TUฤฐK’in, Tรผrkiye ekonomisinin yรผzde 3 oranฤฑnda kรผรงรผldรผฤรผnรผ aรงฤฑklamasฤฑnฤฑn ardฤฑndan ekonomideki bu yeni durum รผzerine yรผrรผtรผlen tartฤฑลmalar arttฤฑ. Ekonomist Mahfi Eฤilmez 2018 yฤฑlฤฑnฤฑn son รงeyreฤinde Tรผrkiye ekonomisinin ‘kรผรงรผlen ekonomiyle beraber yรผkselen enflasyon’ ลeklinde tanฤฑmlanan slumpflasyona girdiฤini aรงฤฑkladฤฑ.
Tรผrkiye ฤฐstatistik Kurumu (TรฤฐK), 2018 yฤฑlฤฑ Gayrisafi Yurt ฤฐรงi Hasฤฑla (GSYH) sonuรงlarฤฑna gรถre Tรผrkiye ekonomisi 2018’in dรถrdรผncรผ รงeyreฤinde yรผzde 3 kรผรงรผldรผ. Ekonomist Mahfi Eฤilmez โKendime Yazฤฑlar’ adlฤฑ blogunda ekonomideki bu kรผรงรผlmenin sรผrpriz olmadฤฑฤฤฑnฤฑ belirterek, Tรผrkiye’nin “kรผรงรผlen ekonomiyle beraber yรผkselen enflasyon” ลeklinde tanฤฑmlanan โslumpflasyon’a girdiฤini sรถyledi.
Mahfi Eฤilmez’in Kendime Yazฤฑlar sitesinde yayฤฑnladฤฑฤฤฑ metin ลรถyle:
BEKLENEN GELฤฐลME
2018 yฤฑlฤฑnฤฑn son รงeyreฤinde ekonominin yรผzde 3 kรผรงรผldรผฤรผ anlaลฤฑldฤฑ. Bu sonuรง sรผrpriz miydi? Bence kesinlikle deฤildi. Hatta sanayideki ve talepteki bรผyรผk รงรถkรผลe gรถre iyi bir oran olduฤunu sรถylemek bile mรผmkรผn. Sรผrpriz olup olmadฤฑฤฤฑnฤฑ anlamak iรงin son รงeyrek geliลmelerini yansฤฑtan verilere bir bakalฤฑm.
Bu tablodan daha iyi bir bรผyรผme oranฤฑ รงฤฑkmasฤฑ imkansฤฑzdฤฑ.
GSYH VE Kฤฐลฤฐ BAลINA GELฤฐRฤฐN DURUMU
2018 yฤฑlฤฑnda GSYH 3.701 milyar TL oldu. Yฤฑl ortasฤฑ USD/TL kuru olan 4,72 ile bunu dolara รงevirirsek dolar cinsinden 2018 GSYH’si 784 milyar USD ediyor. 2017 yฤฑlฤฑnda GSYH’miz 851 milyar USD idi. Demek ki dolar cinsinden geรงen yฤฑla gรถre GSYH’miz 67 milyar dolar dรผลmรผล bulunuyor. Bu durumda Tรผrkiye 2017 yฤฑlฤฑnda dรผnya sฤฑralamasฤฑndaki 17’ncilik sฤฑrasฤฑnฤฑ Hollanda’ya kaptฤฑrarak 18’inci sฤฑraya gerilemiล bulunuyor. 2018 yฤฑl ortasฤฑ nรผfusu 81,4 milyon olarak hesaplanฤฑyor. Bu durumda kiลi baลฤฑna gelirimiz (784 milyar USD / 81,4 milyon =) 9.632 USD olarak bulunuyor. Bu tutar 2017 yฤฑlฤฑnda 10.546 USD idi. Demek ki 2018 yฤฑlฤฑnda kiลi baลฤฑna gelirimiz 914 USD gerilemiล oluyor. Tรผrkiye 2017 yฤฑlฤฑnda 10,546 USD kiลi baลฤฑna gelir ile dรผnyada 64’รผncรผ sฤฑrada idi. 9.632 USD’ye gerileyen kiลi baลฤฑna geliriyle Tรผrkiye, dรผnya sฤฑralamasฤฑnda 71’inci sฤฑraya gerilemiล oluyor.
