1970’li yฤฑllardan bu yana iliลkileri en kรถtรผ seviyeyi gรถren Tรผrkiye ve ABD’nin yol haritasฤฑ ne olacak? ABD’nin Tรผrkiye’yi, ekonomisini ve savunma politikasฤฑnฤฑ hedef alan sert yaptฤฑrฤฑm hamlelerine Ankara nasฤฑl karลฤฑlฤฑk vermeli? Prof. Dr. Hasan รnal, gazeteci Ceyhun Bozkurt ve dฤฑล politika uzmanฤฑ รzdemir Akbal, konuyu Sputnik’e deฤerlendirdi.
“ABD’li Rahip davasฤฑ” olarak bilinen davada “casusluk” ve “terรถr รถrgรผtรผ adฤฑna suรง iลlemek” ile suรงlanan Andrew Brunson’ฤฑn yurt dฤฑลฤฑna รงฤฑkฤฑล yasaฤฤฑnฤฑn kaldฤฑrฤฑlmasฤฑ talebinin reddi รผzerine ABD, bir sรผredir Tรผrkiye’ye yรถnelttiฤi sert tehditleri tek tek hayata geรงirmeye baลladฤฑ. Kฤฑsa bir sรผre รถnce Tรผrkiye’nin uluslararasฤฑ kuruluลlardan kredi almasฤฑnฤฑ kฤฑsฤฑtlayan bir tasarฤฑyฤฑ kabul eden Senato ลimdi de, Rusya’dan S-400 alan Tรผrkiye’ye karลฤฑ, F-35 savaล uรงaklarฤฑnda yaptฤฑrฤฑm uygulanmasฤฑna iliลkin kararฤฑ onayladฤฑ. Washington ayrฤฑca Tรผrkiye-ABD iliลkileri tarihinde benzeri olmayan ve ABD’nin daha รถnce Rusya’daki ลahฤฑs ve ลirketleri hedef alan Magnitskiy Yasasฤฑ’na benzer bir yaptฤฑrฤฑmฤฑn Tรผrk yetkililere uygulanmasฤฑ yรถnรผnde karar aldฤฑ. Bu kapsamda, Tรผrkiye Adalet Bakanฤฑ Abdรผlhamit Gรผl ve ฤฐรงiลleri Bakanฤฑ Sรผleyman Soylu’nun ABD’deki mal varlฤฑklarฤฑna el konulmasฤฑ รถngรถrรผlรผyor. Bu kararla, ABD vatandaลlarฤฑnฤฑn Gรผl ve Soylu ile ticaret yapmasฤฑ da yasaklanmฤฑล oldu.
Tรผrkiye, henรผz bu yaptฤฑrฤฑm kararฤฑna bir yaptฤฑrฤฑmla karลฤฑlฤฑk vermese de ABD’nin bu hamlelerinin karลฤฑlฤฑksฤฑz kalmayacaฤฤฑnฤฑ duyurdu. ABD’nin Tรผrkiye’yi, ekonomisini ve savunma politikasฤฑnฤฑ hedef alan bu denli sert yaptฤฑrฤฑm hamlelerine Ankara nasฤฑl karลฤฑlฤฑk vermeli? Bu yaptฤฑrฤฑmlarฤฑn sonuรงlarฤฑ neler olur? Konuyu Atฤฑlฤฑm รniversitesi รถฤretim รผyesi Prof. Dr. Hasan รnal ve dฤฑล politika uzmanฤฑ รzdemir Akbal ve Gazeteci Ceyhun Bozkurt Sputnik’e deฤerlendirdi.
