ฤฐsimlerini vermeden konuลan รผst dรผzey banka yetkililerine gรถre, sรถz konusu bankalar hem รงevresel kaygฤฑlar hem de yatฤฑrฤฑm riskleri sebebiyle Kanal ฤฐstanbul’u finanse etmeye sฤฑcak bakmฤฑyor.
Habere gรถre, bu yetkililerden ikisi, “Tรผrkiye’nin en bรผyรผk altฤฑ bankasฤฑnฤฑn imzaladฤฑฤฤฑ kรผresel sรผrdรผrรผlebilirlik anlaลmasฤฑnฤฑn Kanal ฤฐstanbul’u finanse etmesinin รถnรผnde engel olduฤunu” ifade etti.
Garanti Bankasฤฑ, ฤฐล Bankasฤฑ ve Yapฤฑ Kredi dahil Tรผrkiye’den altฤฑ banka, Birleลmiล Milletler (BM) destekli “Sorumlu Bankacฤฑlฤฑk ฤฐlkeleri” mutabakatฤฑnฤฑn imzacฤฑsฤฑ konumunda. Bu mutabakat, bankalarฤฑn insanlara ve gezegene zarar vermemesi iรงin bir รงerรงeve sunuyor ve imzacฤฑlarฤฑn buna uymasฤฑ gerekiyor.
Bir รผst dรผzey banka yetkilisi de, “Kanal ฤฐstanbul’un finanse edilmesinde yer alabileceฤimizi sanmฤฑyorum. Bazฤฑ รงevresel sorunlarฤฑ tetikleyebilir” dedi.
22 Eylรผl 2019’da New York’taki genel merkezinde BM’nin aรงฤฑkladฤฑฤฤฑ anlaลmaya aynฤฑ yฤฑlฤฑn Kasฤฑm ayฤฑnda bu รผรง bankanฤฑn yanฤฑ sฤฑra Kalkฤฑnma Yatฤฑrฤฑm Bankasฤฑ, ลekerbank ve Tรผrkiye Sฤฑnai Kalkฤฑnma Bankasฤฑ (TSKB) da imza attฤฑฤฤฑnฤฑ duyurmuลtu.
Reuters’a konuลan bir baลka รผst dรผzey banka yetkilisi de BM destekli anlaลmayฤฑ hatฤฑrlatarak “Bรถyle bir projeye รงevresel sorunlarฤฑ sebebiyle kesinlikle kredi vermek istemeyiz” ifadelerini kullandฤฑ.
Haberde hรผkรผmetin Haziran ayฤฑnda Kanal ฤฐstanbul’un รผzerinden geรงecek olan ilk kรถprรผnรผn yapฤฑmฤฑna baลlayacaฤฤฑnฤฑ duyurduฤu hatฤฑrlatฤฑlฤฑyor. Aynฤฑ zamanda kanalฤฑn Karadeniz’le Marmara’yฤฑ yaklaลฤฑk 45 kilometrelik bir su yoluyla baฤlayacaฤฤฑ; bu yolun da ลehrin batฤฑsฤฑndaki nemli arazi, tarฤฑm arazileri ve kรถylerden geรงeceฤi belirtiliyor. Cumhurbaลkanฤฑ Recep Tayyip Erdoฤan’ฤฑn projeyle ฤฐstanbul Boฤazฤฑ’nฤฑn trafiฤini azaltmayฤฑ hedeflediฤini aรงฤฑkladฤฑฤฤฑ da ifade ediliyor:
“Ancak ฤฐstanbul’un Belediye Baลkanฤฑ, mรผhendisler ve bir araลtฤฑrmaya gรถre vatandaลlarฤฑn รงoฤu projeye รงevresel sebeplerle; denizlerdeki ekosistemi bozduฤu ve ลehrin doฤal sularฤฑnฤฑn รผรงte birini saฤlayan kaynaklara zarar verdiฤi gerekรงesiyle itiraz ediyor.”
2019’da yayฤฑmlanan bir hรผkรผmet raporuna gรถre o dรถnem kanalฤฑn maliyeti o dรถnem iรงin 13 milyar dolar olarak duyurulmuลtu.
“Rusya da projeye sฤฑcak yaklaลmฤฑyor”
Rusya’nฤฑn da, donanma filosunun bulunduฤu Karadeniz’e ikinci bir yol aรงฤฑlmฤฑล olacaฤฤฑ iรงin gรผvenlik kaygฤฑlarฤฑyla projeye sฤฑcak yaklaลmadฤฑฤฤฑ, haberde ifade ediliyor.
Moskova, projeyle birlikte Karadeniz’e savaล gemilerinin geรงiลiyle ilgili kurallarฤฑ belirleyen Montrรถ Boฤazlar Sรถzleลmesi’nin dฤฑลฤฑnda kalacaฤฤฑndan endiลeli. Daha รถnce Kanal ฤฐstanbul’un, 1936’da imzalanan sรถzleลmeyi baฤlamayacaฤฤฑ belirtilmiล; bu ay Ukrayna ile Rusya arasฤฑnda gerilim arttฤฑฤฤฑnda Ukrayna aรงฤฑklarฤฑna donanma gemilerini gรถnderen Rus lider Vladimir Putin, Tรผrk mevkidaลฤฑ Recep Tayyip Erdoฤan ile yaptฤฑฤฤฑ telefon gรถrรผลmesinde Montrรถ’nรผn uygulanmasฤฑ gerektiฤini belirtmiลti.
