Tรผrkiye ฤฐstatistik Kurumu (TรฤฐK) Baลkanฤฑ Erhan รetinkaya, kurumun 96 yฤฑldฤฑr รผlkenin ihtiyaรงlarฤฑ doฤrultusunda istatistik รผrettiฤini belirterek,ย “Kurumumuzca รผretilen resmi istatistikler herhangi bir kiลi, makam ya da kurumun talep, talimat veya tahminlerine gรถre deฤil, kurumun sahip olduฤu bilimsel ve teknik รถzerklik ile geรงerli uluslararasฤฑ yรถntemler kullanฤฑlarak baฤฤฑmsฤฑz olarak hesaplanmakta ve ilan edilmektedir.” dedi.
รetinkaya, TรฤฐK’in kuruluลunun 96’ncฤฑ yฤฑl dรถnรผmรผ dolayฤฑsฤฑyla aรงฤฑklamalarda bulundu.
Tรผm dรผnyada olduฤu gibi Tรผrkiye’de de karar alฤฑcฤฑlarฤฑn, araลtฤฑrmacฤฑlarฤฑn ve toplumun her kesiminin ekonomik ve sosyal hayatฤฑn farklฤฑ boyutlarฤฑyla ilgili gรผncel ve gรผvenilir bilgiye ihtiyacฤฑ olduฤunu ve bu doฤrultuda รงalฤฑลmalara yรถn verdiklerini ifade eden รetinkaya, kurumun geรงmiลine iliลkin bilgi verdi.
รetinkaya, TรฤฐK’in 1926 yฤฑlฤฑnda Merkezi ฤฐstatistik Dairesi adฤฑyla kurulduฤunu, sรผrekli deฤiลen ihtiyaรงlar doฤrultusunda รงฤฑkarฤฑlan kanun veya kanun hรผkmรผnde kararnamelerle yapฤฑsฤฑnda ve gรถrevlerinde deฤiลiklikler yapฤฑldฤฑฤฤฑnฤฑ aktararak, 2005’te yรผrรผrlรผฤe giren Tรผrkiye ฤฐstatistik Kanunu ile de bugรผnkรผ adฤฑnฤฑ aldฤฑฤฤฑnฤฑ ve yeni dรถnemin gereklerini karลฤฑlayacak biรงimde yapฤฑlandฤฑrฤฑldฤฑฤฤฑnฤฑ sรถyledi.
30 Haziran 2021’de ilgili kanunda yapฤฑlan deฤiลikle TรฤฐK’in, kamu tรผzel kiลiliฤine sahip, รถzel bรผtรงeli, Hazine ve Maliye Bakanlฤฑฤฤฑ ile iliลkili bir kurum halini aldฤฑฤฤฑnฤฑ hatฤฑrlatan รetinkaya, ลรถyle devam etti:
“TรฤฐK Baลkanฤฑ, ฤฐstatistik Konseyi Baลkanฤฑ olarak belirlenmiล ve Konsey’in รผye sayฤฑsฤฑ 37’ye yรผkselmiลtir. TรฤฐK Baลkanฤฑ’na, diฤer iliลkili kuruluลlara benzer ลekilde daire baลkanฤฑ ve daha alt dรผzeyde personel atama yetkisi verilmiลtir. Ayrฤฑca TรฤฐK, kendi idari dรผzenlemelerini de yapacak ve yรผrรผtecek konuma getirilmiลtir. Devlet yapฤฑlanmasฤฑnda yer alan iliลkili kuruluลlar, ayrฤฑ tรผzel kiลiliฤi olan kuruluลlardฤฑr. ฤฐliลkili kuruluลun bakanlฤฑklarla iliลkilendirilmesi, idari koordinasyon saฤlanmasฤฑ iรงindir ve yรถnetimsel bir iliลki yoktur. Bahsedilen dรผzenlemelerle bilimsel ve teknik รถzerkliฤe sahip olan TรฤฐK, idari ve mali รถzerkliฤe de kavuลmuลtur.”
“ฤฐstatistikler ลeffaf ลekilde paylaลฤฑlฤฑyor”
รetinkaya, TรฤฐK’in uluslararasฤฑ kurum ve kuruluลlarฤฑn denetimlerine aรงฤฑk olduฤuna dikkati รงekerek, kurumun รผrettiฤi tรผm istatistikleri, uluslararasฤฑ normlarda Avrupa Birliฤi (AB) ve dรผnya genelinde geรงerli, uluslararasฤฑ kurumlar tarafฤฑndan tavsiye edilen yรถntem, tanฤฑm ve kavramlarฤฑ kullanarak hesapladฤฑฤฤฑnฤฑ anlattฤฑ.
