Dolar kurundaki artฤฑลlar milli gelir hesaplarฤฑnฤฑ da deฤiลtirdi. Hรผkรผmetin geรงen yฤฑlฤฑn eylรผl ayฤฑnda aรงฤฑkladฤฑฤฤฑ 2022-2024 dรถnemine ait Orta Vadeli Programโda yapฤฑlan hesaplamalar, bu yฤฑl dolar kuru ortalamasฤฑnฤฑn 9,27 olacaฤฤฑ varsayฤฑmฤฑna dayanฤฑyordu.
DW Tรผrkรงe’nin haberine gรถre bu yฤฑl Tรผrkiyeโnin yรผzde 5 bรผyรผyeceฤini hesaplayan ekonomi yรถnetimi, gayrisafi yurtiรงi hasฤฑlanฤฑn (GSYH) Tรผrk Lirasฤฑ bazฤฑnda 7 trilyon 880 milyar lira, dolar bazฤฑnda 850 milyar dolar olacaฤฤฑnฤฑ รถngรถrรผyordu. Aynฤฑ hesaplamayla kiลi baลฤฑ GSYH รถngรถrรผsรผ de 9 bin 947 dolardฤฑ.
Hedefler tutmadฤฑ
Ancak yฤฑla 13,4 lira seviyesinden baลlayan dolar kuru, yฤฑlbaลฤฑndan bu yana yรผzde 28 artฤฑลla 17,20 seviyesini geรงti. Buna gรถre yฤฑllฤฑk ortalama kur 14,51 seviyesine ulaลtฤฑ.
Orta Vadeli Programโda bu yฤฑl iรงin yapฤฑlan hesaplamalar kur artฤฑลฤฑyla ลaลtฤฑ. Bu yฤฑl iรงinde gerรงekleลen ortalama kura gรถre hesaplandฤฑฤฤฑnda, sadece kur farkฤฑndan dolayฤฑ Tรผrkiyeโnin milli geliri 543 milyar dolara iniyor. Kiลi baลฤฑna milli gelir ise 6 bin 354 dolara geriliyor.
Buna gรถre, ekonomi yรถnetimi yฤฑl sonuna kadar adฤฑm atmazsa, kiลi baลฤฑna 3 bin 593 dolar fakirleลen Tรผrkiye, kรขฤฤฑt รผzerinde milli gelirden 307 milyar dolar kaybediyor.
รte yandan bu hesaplama, hรผkรผmetin bu yฤฑlki yรผzde 5โlik bรผyรผme hedefinin tuttuฤu ve kurun yeni rekorlar kฤฑrmadฤฑฤฤฑ varsayฤฑmฤฑna dayanฤฑyor.
Hรผkรผmet bu yฤฑl iรงin yรผzde 5 bรผyรผme hedefi koysa da Merkez Bankasฤฑโnฤฑn reel ve finansal sektรถr temsilcileri ile profesyonellerden oluลan 48 katฤฑlฤฑmcฤฑyla gerรงekleลtirdiฤi mayฤฑs ayฤฑ beklenti anketinde 2022 bรผyรผme beklentisi yรผzde 3,3 oldu.
Bรผyรผme รถngรถrรผleri dรผลรผk
Uluslararasฤฑ kuruluลlarฤฑn Tรผrkiye iรงin 2022 bรผyรผme tahminleri de hรผkรผmetin yฤฑllฤฑk รถngรถrรผsรผnden daha dรผลรผk.
Ekonomik ฤฐลbirliฤi ve Kalkฤฑnma รrgรผtรผ (OECD), 8 Haziranโda yayฤฑnladฤฑฤฤฑ “Ekonomik Gรถrรผnรผm” raporunda, Tรผrkiye iรงin 2022 yฤฑlฤฑ GSYH bรผyรผme tahminini yรผzde 3,7 olarak aรงฤฑkladฤฑ. OECD, yรผksek enflasyon ve azalan tรผketici gรผveninin, tรผketici harcamalarฤฑnฤฑ sฤฑnฤฑrlayacaฤฤฑ, yatฤฑrฤฑmlarฤฑn ise jeopolitik faktรถrler ve finansal koลullardaki belirsizlikten olumsuz etkileneceฤi deฤerlendirmesinde bulundu.
Uluslararasฤฑ Para Fonu (IMF) en son Nisan ayฤฑnda Tรผrkiye iรงin bรผyรผme tahminini yรผzde 3,3โten yรผzde 2,7โye indirdi. Uluslararasฤฑ kredi derecelendirme kuruluลu Moodyโsโin Mayฤฑs ayฤฑnda aรงฤฑkladฤฑฤฤฑ bรผyรผme beklentisi yรผzde 3,5 olurken, Dรผnya Bankasฤฑโnฤฑn bรผyรผme tahmini yรผzde 2,3โte kalฤฑyor.
