Tรผrkiye ฤฐลveren Sendikalarฤฑ Konfederasyonu (TฤฐSK), tarafฤฑndan hazฤฑrlanan Kasฤฑm Ayฤฑ Ekonomi Bรผlteniโnde, ABD baลkanlฤฑk seรงimini Donald Trumpโฤฑn kazanmasฤฑnฤฑn, kรผresel ekonomide yarattฤฑฤฤฑ dalgalanmalara dikkat รงekilirken yakฤฑn dรถnemde, dรผnya ekonomisi genelinde, en รงok konuลulacak kavramlarฤฑn baลฤฑnda โdolar kฤฑtlฤฑฤฤฑโnฤฑn geleceฤi belirtildi.
TฤฐSK Kasฤฑm ayฤฑ Ekonomi Bรผlteniโnde kรผresel ekonominin, ABD seรงim sonuรงlarฤฑna karลฤฑ tepkisinin bu kadar sert olmasฤฑnฤฑn nedeninin, ABD Merkez Bankasฤฑ Fedโin, parasal geniลleme politikasฤฑnฤฑ sona erdirme olasฤฑlฤฑฤฤฑnฤฑn artmasฤฑ olduฤu belirtildi. Bรผltende yer alan deฤerlendirmelere gรถre, FEDโin faiz oranฤฑnฤฑ artฤฑracak olmasฤฑ ya da kรผresel dolar arzฤฑnda kฤฑsฤฑtlamaya iลaret edebilecek bir baลka politika deฤiลikliฤi, sermaye akฤฑmlarฤฑnฤฑ yavaลlatabilir veya akฤฑmlarฤฑn yรถnรผnรผ deฤiลtirebilir. Bu da baลta dฤฑล denge sorunu yaลayan geliลmekte olan รผlkeler olmak รผzere bazฤฑ ekonomilerde yeni sorunlar doฤurabilir.
“Tรผrkiye ekonomisinde de belirsizlikler arttฤฑ”
TฤฐSK Kasฤฑm Ayฤฑ Ekonomi Bรผlteniโnde, tรผm ekonomilerde olduฤu gibi, Tรผrkiyeโde de ekonomik belirsizliklerin arttฤฑฤฤฑ bu durumun da yatฤฑrฤฑm iklimini olumsuz yรถnde etkilediฤi belirtildi. Bรผltenโde 2017 yฤฑlฤฑ bรผyรผme hedefine ulaลฤฑlmasฤฑnฤฑn zor gรถrรผndรผฤรผ ifade edildi. TฤฐSK, รถzellikle Eylรผl dรถneminde yรผzde 11,3โe yรผkselen iลsizlik oranฤฑnฤฑn, hem 2017 yฤฑlฤฑ iลsizlik hedefine, hem de istihdam-bรผyรผme iliลkisi gรถz รถnรผne alฤฑndฤฑฤฤฑnda hedef bรผyรผme oranฤฑna ulaลmanฤฑn zor olacaฤฤฑna iลaret ettiฤini kaydetti.
Bรผltende Ocak-Eylรผl dรถneminde doฤrudan yabancฤฑ yatฤฑrฤฑm net giriลinin geรงen yฤฑlฤฑn aynฤฑ dรถnemine gรถreyรผzde 49,3 oranฤฑnda azalarak 4 milyar 906 milyon dolara gerilediฤi belirtildi. Cari aรงฤฑฤฤฑn finansmanฤฑnda kullanฤฑlan diฤer bir kaynak olan portfรถy yatฤฑrฤฑmlarฤฑ kaleminde Eylรผl ayฤฑnda 1 milyar 589 milyon dolar รงฤฑkฤฑล olmasฤฑna karลฤฑn, bu kalemden รผlkeye Ocak-Eylรผl dรถneminde 8 milyar 651 milyon dolarlฤฑk giriล oldu ve cari aรงฤฑฤฤฑn finansmanฤฑnda baลat rol oynadฤฑ.
Ancak son dรถnemlerde artan belirsizlik, yabancฤฑlarฤฑn menkul kฤฑymet stoklarฤฑnฤฑ azaltmasฤฑna neden oldu. 14 Ekim ile 11 Kasฤฑm tarihleri arasฤฑnda yabancฤฑlar, menkul kฤฑymet stokunu 4,2 milyar dolar azalttฤฑ.
Son bir ayda en fazla TL deฤer kaybetti
Bรผltende, ABD Merkez Bankasฤฑ FEDโin faiz oranฤฑnฤฑ artฤฑrma ihtimalinin gรผรงlenmesinin, yรผkselen ekonomilerin ulusal paralarฤฑnฤฑn deฤerinde aลฤฑnma yarattฤฑฤฤฑ hatฤฑrlatฤฑlarak, 17 Ekim ile 17 Kasฤฑm tarihleri arasฤฑndaki bir ayda ulusal parasฤฑ en hฤฑzlฤฑ deฤer yitiren รผlkenin yรผzde 7,44 ile Tรผrkiye olduฤuna dikkat รงekildi. Tรผrkiye aynฤฑ zamanda bu รผlkeler iรงinde en yรผksek cari aรงฤฑk oranฤฑna sahip รผlke konumunda.