Bรถylece uluslararasฤฑ dรผzeyde karลฤฑlaลtฤฑrฤฑlabilir veri รผretimi saฤlandฤฑฤฤฑnฤฑ vurgulayan รetinkaya, ลรถyle konuลtu:
“Sรถz konusu kavram ve yรถntemlerle uygulama sonuรงlarฤฑ, yerli ve yabancฤฑ kurum ve kuruluลlardaki uzmanlarฤฑn deฤerlendirmelerine aรงฤฑk olduฤu gibi, TรฤฐK internet sayfasฤฑndan kamuoyuyla ลeffaf bir ลekilde paylaลฤฑlmaktadฤฑr. Ayrฤฑca TรฤฐK tarafฤฑndan รผretilen istatistikler, Uluslararasฤฑ รalฤฑลma รrgรผtรผ (ILO), Ekonomik Kalkฤฑnma ve ฤฐลbirliฤi รrgรผtรผ (OECD), AB ฤฐstatistik Ofisi (Eurostat) Uluslararasฤฑ Para Fonu (IMF), Dรผnya Bankasฤฑ gibi uluslararasฤฑ kuruluลlarca kullanฤฑlmakta ve bu kuruluลlar tarafฤฑndan diฤer รผlkelerin verileriyle eล zamanlฤฑ olarak yayฤฑmlanmaktadฤฑr.”
รetinkaya, Eurostat tarafฤฑndan her yฤฑl yayฤฑmlanan deฤerlendirme raporlarฤฑnda, TรฤฐK’in birรงok istatistik alanฤฑnda รผrettiฤi verilerin AB normlarฤฑyla yรผksek dรผzeyde uyumlu olduฤu tespitinin yer aldฤฑฤฤฑna iลaret etti.
TรฤฐK’in, gรถrev, yetki ve sorumluluklarฤฑ kanun, Cumhurbaลkanlฤฑฤฤฑ kararnamesi ve Cumhurbaลkanฤฑ kararฤฑyla belirlenmiล bir kamu kurumu olduฤunu belirten รetinkaya, “Kurumumuzca รผretilen resmi istatistikler herhangi bir kiลi, makam ya da kurumun talep, talimat veya tahminlerine gรถre deฤil, kurumun sahip olduฤu bilimsel ve teknik รถzerklik ile geรงerli uluslararasฤฑ yรถntemler kullanฤฑlarak baฤฤฑmsฤฑz olarak hesaplanmakta ve ilan edilmektedir.” ifadelerini kullandฤฑ.
Alo 124 TรฤฐK รaฤrฤฑ Merkezi
TรฤฐK’in รงaฤฤฑn gereksinimlerine uygun olarak veri toplamada teknolojik altyapฤฑsฤฑnฤฑ gรผรงlendirmek iรงin รงalฤฑลmalarฤฑnฤฑ sรผrdรผrdรผฤรผnรผ vurgulayan รetinkaya, bunlardan birinin de Alo 124 TรฤฐK รaฤrฤฑ Merkezi olduฤunu sรถyledi.
Covid-19 salgฤฑnฤฑ dรถnemindeki sosyal mesafe hassasiyetinin TรฤฐK’in veri toplama yรถntemlerinde deฤiลiklik yapmasฤฑnฤฑ zorunlu kฤฑldฤฑฤฤฑna iลaret eden รetinkaya, “Telefonla anket uygulanmasฤฑ konusunda baลlattฤฑฤฤฑmฤฑz รงalฤฑลmalar salgฤฑnla hฤฑz kazandฤฑ. รaฤrฤฑ Merkezi ve diฤer kurumsal hatlarฤฑmฤฑzdan hane halklarฤฑyla baฤlantฤฑ kurmak suretiyle anketlerimiz salgฤฑn dรถneminde de gerรงekleลtirildi. Bu dรถnemde kesintisiz olarak istatistik รผretmeye devam edildi.” dedi.
รetinkaya, cevaplayฤฑcฤฑlar veya kullanฤฑcฤฑlarฤฑn TรฤฐK’e hฤฑzlฤฑ eriลimini, anket รงalฤฑลmalarฤฑyla ilgili bilgilerin Alo 124 Hattฤฑ รผzerinden hฤฑzlฤฑca elde edilebilmesini, bilgi taleplerinin, internet sitesinin yanฤฑ sฤฑra Alo 124 รผzerinden daha รงabuk karลฤฑlanabilmesini saฤladฤฑklarฤฑnฤฑ anlattฤฑ.