Kur tahminleri yรผkseliyor
Kur tahminleri ise yukarฤฑ yรถnlรผ. Dolar/TL deฤerlemesi รผzerinden รงalฤฑลmalarda bulunan ฤฐngiliz Standard Chartered Bank, Ocak ayฤฑnda yayฤฑnladฤฑฤฤฑ raporda, 2022 yฤฑl sonu kur tahminini 12 seviyesinden 20’ye รงฤฑkardฤฑ. ฤฐngiltere merkezli HSBC, Mayฤฑs ayฤฑnda dolar/TL iรงin yฤฑl sonu tahminini 16,5โten 17,5โe yรผkseltirken, ฤฐtalyan bankasฤฑ Unicreditโin tahmini 18 oldu.
Merkez Bankasฤฑโnฤฑn Mayฤฑs ayฤฑ piyasa katฤฑlฤฑmcฤฑlarฤฑ anketine gรถre ise katฤฑlฤฑmcฤฑlarฤฑn yฤฑl sonu dolar/TL beklentisi 17,57.
Ekonomistler, dรผnyadaki merkez bankalarฤฑnฤฑn faiz arttฤฑrฤฑmฤฑna gittiฤi dรถnemde, Tรผrkiyeโde kurlardaki ve enflasyondaki yรผkseliลi durdurmak iรงin para politikasฤฑnฤฑn etkin araรงlarฤฑndan biri olan faiz artฤฑrฤฑmฤฑndan kaรงฤฑnฤฑlmasฤฑnฤฑn ekonomiye gรผveni zedelediฤi gรถrรผลรผnde. Buna gรถre ekonomi yรถnetiminin faiz artฤฑrฤฑmฤฑ yerine kullandฤฑฤฤฑ enstrรผmanlar geรงici รงรถzรผm sunarken, yatฤฑrฤฑmcฤฑlar gรผvenli limanlara yรถneliyor ve kurdaki yรผkseliล hฤฑzlanฤฑyor.
Dolar bazฤฑnda kรผรงรผlme
Mevcut veriler de Tรผrkiyeโnin milli gelirinin TL bazฤฑnda artarken dolar bazฤฑnda eridiฤini gรถsteriyor. Bu da geรงen yฤฑl dรผnyanฤฑn en bรผyรผk 21 ekonomisi olan Tรผrkiyeโnin daha alt basamaklara dรผลmesine yol aรงabilir.
Resmi verilere gรถre Tรผrkiye, yฤฑlฤฑn ilk รงeyreฤinde TL bazฤฑnda yรผzde 7,3 bรผyรผme kaydederken, dolar bazฤฑnda yรผzde 4,9 kรผรงรผldรผ. Kiลi baลฤฑ milli gelir de 9 bin 539 dolardan 9 bin 374 dolara geriledi. Uluslararasฤฑ arenada 10 bin dolar kiลi baลฤฑ milli gelir iรงin psikolojik sฤฑnฤฑr olarak kabul gรถrรผyor. Tรผrkiyeโde kiลi baลฤฑ milli gelir ise 2018 yฤฑlฤฑndan bu yana 10 bin dolarฤฑn altฤฑnda seyrediyor.
Kiลi baลฤฑna gelirde 78. sฤฑrada
AKP iktidarฤฑnฤฑn en bรผyรผk iddialarฤฑndan biri Cumhuriyet’in 100’รผncรผ yฤฑlฤฑ olan 2023 yฤฑlฤฑnda Tรผrkiye’nin ilk 10 ekonomi arasฤฑnda yer almasฤฑnฤฑ saฤlamaktฤฑ. Ancak 2015’te dรผnyanฤฑn en bรผyรผk 16’ncฤฑ ekonomisi olan Tรผrkiye, IMFโnin Nisan ayฤฑ raporuna gรถre, geรงen yฤฑl 806,8 milyar dolarlฤฑk GSYH ile en bรผyรผk ilk 20 ekonomi iรงerisinden รงฤฑkarak 21. sฤฑraya geriledi. Aynฤฑ rapora gรถre Tรผrkiye, kiลi baลฤฑna gelir aรงฤฑsฤฑndan da 2015 yฤฑlฤฑnda 66’ฤฑncฤฑ sฤฑradayken 2021 yฤฑlฤฑnda 78’inci sฤฑraya indi.
Fon, Nisan ayฤฑnda aรงฤฑkladฤฑฤฤฑ raporda, bu yฤฑl da Tรผrkiyeโnin 692,4 milyar dolarlฤฑk milli gelirle 23. sฤฑraya gerileyeceฤini tahmin etmiลti. รte yandan diฤer รผlkelerin GSYHโsinin artmadฤฑฤฤฑ dรผลรผnรผlse dahi, kur kaynaklฤฑ geliลmelerden dolayฤฑ Tรผrkiyeโnin daha alt basamaklara inmesi sรถz konusu olabilir.
