TUฤฐK’in, รผรงรผncรผ รงeyrek bรผyรผme verilerini aรงฤฑklamadan hemen รถncesinde duyurusunu yaptฤฑฤฤฑ yeni hesaplama sistemi ile ilgili tartฤฑลmalar devam ediyor. Bir รงok uzman hesaplama yรถnteminin ayrฤฑntฤฑlarฤฑnฤฑn yeterince aรงฤฑklanmadฤฑฤฤฑnฤฑ bu nedenle ลeffaf olmadฤฑฤฤฑnฤฑ sรถylerken rakamlar รผzerinde de tartฤฑลma sรผrรผyor. Milliyet yazarฤฑ Gรผngรถr Uras, bugรผnkรผ yazฤฑsฤฑnda, yeni hesaplama yรถntemini yazdฤฑ.
“Biz ลimdiye kadar iรง tasarruf-larฤฑmฤฑzฤฑn yรผzde 15.5 olduฤuna รผzรผlรผrdรผk. TรฤฐKโin yeni hesaplamasฤฑ ile iรง tasarruflarฤฑmฤฑzฤฑn bir anda yรผzde 24.8 olduฤunu รถฤrendik.
Bugรผne kadar ithalata baฤฤฑmlฤฑlฤฑฤฤฑ bรผyรผk sorun olarak gรถrรผrdรผk. TรฤฐK, ekonomideki toplam arzฤฑn sadece yรผzde 12.5โinin ithalat kaynaklฤฑ olduฤunu aรงฤฑkladฤฑ!..
TรฤฐKโe gรถre, 2015 yฤฑlฤฑ milli gelirinde yapฤฑlan yรผzde 19.71 artฤฑลฤฑn arkasฤฑnda, 2012 yฤฑlฤฑ girdi-รงฤฑktฤฑ รงalฤฑลmasฤฑ var.
Bu รงalฤฑลma, sektรถrler arasฤฑ mal ve hizmet iliลkilerini belirler. Bir sektรถr รผretim yaparken, hangi sektรถrlerden neleri alฤฑr, hangi sektรถrlere neleri verir? Katma deฤer nasฤฑl yaratฤฑlฤฑr? Bunlar girdi-รงฤฑktฤฑ tablosundan belirlenir.
รnceki รงalฤฑลma 10 yฤฑl รถnce yapฤฑlmฤฑลtฤฑ. 10 yฤฑlda ekonomide yapฤฑsal deฤiลim oldu. Sektรถrler arasฤฑ mal akฤฑmฤฑ deฤiลti. Milli gelirin tekrar hesaplanmasฤฑnฤฑn temel nedeni bu.
Milli gelirdeki deฤiลimin izlenme ลekli de deฤiลtirildi. Eskiden bรผyรผme cari fiyatla belirlenir, sonra da belli bir yฤฑlฤฑn (baz yฤฑlฤฑ) fiyatฤฑna dรถnรผลtรผrรผlรผrdรผ.
Milli gelir deฤiลimi TL sabit fiyatla izlenirdi. Bundan sonra sabit fiyata dรถnรผลtรผrme olmayacak.
Artฤฑk โzincirlemeโ
Her yฤฑlฤฑn milli geliri, bir รถnceki yฤฑlฤฑn fiyatฤฑ ile belirlendikten sonra, deฤiลim, โZincirleme Hacฤฑm Endeksiโ adฤฑ ile yayฤฑmlanacak.
Eskiden รผรงer aylฤฑk milli gelir rakamlarฤฑ ortalamasฤฑ alฤฑnarak yฤฑllฤฑk bรผyรผme aรงฤฑklanฤฑrdฤฑ. Bundan sonra รผรงer aylฤฑk zincirleme deฤiลimler aรงฤฑklanacak ama yฤฑllฤฑk zincirleme endeks bu รผรงer aylฤฑk bรผyรผmelerin ortalamasฤฑna baฤlฤฑ olmadan belirlenecek.
Gelelim en รถnemli deฤiลikliฤe. 2015 yฤฑlฤฑ tasarruf oranฤฑnฤฑn yรผzde 24.8โe yรผkseltilmesine.
Milli gelirin bir bรถlรผmรผnรผ hane halkฤฑ ve devlet tรผketir. Kalanฤฑ yatฤฑrฤฑma gider. Yatฤฑrฤฑm iรง ve dฤฑล tasarrufla (cari aรงฤฑk) gerรงekleลtirilir. Buna gรถre de iรง tasarruf oranฤฑ belirlenir.
Peki nasฤฑl arttฤฑ?
TรฤฐK baลka รผlkelerdeki uygulamalara uyma arayฤฑลฤฑnda daha รถnce tรผketim kabul edilen bazฤฑ harcamalarฤฑ tรผketimden รงฤฑkararak yatฤฑrฤฑma aktardฤฑ. Bunlarฤฑn en รถnemlileri askeri harcamalar, araลtฤฑrma geliลtirme harcamalarฤฑ.
Bu iลlem sonucu hane halkฤฑ ile devletin tรผketim harcamalarฤฑ azalฤฑyor. Yatฤฑrฤฑm harcamalarฤฑ bรผyรผyor. Eski hesaplamada, 2017 yฤฑlฤฑnda hane halkฤฑ ve devlerin toplam tรผketim harcamalarฤฑ GSYHโnin yรผzde 84.4โรผ iken, yeni hesaplama ile yรผzde 60 oldu. Sabit sermaye yatฤฑrฤฑmlarฤฑnฤฑn GSYH iรงindeki payฤฑ yรผzde 20โden yรผzde 30โa yรผkseldi.
GSYHโnin dolar karลฤฑlฤฑฤฤฑ 719 milyar dolardan 861 milyar dolara yรผkselince, cari aรงฤฑฤฤฑn GSYHโye oranฤฑ geriledi. Bรผtรผn bunlarฤฑn sonunda brรผt tasarruf yรผzde 15.5โten yรผzde 24.8โe yรผkseldi.
TรฤฐKโin aรงฤฑklamasฤฑna gรถre GSYHโnin yรผzde 24.8โi bรผyรผklรผฤรผndeki brรผt iรง tasarrufun 9.4 puanฤฑ hane halkฤฑ tasarrufundan, 4.4 puanฤฑ devlet tasarrufundan, 8.7 puanฤฑ mali olmayan sektรถrlerin tasarrufundan ve 2.2 puanฤฑ da mali sektรถr tasarrufundan oluลuyor. (Yuvarlamalar nedeniyle toplamlar tutmayabiliyor.)