BรYรME (KรรรLME)
Ekte sunduฤum tablodan gรถrรผlebileceฤi gibi 2018 yฤฑlฤฑnฤฑn son รงeyreฤinde yรผzde 3 kรผรงรผlen ekonomi 2018 yฤฑlฤฑnฤฑn tรผmรผnde yรผzde 2,6 gibi potansiyel bรผyรผmenin (yรผzde 5 dolayฤฑnda olduฤu tahmin ediliyor) oldukรงa altฤฑnda bir bรผyรผme sergilemiล oldu. Dรถrdรผncรผ รงeyrekteki kรผรงรผlmede baลrolรผ harcamalar yรถnรผnden hesaplanan GSYH’deki en bรผyรผk paylara sahip olan รถzel tรผketimdeki (hane halkฤฑ tรผketimi) yรผzde 8,9’luk ve yatฤฑrฤฑm harcamalarฤฑndaki (gayrฤฑ safi sabit sermaye oluลumu) yรผzde 12,9’luk kรผรงรผlmeler oynamฤฑล bulunuyor. ฤฐthalattaki yรผzde 24,4’lรผk kรผรงรผlme de aslฤฑnda รผretimdeki dรผลรผลรผn bir baลka yansฤฑmasฤฑnฤฑ veriyor. ฤฐthalatฤฑn bรผyรผk aฤฤฑrlฤฑฤฤฑ รผretimde girdi olarak kullanฤฑlan ham madde, ara malฤฑ ve yatฤฑrฤฑm mallarฤฑndan oluลtuฤu iรงin bunlarฤฑn ithalatฤฑndaki dรผลรผล bize รผretimdeki dรผลรผลรผ de รถzetlemiล oluyor.Tablodan izlenebileceฤi gibi รผretim yรถnรผnden hesaplanan GSYH iรงinde en bรผyรผk aฤฤฑrlฤฑฤa sahip olan bรผtรผn kesimlerde (sanayi, inลaat, hizmetler, finans, tarฤฑm) dรถrdรผncรผ รงeyrekte ciddi kรผรงรผlme yaลanmฤฑล gรถrรผnรผyor. รzellikle finans kesiminde yaลanan bรผyรผk daralma (yรผzde 16,2) reel kesimi de etkilemiล bulunuyor. Bu daralmanฤฑn iki nedeni var: (1) Finans kesimi borรง รถdemede sฤฑkฤฑntฤฑ รงeken reel kesime yeni kredi aรงmakta istekli davranmฤฑyor. (2) Yรผksek faizler ve dรผลรผk talep reel kesimin yeni kredi talebinde bulunmasฤฑnฤฑ engelliyor. Dรถrdรผncรผ รงeyrekte yaลanan bu olumsuzluklar 2018 yฤฑlฤฑ bรผyรผme ortalamasฤฑnฤฑ da yรผzde 2,6’ya รงekmiล bulunuyor.
SLUMPFLASYON
Tรผrkiye, 2018 yฤฑlฤฑnฤฑn son รงeyreฤindeki ortalama yรผzde 22,4 enflasyon ve yรผzde 3 kรผรงรผlmeyle birlikte slumpflasyona girmiล bulunuyor. Slumpflasyon[i] (enflasyon iรงinde kรผรงรผlme) bir รผlkede yรผksek enflasyon olgusuyla birlikte ekonomik kรผรงรผlme de yaลanmasฤฑ halini anlatan bir kriz durumudur.
Aลaฤฤฑdaki grafik, Tรผrkiye’nin 2016-2018 arasฤฑnda รงeyrek dรถnemler itibariyle bรผyรผme ve enflasyon oranlarฤฑnฤฑ gรถsteriyor.
Grafikte noktalฤฑ รงizgiden sonrasฤฑ 2018 yฤฑlฤฑnฤฑn dรถrdรผncรผ รงeyreฤini gรถsteriyor. Gรถrรผleceฤi gibi kฤฑrฤฑklฤฑ รงizgiden itibaren Tรผrkiye yรผksek enflasyon ve eksi bรผyรผme (kรผรงรผlme) bรถlgesine yani slumpflasyona geรงmiล bulunuyor. Dikkat edilecek olursa benzer bir olgu (รงok daha dรผลรผk dรผzeyde) 2016 yฤฑlฤฑnฤฑn รผรงรผncรผ รงeyreฤinde de yaลanmฤฑล ve Tรผrkiye bu durumdan bir รงeyrekte รงฤฑkmayฤฑ baลarmฤฑลtฤฑ. Bakalฤฑm bu kez 2019 yฤฑlฤฑnฤฑn ilk รงeyreฤinde bรถyle bir baลarฤฑ tekrarlanabilecek mi?
[i] Ekonomik krizlerin en zoru budur. รรผnkรผ burada bir yandan enflasyonu dรผลรผrmeye uฤraลฤฑrken bir yandan da ekonominin kรผรงรผlmesini รถnce durdurmaya sonra da bรผyรผmeye dรถndรผrmeye yรถnelik bir ekonomi politikasฤฑ uygulamak gerekmektedir. Makroekonomik hedeflerin ve politika araรงlarฤฑnฤฑn birbiriyle รงeliลkisi en fazla burada ortaya รงฤฑkar. Bir yandan enflasyonu dรผลรผrmek, bir yandan bรผyรผmeye geรงmek, bir yandan bunlara eลlik etmesi bรผyรผk olasฤฑlฤฑk iรงinde olan iลsizlik artฤฑลฤฑnฤฑ engelleyip istihdamฤฑ artฤฑrabilmek birbiriyle รงeliลen hedeflerdir.
