Tรผrkiye ฤฐstatistik Kurumu (TรฤฐK), istatistik รผretim sรผrecinin, sรผrekli geliลen, deฤiลen toplumsal, ekonomik, teknolojik ve dรถnemsel koลullara, bu doฤrultuda artan ihtiyaรง ve beklentilere dayalฤฑ her geรงen gรผn geliลtiฤini ve iyileลtiฤini bildirdi.
TรฤฐK “Tรผketici Fiyat Endeksi (TรFE) madde sepetinde madde bazฤฑnda fiyat yayฤฑmฤฑ yerine daha detaylฤฑ endeks yayฤฑmฤฑna (COICOP 5) geรงiล hakkฤฑnda” kamuoyu duyurusu yayฤฑmladฤฑ.
TรฤฐK’in aรงฤฑklamasฤฑnda ลu bilgiler verildi:
“Tรผrkiye ฤฐstatistik Kurumu (TรฤฐK), Resmi ฤฐstatistik Programฤฑ kapsamฤฑnda yayฤฑmlamakta olduฤu tรผm istatistiklerde olduฤu gibi, Tรผketici Fiyat Endeksi (TรFE)โyi de uluslararasฤฑ norm ve standartlar doฤrultusunda, Avrupa ฤฐstatistikleri Uygulama Esaslarฤฑnฤฑn bรผtรผnรผnรผ dikkate alarak hesaplamakta ve yayฤฑmlamaktadฤฑr. TรFE veri derleme, iลleme ve daฤฤฑtฤฑm sรผreรงlerine iliลkin tรผm detaylar, TรฤฐK Kalite Gรผvence รerรงevesinde de tanฤฑmlanmฤฑล olan โeriลilebilirlik ve aรงฤฑklฤฑkโ ilkeleri kapsamฤฑnda internet sayfasฤฑnda yayฤฑmlanmaktadฤฑr.
ฤฐstatistik รผretim sรผreci; sรผrekli geliลen ve deฤiลen toplumsal, ekonomik, teknolojik ve dรถnemsel koลullara ve bu doฤrultuda artan ihtiyaรง ve beklentilere dayalฤฑ olarak her geรงen gรผn geliลmekte ve iyileลmektedir. Ulusal istatistik ofisleri uluslararasฤฑ standartlara uygun olarak รผrettikleri tรผm istatistiklerin gรผnรผn koลularฤฑna, piyasa ve kullanฤฑcฤฑ ihtiyaรงlarฤฑna cevap verebilmesi iรงin bรผtรผn bu geliลmelerin yanฤฑ sฤฑra iyi uygulama รถrneklerini de yakฤฑndan takip etmekte ve รงalฤฑลmalarฤฑna yansฤฑtmaktadฤฑr.
Bu doฤrultuda, TรFE kapsamฤฑnda yayฤฑmlanmakta olan bazฤฑ tablolarฤฑn sunum ลekli ve iรงeriฤi konusunda, piyasadaki fiyat hareketlerinin kullanฤฑcฤฑlar tarafฤฑndan daha doฤru okunmasฤฑ ve takip edilmesine imkan verecek bazฤฑ dรผzenlemeler yapฤฑlmฤฑลtฤฑr. Aylฤฑk bazda yayฤฑmlanmakta olan ortalama madde fiyatlarฤฑna iliลkin tablonun da, kamuoyunda yanlฤฑล anlama ve yanฤฑltฤฑcฤฑ deฤerlendirmelere sebebiyet verdiฤi iรงin, Mayฤฑs 2022 TรFE sonuรงlarฤฑnฤฑn yayฤฑmlandฤฑฤฤฑ tarihten itibaren gรผncellenmemesine karar verilmiลtir. Bunun yerine Harcama Gruplarฤฑna Gรถre Endeks Sonuรงlarฤฑ tablosunun kapsamฤฑ geniลletilerek, Amaca Gรถre Bireysel Tรผketim Sฤฑnฤฑflamasฤฑ-COICOP 4โlรผ dรผzey yerine, daha ayrฤฑntฤฑlฤฑ endeks deฤiลimlerini iรงeren ve COICOP 5โli dรผzeye denk gelen 144 temel baลlฤฑk iรงin endeks sonuรงlarฤฑnฤฑn yayฤฑmlanmasฤฑna baลlanmฤฑลtฤฑr. 