โKIBRIS BARIล HAREKATI’NDAN BU YANA EN GERGฤฐN DรNEM’
Akbal’a gรถre bu dรถnem, ABD’nin 36’ฤฑncฤฑ baลkanฤฑ Lyndon B. Johnson, 1964’te dรถnemin baลbakanฤฑ ฤฐsmet ฤฐnรถnรผ’ye Tรผrkiye’nin Kฤฑbrฤฑs’a askeri harekรขt dรผzenleyeceฤinden haberdar olduฤunu ve bundan endiลe duyduฤu yรถnรผnde mektup yazdฤฑฤฤฑ ve yine ABD’nin 1974 yฤฑlฤฑnda Kฤฑbrฤฑs Harekรขtฤฑ sonrasฤฑ Tรผrkiye’ye silah ambargosu uygulamaya karar verdiฤi dรถnemlerden bu yana Tรผrkiye ve ABD arasฤฑndaki en gergin dรถnem:
“Tรผrk-Amerikan iliลkilerinin tarihine bakฤฑldฤฑฤฤฑnda 1964 yฤฑlฤฑndaki Johnson Mektubu ve Kฤฑbrฤฑs Barฤฑล Harekรขtฤฑ sonrasฤฑ yaลanan silah ambargosu dรถneminden sonra en gergin dรถnem yaลanฤฑyor. ABD vatandaลฤฑ rahip Brunson’ฤฑn PKK ve FETร’ye yardฤฑm ettiฤi iddiasฤฑ ile tutuklanarak yargฤฑlanmasฤฑ, Amerikan idari kadrolarฤฑnฤฑ hayli rahatsฤฑz etmiล durumda. ABD’nin Tรผrkiye’ye yaptฤฑrฤฑm uygulama noktasฤฑna kadar gelecek bu politikayฤฑ izlemesinin ardฤฑnda sayฤฑlabilecek sebepler arasฤฑnda Tรผrkiye’nin รถzellikle Afrin harekรขtฤฑ sonrasฤฑ ortaya koyduฤu irade ile Washington’ฤฑn yakฤฑn mรผttefiki PYD terรถr รถrgรผtรผnรผn yaลam alanฤฑnฤฑ hatฤฑrฤฑ sayฤฑlฤฑr bir ลekilde kฤฑsฤฑtlamasฤฑnฤฑ gรถzden kaรงฤฑrmamak gerekiyor” yorumunda bulundu.
โMESELENฤฐN SADECE EVANGELฤฐST GELENEKLE AรIKLANMASI DOฤRU DEฤฤฐL’
Brunson gerginliฤinin yalnฤฑzca Evangelist gelenek รผzerinden aรงฤฑklanamayacaฤฤฑnฤฑn altฤฑnฤฑ รงizen Akbal “ABD’nin PYD hususunda yaptฤฑฤฤฑ geniล รงaplฤฑ askeri ve politik yatฤฑrฤฑm, Afrin harekรขtฤฑ sonrasฤฑ hayli akamete uฤramฤฑล durumda. Her ne kadar bazฤฑ รงevreler Tรผrkiye’nin istediฤini tam olarak alamadฤฑฤฤฑnฤฑ ifade etse de ABD’nin de istediฤini tam olarak alamadฤฑฤฤฑnฤฑ gรถrmekte fayda var. Durum bรถyle olunca Amerikan idaresi iรง politikada Suriye hususunda gรผรง kaybediyor gรถrรผntรผsรผne bรผrรผndรผ. ABD’de 6 Kasฤฑm 2018’de yapฤฑlacak ara seรงimler de bu hususta รถnemli bir hale geliyor. Zira iรง politikada gรผรงlรผlรผk imajฤฑ sorgulanan ve ลu an iรงin gรถstergelere gรถre รถnemli bir zemin kaybeden Trump idaresi iรงin 435 sandalyeli Temsilciler Meclisi’nin tamamฤฑnฤฑn, 100 sandalyeli Senato’nun ise 35’nin seรงimle yenileneceฤi bir sรผreรง var. Burada kendisini gรผรงsรผz gรถsteren, Rusya Federasyonu ile ABD’nin umduฤundan daha iyi iliลkiler kuran Tรผrkiye karลฤฑsฤฑnda yaptฤฑrฤฑm uygulama รงabasฤฑ aynฤฑ zamanda gรผรงlรผlรผk imajฤฑnฤฑ da tazeleme รงabasฤฑ olarak gรถsterilecek. Zira Trump’ฤฑn โAmerika’yฤฑ Yeniden Bรผyรผk Yapalฤฑm’ ลeklindeki seรงim sloganฤฑnฤฑn unutmamak gerek. Elbette Rahip Brunson’ฤฑn ABD’de hayli etkin olan ve Yahudilik ile de yakฤฑn etkileลim iรงinde olan Evangelist geleneฤin mensubu olmasฤฑ ABD yรถnetiminin รผst dรผzey bazฤฑ yetkilileri tarafฤฑndan desteklenmesi aรงฤฑsฤฑndan da รถnemli bir durum haline geliyor. Ancak ลu noktada bir not dรผลmek lazฤฑm ki geliลmenin sadece bunun รผzerinden aรงฤฑklanmasฤฑ neredeyse imkรขnsฤฑz. Zira ABD idaresinden Evangelist gelenekten gelmeyen yahut bu geleneฤe dรขhil olsa da sรถz konusu geleneฤin motivasyonlarฤฑ ile hareket etmeyen รถnemli bir kitle de mevcut” dedi.
