ABD Başkanı Donald Trump ve Çin Devlet Başkanı Xi Jinping arasında ticaret savaşına odaklanan kritik Trump-Xi zirvesi, iki saatten kısa süren görüşmelerle Perşembe günü sona erdi. Görüşmenin ardından her iki lider de ilerleme kaydedilip kaydedilmediğine dair herhangi bir açıklama yapmadı.
Trump, Xi ile altı yıl sonra ilk kez yüz yüze yaptığı görüşmenin hemen sonrasında Güney Kore’nin Busan kentindeki Air Force One uçağına yöneldi. Uçağa binerken el sallayıp yumruğunu havaya kaldıran Trump’ın uçağı kısa süre sonra havalandı ve ABD lideri Asya turunu tamamladı. Yaklaşık 1 saat 40 dakika süren kapalı kapılar ardındaki zirvenin ardından Xi de limuzinine binerken görüntülendi.
Trump, Xi’ye “sert bir müzakereci” iltifatında bulundu
Görüşme öncesinde Trump, gülümseyen Xi’ye el sıkışırken onu “çok sert bir müzakereci” olarak nitelendirerek iltifatta bulundu. ABD lideri, “Uzun süreli harika bir ilişki” öngörerek, “Büyük bir anlayışa sahip olacağız” dedi. Xi ise toplantı başlamadan önce her iki tarafın her zaman aynı görüşte olmadığını kabul etti; ancak “ortak ve dost” olmak için çaba göstermeleri gerektiğini belirtti.
Xi, “Çin ve ABD, büyük ülkeler olarak sorumlulukları ortaklaşa üstlenebilir ve iki ülke ve tüm dünyanın iyiliği için daha büyük ve somut şeyler başarmak için birlikte çalışabiliriz” ifadelerini kullandı. Bu ifadeler, Trump-Xi zirvesinin atmosferinin ne denli gergin başladığını gösteriyordu.
Karşılıklı oturan liderlerin yanında, Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Hazine Bakanı Scott Bessent ve Ticaret Bakanı Howard Lutnick gibi üst düzey yetkililer yer aldı. Xi’nin ekibi, kısa süre önce Pekin’den geldi; ABD tarafı ise zaten Güney Kore’deydi. Çin heyetinde Dışişleri Bakanı Wang Yi, Ticaret Bakanı Wang Wentao ve Başbakan Yardımcısı He Lifeng yer aldı.
Nükleer silah testi talimatı ve ticaret gerginlikleri
Görüşmeden dakikalar önce ABD lideri, Pentagon’a Çin ve Rusya ile aynı düzeyde nükleer silah testlerine başlaması talimatını verdiğini söyledi. Trump, “diğer ülkelerin test programları nedeniyle, Savaş Bakanlığı’na nükleer silahlarımızı eşit şartlarda test etmeye başlaması talimatını verdim” diye yazdı. Ayrıca, nükleer silah stokları açısından Çin’in ABD ve Rusya’nın “uzak bir üçüncüsü” olduğunu, ancak “5 yıl içinde eşit hale geleceğini” sözlerine ekledi.
Bu açıklamalar, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in, Moskova’nın nükleer kapasiteli, nükleer enerjili bir sualtı insansız hava aracını başarıyla test ettiğini açıklamasından bir gün sonra geldi ve Trump-Xi zirvesi öncesinde gerilimi artırdı.
Dünyanın en büyük iki ekonomisi arasındaki nadir toprak elementlerinden soya fasulyesine ve liman ücretlerine kadar her şeyi kapsayan ticaret kavgası, aylardır piyasaları sarsmış ve tedarik zincirlerini tıkamıştı. Üst düzey yetkililer tarafından yapılan verimli hazırlık görüşmelerinin ardından Trump, Çarşamba günü Güney Kore’ye giderken Trump-Xi zirvesinin gerçekleşeceği büyük bir toplantıda birçok sorunun çözüleceğini söyledi.
Zirvede kritik başlıklar: fentanil ve nadir toprak elementleri
Trump, anlaşmanın, on binlerce Amerikalının ölümüne neden olan fentanil ile ilgili Çin mallarına uygulanan %20’lik gümrük vergisinin düşürülmesini de içereceğini belirtti. Ayrıca, ABD’li çiftçiler açısından, Çin’in Amerikan soya fasulyesi alımlarına yeniden başlayıp başlamayacağı da Trump için önem arz etti. Trump-Xi zirvesinin önemli bir konusu da buydu.
Diğer bir önemli konu ise, Pekin’in bu ay açıkladığı nadir toprak elementleri ihracat kontrolleri oldu ve bu durum Trump-Xi zirvesini sorgulatmaya neden oldu. Çin, çeşitli endüstrilerde sofistike elektronik bileşenler için gerekli olan bu malzemeler üzerinde neredeyse tekel konumundadır. Bu kontrol mekanizması, Trump-Xi zirvesinin ana gündem maddelerinden biriydi.
Uzmanlar, “En kolay kazançlar, gemiler için liman ücretlerinin kaldırılması veya tamamen başkanın yetkisi altında olan fentanil ile ilgili bazı gümrük vergilerinin kaldırılması olabilir. Çin ise iyi niyetini göstermek için daha fazla ABD malı satın almayı kabul edebilir” değerlendirmesini yaptılar. Bu beklenen ticari hamleler, Trump-Xi zirvesinin sonuçlarına yönelik iyimserliği destekledi.
Toplantı, Japonya, Avustralya ve Kanada liderlerinin de aralarında bulunduğu 21 ülkenin katıldığı Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) zirvesinin Gyeongju’da düzenlenen toplantısının kenarında gerçekleşti. Trump, 2019’da Kuzey Kore lideri Kim Jong Un ile yaptığı görüşmeyi tekrarlama umudunun suya düştüğünü gördü.
Trump-Xi zirvesi, Kuzey Kore konusunun bile gölgesinde kaldığı yoğun bir diplomasi ortamında gerçekleşti. Trump, “çok uzak olmayan bir gelecekte” bir araya geleceklerini ve Kuzey ile Güney Kore arasındaki gerilimi ‘düzeltmek’ istediğini söyledi. Ayrıca, Güney Kore ile askeri ittifakın “her zamankinden daha güçlü” olduğunu övdü ve Seul’e nükleer enerjili bir denizaltı inşa etmesi için yeşil ışık yaktığını belirtti. Görüşmelerde sürpriz bir konu, Xi’nin Tayvan konusunu gündeme getirmesi oldu. Pekin’in, özerk ada için ABD’nin desteğini azaltması yönünde Trump’a baskı yapabileceği spekülasyonları ortaya çıktı. Tayvan konusunun bu Trump-Xi zirvesinde masaya gelmesi, ikili ilişkilerin çok boyutlu gerilimini gösterdi.