2022 yฤฑlฤฑ itibarฤฑyla TรFE kapsamฤฑnda 409 madde, 904 madde รงeลidi iรงin her ay yaklaลฤฑk 560.392 fiyat derlenmektedir. Fiyat derleme iลleminin โmadde รงeลidiโ dรผzeyinde yapฤฑlฤฑp, dรผnya genelinde ortalama fiyatlarฤฑn tamamฤฑnฤฑ yayฤฑmlayan neredeyse hiรงbir รผlke bulunmamasฤฑna raฤmen, รผlkemizde โmaddeโ dรผzeyinde yayฤฑmlanฤฑyor olmasฤฑ, sรถz konusu tablonun kamuoyunda yanlฤฑล deฤerlendiriliyor olmasฤฑnฤฑn temel sebebidir. รrneฤin; โmaddeโ dรผzeyinde benzinli ve dizel olarak ortalama fiyatฤฑ yayฤฑmlanan otomobil iรงin kฤฑrktan fazla marka ve modelin fiyatฤฑ derlenmekte, madde รงeลidi dรผzeyinde derlenen bu fiyatlarฤฑn geometrik ortalamasฤฑ โotomobil (madde)โ fiyatฤฑ olarak yayฤฑmlanmaktaydฤฑ. Netice olarak benzinli araรง fiyatฤฑ olarak kamuoyuna sunulan madde fiyatฤฑ, takip edilen tรผm benzinli araรงlarฤฑn ortalama fiyatฤฑnฤฑ yansฤฑtmaktaydฤฑ. Bu durum homojen olmayan tรผm maddeler iรงin geรงerlidir. Bu minvalde verilebilecek bir diฤer รถrnek ise taze sebze ve meyve fiyatlarฤฑdฤฑr. Mevsimsel geรงiลlerde fiyat hareketliliฤi yรผksek olan รผrรผnlerden, taze meyve ve sebze fiyatlarฤฑ haftada bir kez olmak รผzere ayda dรถrt kez derlenmektedir. Sรถz konusu madde fiyatlarฤฑ tablosunda Kurumumuz tarafฤฑndan dรถrt kez (her hafta) derlenmiล olan taze sebze ve meyve fiyatฤฑnฤฑn ortalamasฤฑ hesaplanarak yayฤฑmlanmaktaydฤฑ. Ancak, kamuoyunun son haftadaki (en gรผncel) fiyatlara odaklanmasฤฑ nedeniyle, Kurumumuz tarafฤฑndan aรงฤฑklanan dรถrt haftanฤฑn ortalamasฤฑna dayalฤฑ taze sebze ve meyve fiyatlarฤฑ da diฤer รผrรผnler gibi sฤฑklฤฑkla tartฤฑลma konusu olmaktaydฤฑ. Taze sebze ve meyvede genel olarak sezon giriลi olan aylarda, dรถrt hafta ortalamasฤฑ, son hafta fiyatฤฑndan yรผksek olabilirken, sezon sonunda ise son hafta fiyatlarฤฑna kฤฑyasla daha yรผksek ortalama fiyatlar oluลabilmekteydi. Kamuoyunda ise madde bazฤฑnda son hafta fiyatlarฤฑndan daha yรผksek ortalama fiyat aรงฤฑklandฤฑฤฤฑnda herhangi bir eleลtiri gelmezken, tam tersi durumlarda Kurumumuz haksฤฑz eleลtirilere maruz bฤฑrakฤฑlmaktaydฤฑ.
-รlkelerin Fiyat Yayฤฑmlama Durumlarฤฑ-
Gerek รผrรผnlerin homojen olmayan yapฤฑlarฤฑ, gerekse aylฤฑk ortalama fiyatlarฤฑn haber bรผlteni yayฤฑmlandฤฑฤฤฑ gรผndeki piyasa fiyatlarฤฑndan farklฤฑ olabilmesi gibi nedenlerden รถtรผrรผ; dรผnya genelindeki ulusal istatistik ofislerinin bรผyรผk รงoฤunluฤu madde dรผzeyinde fiyat yayฤฑmlamamaktadฤฑr. Bu kapsamda Avrupa Birliฤiโne รผye ve aday รผlkeler, EFTA รผlkeleri, ABD ve Kanadaโnฤฑn da yer aldฤฑฤฤฑ 33 ulusal istatistik ofisinin internet siteleri de incelendiฤinde, madde dรผzeyinde tรผm fiyatlarฤฑ yayฤฑmlayan herhangi bir รผlke bulunmadฤฑฤฤฑ gรถrรผlmรผลtรผr.
Bu kapsamda, ilgili รผlkelerden 17โsinin hiรงbir ลekilde fiyat bilgisi paylaลmadฤฑฤฤฑ, 9โunun seรงilmiล maddelerin aylฤฑk ortalama fiyatlarฤฑnฤฑ, 4โรผnรผn seรงilmiล maddelerin yฤฑllฤฑk ortalama fiyatlarฤฑnฤฑ, 3โรผnรผn ise sadece aylฤฑk enerji fiyatlarฤฑnฤฑ yayฤฑmladฤฑฤฤฑ tespit edilmiลtir (Bkz. Tablo 1).