Aynฤฑ zamanda Tรผrkiye’deki bankalarฤฑn kredi ya da fon verme konusundaki รงekinceleri sebebiyle; projenin yapฤฑlmasฤฑ iรงin devlet gelirlerine ya da yabancฤฑ yatฤฑrฤฑmcฤฑya ihtiyaรง duyulacaฤฤฑ belirtiliyor.
Reuters’ฤฑn bu konuyla ilgili sorularฤฑnฤฑ yรถnelttiฤi Hazine ve Maliye Bakanlฤฑฤฤฑ yorum yapmaktan kaรงฤฑndฤฑ. Cumhurbaลkanlฤฑฤฤฑ Sรถzcรผsรผ ฤฐbrahim Kalฤฑn ise ajansฤฑn sorusuna, kฤฑsa bir zamanda ihaleler ve teklifler aรงฤฑldฤฑฤฤฑnda “Projenin birรงok kredi veren kuruluลu ve yatฤฑrฤฑmcฤฑyฤฑ รงekeceฤini” sรถyleyerek yanฤฑt verdi.
“Riskler รงok yรผksek”
Reuters’a gรถre “Kanal ฤฐstanbul projesinin maliyeti, Erdoฤan’ฤฑn krediyle bรผyรผme mirasฤฑnฤฑn birer parรงasฤฑ olan yeni havalimanฤฑ gibi diฤer projelerin maliyetlerini gรถlgede bฤฑrakabilir.”
รzel sektรถrรผn kฤฑsa vadeli dฤฑล borรงlarฤฑnฤฑn 150 milyar dolarฤฑ bulduฤu ve Tรผrkiye’nin dรถviz kaynaklarฤฑnฤฑn tรผkenme riskiyle karลฤฑ karลฤฑya olduฤu belirtilen haberde, 2018’deki kur krizinin Kanal ฤฐstanbul projesinin de ertelenmesine yol aรงtฤฑฤฤฑ; koronavirรผs salgฤฑnฤฑ sonrasฤฑ ekonominin yeniden toparlanmaya baลlamasฤฑyla hรผkรผmetin geรงen ay kalkฤฑnma planlarฤฑnฤฑ yeniden gรผndeme getirerek onayladฤฑฤฤฑ ifade ediliyor.
Garanti Bankasฤฑ, ฤฐล Bankasฤฑ, Halkbank, Ziraat Bankasฤฑ ve Yapฤฑ Kredi bankalarฤฑ da ajansฤฑn sorularฤฑna henรผz yanฤฑt vermedi.
Denizbank, Vakฤฑfbank ve Akbank ise yorum yapmayacaฤฤฑnฤฑ bildirdi.
Pazar gรผnรผ ajansa konuลan Cumhurbaลkanฤฑ Sรถzcรผsรผ ฤฐbrahim Kalฤฑn, Tรผrk, Amerikalฤฑ, Avrupalฤฑ ve รinli ลirketlere aรงฤฑlacak olan ihale sรผrecine halihazฤฑrda ilgi olduฤunu sรถyledi:
“Kรขrlฤฑ bir proje, ilerleyeceฤi konusunda da iyimseriz.”
Ancak ajansa konuลan รผst dรผzey banka kaynaklarฤฑna gรถre Tรผrkiye’nin รถzellikle Avrupalฤฑlarla ortaklฤฑฤฤฑ olan bankalarฤฑ iรงin bu yatฤฑrฤฑmฤฑn “riskleri รงok yรผksek olabilir.” Bu isimlere gรถre bรถylesine bรผyรผk bir proje, bu bankalarฤฑn baลka sendikasyon kredileri iรงin ihtiyacฤฑ olan kapasiteyi sฤฑnฤฑrlayabilir. Aynฤฑ zamanda projenin ileri bir aลamada durdurulmasฤฑ riski de var.
Eski bir รผst dรผzey banka yetkilisi de “ฤฐster kamu bankasฤฑ ister รถzel olsun, hiรงbir Tรผrk bankasฤฑ bรถyle bir riski alamaz” dedi.
Tรผrkiye’de รevre ve ลehircilik Bakanlฤฑฤฤฑ, projeyle ilgili raporlar hazฤฑrlayarak รงevreyle ilgili yasal engelleri ortadan kaldฤฑrdฤฑ. Ancak aynฤฑ kaynaฤa gรถre Tรผrk bankalarฤฑnฤฑn Avrupalฤฑ ortaklarฤฑ, Tรผrkiye’den bir bakanlฤฑฤฤฑn verdiฤi bu onayฤฑ muhtemelen gรผvenilir bulmayacak:
“Bu da beyaz fillerden biri, arazi fiyatlarฤฑ spekรผlasyonlarฤฑnฤฑn dฤฑลฤฑnda burada herhangi bir deฤer biรงmek zor gรถrรผnรผyor.”
Bir baลka banka yetkilisi ise muhalefet partilerinin de projeye karลฤฑ รงฤฑktฤฑฤฤฑnฤฑ, proje devam ederken AKP’nin ya da Erdoฤan’ฤฑn seรงimi kaybetmesi halinde inลaatฤฑn da yarฤฑm kalacaฤฤฑnฤฑ belirtiyor:
“Proje inanฤฑlmaz derecede bรผyรผk. Hem itibar hem de krediyle ilgili riskler barฤฑndฤฑrฤฑyor. Aynฤฑ zamanda hรผkรผmetin gรถzde projesi gibi duruyor.”