TฤฐSK, Merkez Bankasฤฑโnฤฑn faiz artฤฑrฤฑm kararฤฑna da deฤinerek ลu tespitlere yer verdi:
โTCMB 24 Kasฤฑm tarihli PPK toplantฤฑsฤฑnda aldฤฑฤฤฑ kararlarla kurdaki yรผksek ivmeli artฤฑลa karลฤฑ politika faizinde 50, faiz koridorunun รผst bandฤฑnda 25 baz puan artฤฑล yaptฤฑ. Banka ayrฤฑca, dรถviz hesaplarฤฑna uygulanan zorunlu karลฤฑlฤฑklarฤฑ azalttฤฑ ve ihracatรงฤฑlara reeskont kredilerinin geri รถdemesinde vade uzatma veya TL ile รถdeme imkanฤฑ getirdi.โ
โTCMBโnin kurda รงok daha yรผksek olabilecek artฤฑลlarฤฑ รถnlemeye ve faiz artฤฑrฤฑm araรงlarฤฑnฤฑ kullanabileceฤini gรถstererek uzun vadeli hareketleri sakinleลtirmeye yรถnelik bu olumlu adฤฑmlarฤฑ ile APโnin รผyelik mรผzakerelerinin geรงici olarak dondurulmasฤฑ tavsiyesinin aรงฤฑklanmasฤฑ, aynฤฑ gรผne rastgelen zฤฑt etkiler yarattฤฑ.โ
TฤฐSK, iรง ve dฤฑล politika alanlarฤฑnda tansiyonun dรผลรผrรผlmesine, ekonomiye gรผvenin geliลtirilmesine, ekonomik hedeflerin gรถzden geรงirilerek yeni bir planlamayla ekonominin yeniden rayฤฑna oturtulmasฤฑna ihtiyaรง duyulduฤunu da ifade etti.
Mali istikrarda zayฤฑflama eฤilimi
Maliye politikasฤฑnฤฑn son iki aydฤฑr geniลleme yรถnlรผ olduฤunun belirtildiฤi Bรผltenโde bรผtรงe aรงฤฑฤฤฑnฤฑn Eylรผl ayฤฑnda geรงen yฤฑlฤฑn aynฤฑ ayฤฑna gรถre yรผzde 19,9, Ekim ayฤฑnda ise 2015 yฤฑlฤฑ Ekim ayฤฑna gรถre yรผzde 101,4 oranฤฑnda arttฤฑฤฤฑ ifade edildi. Diฤer yandan Ekim ayฤฑnda faiz dฤฑลฤฑ bรผtรงe fazlasฤฑ yรผzde 71,6 oranฤฑnda dรผลerek, 2 milyar 801 milyon TLโye geriledi. Bu veriler, Eylรผl-Ekim aylarฤฑnda mali istikrarda zayฤฑflama olduฤuna iลaret ediyor.
Bรผltene gรถre, Ekim ayฤฑnda bรผtรงe aรงฤฑฤฤฑnฤฑn bu kadar yรผksek oranda artmasฤฑnda 2015 yฤฑlฤฑ Ekim ayฤฑna gรถre bรผtรงe gelirlerinin yรผzde 1 oranฤฑnda azalarak 43 milyar 365 milyon TL, bรผtรงe giderlerinin ise yรผzde 18,9 oranฤฑnda artarak 43 milyar 469 milyon TL dรผzeyinde gerรงekleลmesi belirleyici oldu. Bรผtรงe gelirlerindeki dรผลรผลte ekonomik faaliyetteki gerilemeye baฤlฤฑ olarak dahilde alฤฑnan katma deฤer vergisinin yรผzde 27,3, ithalden alฤฑnan katma deฤer vergisinin yรผzde 10,1 oranฤฑnda azalmasฤฑ etkide bulundu.
TฤฐSK Bรผlteniโnde bรผtรงe gelirleri dรผลerken bรผtรงe giderlerinin artmasฤฑ olgusunda bazฤฑ harcamalarฤฑn dikkat รงektiฤi belirtilerek, bรผtรงe giderlerinin yรผzde 35,2โsini oluลturan cari transferlerin 2015 yฤฑlฤฑnฤฑn Ekim ayฤฑna gรถre yรผzde 27 oranฤฑnda artarak 15 milyar 336 milyon TLโye ulaลmasฤฑnฤฑn, bunlarฤฑn baลฤฑnda geldiฤi kaydedildi. Bรผltende yer alan analize gรถre, bu artฤฑลta cari transfer harcamalarฤฑnฤฑn alt kalemi olan saฤlฤฑk, emeklilik ve sosyal yardฤฑm giderlerinin 2015 yฤฑlฤฑ Ekim ayฤฑna gรถre yรผzde 51,6 oranฤฑnda bรผyรผyerek 4 milyar 475 milyon TLโden, 7 milyar 162 milyon TLโye varmasฤฑ รถnemli rol oynadฤฑ.