โABD SOฤUK SAVAล DรNEMฤฐ’NDEN BU YANA TรRKฤฐYE’Yฤฐ MรTTEFฤฐK GฤฐBฤฐ DEฤฤฐL SรMรRGE GฤฐBฤฐ GรRDร; HESAPLAลMA KAรINILMAZDI’
Tรผrkiye-ABD krizini Sputnik’e deฤerlendiren Atฤฑlฤฑm รniversitesi รถฤretim รผyesi Prof. Dr. Hasan รnal ise “ABD’nin iki Tรผrk bakanฤฑ da kapsayan yaptฤฑrฤฑmlarฤฑ, iรงerik olarak sรผrpriz olmasa da zamanlama olarak sรผrpriz oldu. Amerikan yรถnetiminin hฤฑzlฤฑ bir ลekilde harekete geรงip Adalet Bakanฤฑ ve ฤฐรงiลleri Bakanฤฑ’nฤฑ hedef tahtasฤฑna oturtacaฤฤฑnฤฑ herhalde Tรผrkiye’de bekleyen รงok az insan vardฤฑ. Ama yapฤฑsal aรงฤฑdan bakฤฑldฤฑฤฤฑnda, Tรผrk-Amerikan iliลkileri sรผrdรผrรผlemez dรผzeye gelmiล durumda. Hemen hemen hiรงbir konuda ABD ile aynฤฑ fikirde deฤiliz. Hatta Tรผrkiye aรงฤฑsฤฑndan รงok รถnemli olan dฤฑล politika konularฤฑnda ABD bizim karลฤฑmฤฑzda yer alฤฑyor. Buna ABD’nin Kฤฑbrฤฑs meselesinde Tรผrk askerinin adadan รงekilmesi konusunda yaptฤฑฤฤฑ baskฤฑ, Ege Denizi’nde Tรผrkiye’ye destek vermemesi, Ermeni soykฤฑrฤฑmฤฑ iftiralarฤฑnda neredeyse hasฤฑm tarafta yer almasฤฑ ve daha da รถnemlisi PKK ve bununla baฤlantฤฑlฤฑ olan Bรผyรผk Kรผrdistan projesini doฤrudan yรผrรผtmesi de dahil. Bu รถrnekler artฤฑrฤฑlabilir. Ama bรผtรผn bu รถrneklerin yaลandฤฑฤฤฑ gรถz รถnรผnde bulundurulduฤunda iki mรผttefikten bahsetmek mรผmkรผn deฤil. Dolayฤฑsฤฑyla bรถyle bir hesaplaลma zaten kaรงฤฑnฤฑlmazdฤฑ. Amerika, Soฤuk Savaล dรถneminden bu yana Tรผrkiye’yi mรผttefik gibi deฤil aslฤฑnda mรผstemleke (sรถmรผrge) gibi gรถrรผyor gibiydi. Bunun patlamasฤฑ kaรงฤฑnฤฑlmazdฤฑ” ifadelerini kullandฤฑ.
