sฤฑnฤฑrlฤฑ kalmฤฑลtฤฑr. Bรถylelikle, enerji yฤฑllฤฑk enflasyonu 2,22 puan artarak yรผzde 7,86โya yรผkselmiลtir (Grafik 8).
Gฤฑda ve alkolsรผz iรงecek fiyatlarฤฑ Ocak ayฤฑnda yรผzde 2,48 oranฤฑnda artmฤฑล, grup yฤฑllฤฑk enflasyonu ise baz etkisiyle 2,50 puan azalarak yรผzde 18,11 olmuลtur (Grafik 8 ve Tablo 2). Bu dรถnemde yฤฑllฤฑk enflasyon iลlenmiล gฤฑda grubunda 2,59 puan artฤฑลla yรผzde 18,11โe yรผkselirken, iลlenmemiล gฤฑda grubunda baz etkileriyle 8,26 puan azalarak yรผzde 18,08โe gerilemiลtir (Grafik 9). ฤฐลlenmemiล gฤฑda grubunda mevsimsellikten arฤฑndฤฑrฤฑlmฤฑล veriler, sebze fiyatlarฤฑnda oldukรงa belirgin olmak รผzere taze meyve-sebze fiyatlarฤฑnda aylฤฑk bazda รถnemli bir dรผลรผลe iลaret etmiลtir. Bu dรถnemde, diฤer iลlenmemiล gฤฑda grubunda รงiฤ sรผt referans fiyatฤฑndaki ayarlamanฤฑn sรผt fiyatlarฤฑna (yรผzde 14,52) yansฤฑdฤฑฤฤฑ gรถzlenirken, et fiyatlarฤฑndaki artฤฑลlar da dikkat รงekmiลtir. Ocak ayฤฑnda iลlenmiล gฤฑda fiyatlarฤฑ aylฤฑk yรผzde 3,75 gibi yรผksek bir oranda
artmฤฑลtฤฑr. Uluslararasฤฑ yaฤ fiyatlarฤฑnฤฑn etkilerinin gรถrรผldรผฤรผ katฤฑ-sฤฑvฤฑ yaฤlar grubunda (yรผzde 5,43) hฤฑzlฤฑ artฤฑลlar devam ederken, รงiฤ sรผt fiyat ayarlamasฤฑnฤฑn dolaylฤฑ etkileri baลta peynir ve diฤer sรผt รผrรผnleri (yรผzde 10,48) olmak รผzere ilgili gruplara geniล bir yayฤฑlฤฑmla yansฤฑmฤฑลtฤฑr. Bu geliลmelerle, taze meyve-sebze dฤฑลฤฑ gฤฑda grubu yฤฑllฤฑk enflasyonu yรผzde 19,89โa yรผkselmiลtir (Grafik 10).
Ocak ayฤฑnda alkollรผ iรงeceklerden alฤฑnan รTV, 2020 yฤฑlฤฑnฤฑn ikinci yarฤฑsฤฑndaki yurt iรงi รผretici enflasyonuna baฤlฤฑ otomatik gรผncelleme mekanizmasฤฑyla artฤฑrฤฑlmฤฑลtฤฑr. Bu รงerรงevede, alkollรผ iรงecekler grubunun yฤฑllฤฑk enflasyonu 11,73 puan artarak yรผzde 18,48 olmuลtur.
Yฤฐ-รFE
Yurt iรงi รผretici fiyatlarฤฑ Ocak ayฤฑnda yรผzde 2,66 oranฤฑnda yรผkselmiล, yฤฑllฤฑk enflasyon 1,01 puan artarak yรผzde 26,16 olmuลtur (Grafik 11 ve Tablo 3). รretici fiyatlarฤฑnda gรถzlenen bu yรผkseliลte, dรถviz kurunun birikimli yansฤฑmalarฤฑ ve uluslararasฤฑ emtia fiyatlarฤฑnda sรผregelen artฤฑลlarฤฑn yanฤฑ sฤฑra bazฤฑ sektรถrlerdeki arz kฤฑsฤฑtlarฤฑ ve gรผรงlรผ talep koลullarฤฑ rol oynamฤฑลtฤฑr. Bu dรถnemde, รถzellikle tarฤฑmsal emtia ve petrol fiyatlarฤฑ belirgin bir artฤฑล kaydetmiลtir. Petrol ve ana metal hariรง imalat sanayi fiyatlarฤฑnฤฑn eฤilimi bir miktar gerilemekle birlikte yรผksek seviyesini korumuลtur (Grafik 12).
Ana sanayi gruplarฤฑna gรถre incelendiฤinde, yฤฑllฤฑk enflasyon dayanฤฑklฤฑ ve dayanฤฑksฤฑz tรผketim mallarฤฑ ile ara malฤฑ gruplarฤฑnda yรผkselirken, enerji grubunda yatay seyretmiล, sermaye malฤฑ grubunda ise gerilemiลtir (Tablo 3, Grafik 13 ve Grafik 14). Aylฤฑk bazda ise dayanฤฑklฤฑ ve dayanฤฑksฤฑz tรผketim mallarฤฑnda daha belirgin olmak รผzere bรผtรผn alt gruplarda fiyat artฤฑลlarฤฑ kaydedilmiลtir. Ara mallarฤฑ grubu fiyat artฤฑลฤฑnda kรขฤฤฑt รผrรผnleri, demir-รงelik ve inลaat ara girdileri รถne รงฤฑkarken, ana metal grubunda yฤฑllฤฑk enflasyon yรผzde 56,85โe ulaลmฤฑลtฤฑr. Sermaye malฤฑ fiyatlarฤฑndaki yรผkseliลte demiryolu taลฤฑtlarฤฑ, kara taลฤฑtlarฤฑnฤฑn parรงa ve aksesuarlarฤฑ ile makineler etkili olmuลtur. Birรงok sektรถre girdi teลkil eden kรขฤฤฑt ve kรขฤฤฑt รผrรผnlerindeki fiyat artฤฑลlarฤฑ hฤฑz kesmeden devam ederken, bu grupta yฤฑllฤฑk enflasyon yรผzde 42,55โe yรผkselmiลtir. Dayanฤฑklฤฑ tรผketim mallarฤฑ fiyatlarฤฑndaki yรผkseliลte mobilya, diฤer ulaลฤฑm araรงlarฤฑ ve ev aletleri fiyatlarฤฑndaki artฤฑลlar belirleyici olmuลtur. Dayanฤฑksฤฑz tรผketim mallarฤฑnda ise sรผt รผrรผnlerindeki artฤฑลlar daha belirgin olmak รผzere et รผrรผnleri ve katฤฑ-sฤฑvฤฑ yaฤlarda da fiyat artฤฑลlarฤฑ gรถzlenmiลtir. Bu geliลmelerle, tรผketici fiyatlarฤฑ รผzerindeki รผretici fiyatlarฤฑ kaynaklฤฑ baskฤฑlar, temel mal ve gฤฑda gruplarฤฑnda belirgin olmak รผzere, gรผรงlรผ bir ลekilde devam etmiลtir.