-Aรงฤฑklanan Endeks Dรผzeyine Gรถre รlkelerin Genel Durumu-
ฤฐlgili รผlkelerin aรงฤฑkladฤฑฤฤฑ endeks dรผzeylerine bakฤฑldฤฑฤฤฑnda COICOP 4. ve 5. dรผzeylerde endeks bilgilerinin paylaลฤฑmฤฑnฤฑn yoฤunlaลtฤฑฤฤฑ gรถrรผlmektedir (Bkz. Tablo 2).
Tรผrkiye ฤฐstatistik Kurumuโnun 3 Haziran 2022 tarihi itibarฤฑyla COICOP 4โlรผ seviyeden, daha detaylฤฑ olan COICOP 5โli dรผzeye geรงmesinin yanฤฑ sฤฑra, seรงilmiล รผrรผnlerin aylฤฑk deฤiลim fiyatlarฤฑnฤฑn da yayฤฑmฤฑna baลlamasฤฑyla birlikte Tรผrkiyeโnin bu alanda, Avrupa Birliฤiโne รผye ve aday รผlkeler, EFTA รผlkeleri, ABD ve Kanadaโnฤฑn yer aldฤฑฤฤฑ 33 รผlke iรงerisinde ลeffaf olan รผlkelerin baลฤฑnda yer aldฤฑฤฤฑ, umumi verilere dayalฤฑ olarak mรผลahede edilmektedir.
-Benzin ve Motorin Fiyatlarฤฑ Hakkฤฑnda Kamuoyu Bilgilendirmesi-
Benzin ve motorin fiyatlarฤฑ, Tรผrkiye ฤฐstatistik Kurumu Bรถlge Mรผdรผrlรผkleri tarafฤฑndan aylฤฑk รผrรผn fiyat derleme dรถnemlerinde, akaryakฤฑt satฤฑล noktalarฤฑndan derlenmektedir. ฤฐlgili รผrรผnlere tรผketim miktarlarฤฑ ise T.C. Enerji Piyasasฤฑ Dรผzenleme Kurumuโndan (EPDK) alฤฑnan gรผnlรผk pompa satฤฑล miktarlarฤฑna ait idari kayฤฑtlardan temin edilmektedir. รzellikle benzin ve motorin fiyatlarฤฑndaki gรผnlรผk fiyat dalgalanmalarฤฑndan รถtรผrรผ, bu รผrรผnlere yรถnelik gรผnlรผk talepler de genel itibarฤฑyla zamlฤฑ fiyatlar yansฤฑmadan รถnce ciddi oranda artฤฑล gรถstermektedir. Kurumumuz tarafฤฑndan ilgili รผrรผnlere ait aylฤฑk ortalama satฤฑล fiyatฤฑ, gรผnlรผk fiyatlar ile gรผnlรผk tรผketim miktarlarฤฑnฤฑn aฤฤฑrlฤฑklandฤฑrฤฑlmasฤฑ yรถntemi ile hesaplanmaktadฤฑr. Uluslararasฤฑ uygulamalar da fiyat deฤiลikliฤi hesaplamalarฤฑnฤฑn olabildiฤince tรผketim miktarฤฑ ile aฤฤฑrlฤฑklandฤฑrฤฑlmฤฑล fiyatlar รผzerinden yapฤฑlmasฤฑnฤฑ รถnermektedir.
Bazฤฑ basฤฑn yayฤฑn organlarฤฑnda yer alan ve reel iktisadi talebin gรถz ardฤฑ edilerek, sadece โgรผnlรผk ortalama fiyatlarโ รผzerinden basit ortalama alma yรถntemi ile elde edilen yรผzeysel fiyatlar ile Kurumumuz tarafฤฑndan ilgili รผrรผnlere yรถnelik gรผnlรผk tรผketim miktarฤฑnฤฑn da hesaplara dahil edilerek elde edilen โaฤฤฑrlฤฑklandฤฑrฤฑlmฤฑล ortalama fiyatlarฤฑnโ farklฤฑlฤฑk gรถstermesi, kullanฤฑlan metodolojilerin farklฤฑlฤฑฤฤฑndan kaynaklanmaktadฤฑr.
Homojen รผrรผn gruplarฤฑnda dahi farklฤฑ yรถntemler kullanฤฑlarak aynฤฑ madde fiyatฤฑ sonuรงlarฤฑna ulaลฤฑlmaya รงalฤฑลฤฑlmasฤฑ neticesinde ortaya รงฤฑkan tartฤฑลmalar, Tรผrkiye ฤฐstatistik Kurumuโnun, Avrupa Birliฤiโne รผye ve aday รผlkeler, EFTA รผlkeleri, ABD ve Kanadaโda olduฤu gibi seรงilmiล homojen maddeler haricinde kalan รผrรผnlerin fiyatlarฤฑnฤฑn yayฤฑmlanmamasฤฑ kararฤฑnฤฑn ne denli isabetli bir karar olduฤunun รถnemli bir gรถstergesidir.”