โTรRKฤฐYE ABD’YE YAPTIRIM LฤฐSTESฤฐ AรIKLAMALI VE BUNLARI AลAMALI OLARAK UYGULAMALI’
ABD’nin bu yaptฤฑrฤฑmlarla amacฤฑna ulaลamayacaฤฤฑna deฤinen รnal “Eฤer ABD’nin amacฤฑ Rahip Brunson’ฤฑn iadesi ise, bu politikanฤฑn sonucunda bu amacฤฑna ulaลamayacak. รรผnkรผ daha farklฤฑ bir diplomasiyi denemek yerine bรถyle bir baskฤฑcฤฑ politikaya gitti. Benim tahminim, ABD Baลkan Yardฤฑmcฤฑsฤฑ Mike Pence, attฤฑฤฤฑ adฤฑmlarla Trump’ฤฑ da zorlamฤฑล oldu. Bu saatten sonra Tรผrk-ABD iliลkilerindeki ciddi kฤฑrฤฑlmalar รถngรถrรผlebilir. Tรผrkiye de ABD’ye karลฤฑ yaptฤฑrฤฑm listesi hazฤฑrlamalฤฑ. ABD, attฤฑฤฤฑ her adฤฑmฤฑn karลฤฑlฤฑฤฤฑnฤฑ nasฤฑl alacaฤฤฑnฤฑ bilip ona gรถre davranmalฤฑ. Hemen ฤฐncirlik Hava รssรผ veya Kรผrecik Radarฤฑ’nฤฑ kapatmak yerine bu kozlarฤฑ Tรผrkiye elinde tutmalฤฑ. Ancak bรผtรผn bunlarฤฑ yaparken Tรผrkiye daฤฤฑnฤฑk giden dฤฑล politikasฤฑna รงeki dรผzen vermeli. Halen Suriye, Mฤฑsฤฑr ve ฤฐsrail’le kavgalฤฑyken; Suriye yรผzรผnden Rusya ve ฤฐran’la iliลkilerde soru iลaretleri varken; ABD ile bu mรผcadeleyi yรผrรผtmek รงok mรผmkรผn deฤil. Suriye’yle uzlaลmak, Mฤฑsฤฑr’la kรถprรผleri yeniden kurmak ฤฐsrail’le de kavgalฤฑ olunsa da dรผลman olmamak lazฤฑm” ifadelerini kullandฤฑ.
โTรRKฤฐYE ABD’YE โS-400’LERDEN VAZGEรMฤฐYORUM, SEN DE BANA F-35’LERฤฐ VERECEKSฤฐN’ DฤฐYEREK KARARLI OLMALI’
Tรผrkiye’nin krizden zararsฤฑz รงฤฑkmak iรงin ABD karลฤฑsฤฑndaki kararlฤฑlฤฑฤฤฑndan รถdรผn vermemesi gerektiฤine iลaret eden รnal “Amerika’ya bu tehditlerle yฤฑlmayacaฤฤฑmฤฑzฤฑ gรถstermemiz lazฤฑm. Tรผrkiye โBen S-400’leri alacaฤฤฑm, sen de bana F-35’leri de vereceksin’ ลeklinde kararlฤฑ olmalฤฑ. Vermezsen de ลu ลu yaptฤฑrฤฑmlarฤฑ uygularฤฑm, Rusya’yla ortak uรงak รผretimi anlaลmasฤฑ yaparฤฑm. Benden bรถlgedeki hiรง bir askeri giriลiminde destek alamazsฤฑn’ demeli. Amerika’yla satranรง oynamalฤฑ. Amerika, satranรงta รงok hฤฑzlฤฑ daฤฤฑlan bir รผlkedir. ฤฐran’la da aynฤฑ ลeyi yaลadฤฑlar. Trump, ฤฐran Cumhurbaลkanฤฑ’yla kayฤฑtsฤฑz ลartsฤฑz gรถrรผลรผrรผm derken; ฤฐran ลartlarฤฑnฤฑ ortaya koydu. ABD zordan anlar. Zoru gรถrdรผฤรผnde de makul davranฤฑr. Bunu yapmazsak devlet olma niteliฤimizi kaybederiz, ฤฐran konusunda ABD’nin bizi sฤฑkฤฑลtฤฑrmasฤฑnฤฑn รถnรผnรผ aรงarฤฑz” dedi.
โTรRKฤฐYE VE ABD DรNรLMEZ BฤฐR YOLA GฤฐRDฤฐ’
Gazeteci Ceyhun Bozkurt ise, Tรผrkiye ile ABD’nin geri dรถnรผlmez bir yola girdiฤine iลaret etti.
Bozkurt “Son yaptฤฑฤฤฑmฤฑz konuลmada yaptฤฑrฤฑm kararฤฑnฤฑn zor olduฤunu, alฤฑnmasฤฑ durumunda ise artฤฑk Tรผrkiye ile ABD’nin geri dรถnรผlmez bir yola gireceฤini sรถylemiลtik. Arka arkaya geliลmeler yaลandฤฑ. รnce ABD’li Rahip Andrew Brunson’ฤฑn serbest bฤฑrakฤฑlmamasฤฑ gerekรงesiyle iki bakan hakkฤฑnda karar alฤฑndฤฑ. Ardฤฑndan ABD Senatosu, Tรผrkiye’ye karลฤฑ, F-35 savaล uรงaklarฤฑnda yaptฤฑrฤฑm uygulanmasฤฑna iliลkin tasarฤฑyฤฑ onayladฤฑ. Bunun gerekรงesi Tรผrkiye’nin Rusya’dan S-400 almasฤฑ” ifadelerini kullandฤฑ.