TรFE veri derleme sรผreรงleri
TรฤฐK’in, TรFE hesaplamalarฤฑnda alternatif veri kaynaklarฤฑnฤฑn kullanฤฑlmasฤฑna yรถnelik รงeลitli รงalฤฑลmalar yรผrรผttรผฤรผnรผ belirten รetinkaya, bu alternatiflerin “barkod (satฤฑล) verilerinin kullanฤฑlmasฤฑ” ve “web scraping (veri kazฤฑma) yรถntemiyle fiyat derlenmesi” olduฤunu bildirdi.
รetinkaya, “Barkod verileri TรFE hesaplamalarฤฑnda ilk olarak 2021’de kullanฤฑlmaya baลlanmฤฑล ve derlenen toplam fiyat sayฤฑsฤฑnฤฑn yaklaลฤฑk yรผzde 21’i zincir marketlerden doฤrudan temin edilmiลtir. Bu yฤฑl itibarฤฑyla bu yรถntemle derlenen fiyat sayฤฑsฤฑ toplam fiyat sayฤฑsฤฑnฤฑn yรผzde 44,3’รผnรผ oluลturmaktadฤฑr.” diye konuลtu.
ฤฐnternet รผzerinden mal ve hizmet satฤฑn alฤฑmlarฤฑnฤฑn yaygฤฑnlaลmasฤฑ, istatistik ofislerinin internetten satฤฑลฤฑ yapฤฑlan รผrรผn fiyatlarฤฑnฤฑ TรFE’ye entegre etmelerini gerekli hale getirdiฤini vurgulayan รetinkaya, madde tanฤฑmlarฤฑ ve yapฤฑsฤฑ gereฤi web scraping ile fiyat derlenmesi uygun olan beyaz eลya, elektronik รผrรผnler, giyim, mobilya, sฤฑfฤฑr otomobil ve otobรผs bileti fiyatlarฤฑ iรงin 2022 itibarฤฑyla internet รผzerinden derlenen fiyatlarฤฑn endeks hesaplamalarฤฑnda kullanฤฑlacaฤฤฑnฤฑ, bu yรถntemle elde edilecek fiyat sayฤฑsฤฑnฤฑn derlenen toplam fiyat sayฤฑsฤฑnฤฑn yaklaลฤฑk yรผzde 5,3’รผnรผ oluลturduฤunu kaydetti.ย
Kฤฑlฤฑรงdaroฤlu TรฤฐK’e gitmiลti
CHP Lideriย Kemal Kฤฑlฤฑรงdaroฤlu,ย kasฤฑm ayฤฑ enflasyon oranlarฤฑnฤฑn aรงฤฑklanmasฤฑnฤฑn ardฤฑndan TรฤฐK’ten randevu talep ettiฤini ancak talebin reddedildiฤini belirterek TรฤฐK binasฤฑna gitmiลti. Burada iรงeri alฤฑnmayan Kฤฑlฤฑรงdaroฤlu, kurumun รถnรผnde aรงฤฑklama yapmฤฑลtฤฑ..
Kฤฑlฤฑรงdaroฤlu, enflasyon oranlarฤฑnฤฑn hesaplanmasฤฑna iliลkin ลu ifadeleri kullanmฤฑลtฤฑ:
“Eฤer TรฤฐK rakamlarฤฑ kรผรงรผltรผyor ve bu rakamlarฤฑ kamuoyuna doฤru diye paylaลฤฑyorsa bu ลu anlama geliyor, memura daha az vereceฤiz, iลรงiye ve emekliye daha az vereceฤim, bir de kalkฤฑnmadan hiรง pay vermeyeceฤim diyor. Bรถyle bir tabloya ben sessiz kalฤฑrsam o zaman ben siyaseti niye yapฤฑyorum? Buraya geliลimin nedeni o, memurun, iลรงinin, milyonlarฤฑn hakkฤฑnฤฑ savunmak iรงin buraya geldim.ย TรฤฐK, bir devlet kurumu olmaktan รงฤฑkmฤฑล bir saray kurumu haline dรถnรผลmรผลtรผr. Burasฤฑ artฤฑk bir devletin kurumu deฤildir, o pozisyondadฤฑr”