โABD’NฤฐN BRUNSON ISRARI, BRUNSON’IN RAHฤฐP DEฤฤฐL ฤฐSTฤฐHBARAT YETKฤฐLฤฐSฤฐ OLDUฤUNU GรSTERฤฐYOR’
Osmanlฤฑ dรถneminden bu yana Tรผrkiye topraklarฤฑna “Brunson gibi รงok sayฤฑda din adamฤฑ gรถrรผnรผmlรผ istihbarat yetkililerinin gรถnderildiฤine iลaret eden Bozkurt “Rahip Brunson รผzerinde bu kadar duruluyorsa, demek ki bu adam sadece bir Rahip deฤil. Gerek Osmanlฤฑ’nฤฑn son dรถnemi gerek Tรผrkiye Cumhuriyeti tarihinde Brunson gibi yabancฤฑ din adamฤฑ gรถrรผnรผmlรผ รงok sayฤฑda istihbarat gรถrevlisi karลฤฑmฤฑza รงฤฑkmฤฑลtฤฑ. Bunlarฤฑn aฤฤฑrlฤฑklฤฑ bir ลekilde รงatฤฑลma ve gerilimlerin olduฤu bรถlgelerde, yani Gรผneydoฤu Anadolu Bรถlgesi, Doฤu Anadolu Bรถlgesi ve Irak’ฤฑn kuzeyinde faaliyet yรผrรผttรผkleri saptanmฤฑลtฤฑ. Yine Ermeni meselesi, Bulgaristan’ฤฑn Osmanlฤฑ’dan kopuลu gibi konularda da Brunson’ฤฑn geรงmiลteki benzerlerinin rolรผ รงok bรผyรผktรผ” dedi.
โTรRKฤฐYE, NATO รYELฤฐฤฤฐNฤฐ DE รLKEDEKฤฐ AMERฤฐKAN VARLIฤINI DA SORGULAYACAKTIR’
Tรผrkiye ile ABD temel politikalarda ciddi bir gerilim yaลadฤฑฤna da iลaret eden Bozkurt “Sรผrekli aktardฤฑฤฤฑmฤฑz รผzere, Rusya ile iliลkilerini geliลtiren, PKK/PYD, FETร, DAEล (IลฤฐD) gibi terรถr รถrgรผtleriyle mรผcadele eden, Doฤu Akdeniz ve Ege’de Yunanistan ve Rumlara karลฤฑ ulusal รงฤฑkarlarฤฑ korumaya รงalฤฑลan, Suriye ve Irak’ฤฑn toprak bรผtรผnlรผฤรผnรผ savunan, ฤฐran’a yรถnelik saldฤฑrganlฤฑฤa karลฤฑ duran bir Tรผrkiye var. ABD ise bu konularda tam karลฤฑ mevzide yer alฤฑyor. Yaptฤฑrฤฑm konusu, baskฤฑ ile Tรผrkiye’nin gardฤฑnฤฑ dรผลรผrme amacฤฑ taลฤฑyor. Zayฤฑflatฤฑlacak Tรผrkiye, kendini savunamaz hale gelir. รzetle, Tรผrkiye ile ABD arasฤฑndaki iliลkiler, Washington yรถnetiminin geรงmiลte hedef aldฤฑฤฤฑ รผlkelere bu tรผr uygulamalar yaptฤฑฤฤฑ gรถz รถnรผne alฤฑndฤฑฤฤฑnda geri dรถnรผlmez bir ลekilde kopuลa gidiyor. รnรผmรผzdeki dรถnemde iki รผlke arasฤฑndaki iliลki tarif edildiฤinde โmรผttefik’, โdost’ gibi tanฤฑmlar kullanฤฑlamayabilir. Ek olarak Tรผrkiye’de NATO รผyeliฤi, askeri รผslerdeki Amerikan varlฤฑฤฤฑ gibi konular da sorgulanacaktฤฑr” diye ekledi.
