Sezgin Tanrฤฑkulu’nun Tรผrkiye’deki bireysel kredi kullanฤฑmฤฑna iliลkin soru รถnergesindeki, “Kredi borcu olan kiลi sayฤฑsฤฑ ve kullanฤฑlan kredi tutarฤฑ ne kadardฤฑr? ฤฐller bazฤฑnda daฤฤฑlฤฑmฤฑ nedir? sorularฤฑna Hazine ve Maliye Bakanฤฑ Lรผtfi Elvan yanฤฑt verdi.
BBC Tรผrkรงe’nin haberine gรถre Elvan, BDDK verilerine gรถre Tรผrkiye’nin stok bireysel kredi tutarฤฑnฤฑn 874 milyar 300 milyon TL, bireysel kredi mรผลteri sayฤฑsฤฑnฤฑn 34 milyon 119 bin 250 kiลi olduฤunu aรงฤฑkladฤฑ.
BBC Tรผrkรงe’nin ulaลtฤฑฤฤฑ Hazine ve Maliye Bakanlฤฑฤฤฑ ile BDDK yetkilileri ise Tanrฤฑkulu’na verilen cevapta belirtilen bireysel kredi kullanฤฑcฤฑlarฤฑ arasฤฑnda, kredi kartฤฑna sahip kiลilerin de olduฤunu sรถyledi.
Tรผrkiye Bankalar Birliฤi Risk Merkezi Aylฤฑk Bรผlteni Haziran sayฤฑsฤฑnda da yaklaลฤฑk 35 milyon kiลinin kullandฤฑฤฤฑ bireysel kredilerin; konut kredisi, taลฤฑt kredisi, ihtiyaรง-diฤer krediler ve bireysel kredi kartlarฤฑ toplamฤฑndan oluลtuฤu ifade ediliyor.
BDDK yetkilisi, “Bu sayฤฑlarda kredi kartฤฑ kullanan kiลiler de var. Borรงlu ve kredi mรผลterisi tanฤฑmlarฤฑnฤฑ ayฤฑrmak lazฤฑm. Hepimizde bir veya birden fazla kredi kartฤฑ var. Kredi kartฤฑ kullanฤฑyor olmak, vatandaลlarฤฑn รงok zorluk iรงerisinde olduฤu ya da bankalara inanฤฑlmaz borรงlu olduฤu anlamฤฑnฤฑ รงฤฑkarmฤฑyor” diyor.
Yetkili, ฤฐstanbul’da toplamda 13 milyon 305 bin 241 bireysel kredi ve kredi kartฤฑ mรผลterisinin, “yaklaลฤฑk 11 milyonunun kredi kartฤฑ mรผลterisi olduฤunu” sรถyledi.
ฤฐstanbul’da ne kadar bireysel kredi kullanฤฑldฤฑ?
Sezgin Tanrฤฑkulu’na verilen yanฤฑtta, Kredi Kayฤฑt Bรผrosu’ndan (KKB) alฤฑnan il bazฤฑnda kredi kullanฤฑmฤฑ verileri de paylaลฤฑldฤฑ.
Ancak bir kiลinin birden fazla ilde kredi iลlemi gerรงekleลtirmiล olabileceฤi ve bu nedenle toplam sayฤฑ ile il verilerini toplamฤฑ arasฤฑnda fark oluลtuฤu ลรถyle ifade edildi:
“Bireysel kredi mรผลteri sayฤฑlarฤฑ bakฤฑmฤฑndan bir mรผลterinin birden fazla ilde kullanmฤฑล olduฤu farklฤฑ bireysel krediler, illerin toplamฤฑndan oluลan รผlke tutarฤฑna farklฤฑ il sayฤฑsฤฑ kadar dahil edilmektedir. Bu nedenle ilk soruda yer alan mรผลteri sayฤฑlarฤฑ ile il bazฤฑnda verilen mรผลteri sayฤฑlarฤฑnฤฑn toplamฤฑ arasฤฑnda fark oluลmaktadฤฑr.”
ฤฐstanbul’da 13 milyon 305 bin 241 bireysel kredi ve kredi kartฤฑ mรผลterisinin, 252 milyar 247 milyon 317 bin TL kredi borcu olduฤu bilgisi paylaลฤฑldฤฑ.
Bu rakam, 15 milyon nรผfusu olan ฤฐstanbul’un 0-15 yaล arasฤฑ nรผfusu hariรง neredeyse tamamฤฑnฤฑn bireysel kredi kullandฤฑฤฤฑ yorumlarฤฑna yol aรงsa da BDDK yetkilisi, iller bazฤฑnda paylaลฤฑlan verilerin “tekil mรผลteri” sayฤฑsฤฑnฤฑ belirtmediฤini vurguladฤฑ:
“Bu veriler, mรผลteri bazฤฑnda tekilleลtirilmiล veriler deฤil. KKB’nin veri tabanฤฑnda, mรผลterinin TC kimliฤiyle tekilleลtirilmiล veriler yer almฤฑyor. Tam tersi her bankadan bireysel kredi kullanan ya da kredi kartฤฑ almฤฑล mรผลterilerinin verileri toplanฤฑyor.
“Dolayฤฑsฤฑyla il bazฤฑnda rakamlar aslฤฑnda tekil vatandaล ve mรผลteri sayฤฑsฤฑnฤฑ yansฤฑtmฤฑyor, daha ziyade iรงerisinde farklฤฑ ลehirlerden kredi ya da kredi kartฤฑ almฤฑล kiลileri de sayฤฑyor.
“Soru รถnergesinde de il bazฤฑndaki veriler tekilleลtirilmemiลtir ve dolayฤฑsฤฑyla bir mรผลterinin hem a ilinde hem de b ilinde bireysel kredi mรผลterisi olmasฤฑ ya da kredi kartฤฑ almฤฑล olmasฤฑ รงok muhtemeldir demiลtik. Kaldฤฑ ki ฤฐstanbul’da sadece 15-65 yaล arasฤฑ nรผfus bile 13 milyondan daha az.”
BDDK yetkilisi; ฤฐstanbul’da 10 milyon 997 bin kiลinin kredi kartฤฑ mรผลterisi olduฤunu; geri kalan yaklaลฤฑk 2 milyon kiลinin bireysel kredi mรผลterisi olduฤu bilgisini paylaลtฤฑ.
Diฤer iller ne durumda?
Bireysel kredi ve kredi kartฤฑ kullanฤฑmฤฑnda ฤฐstanbul’u Ankara, ฤฐzmir, Antalya, Adana, Bursa ve Kocaeli izliyor.
Ankara’daki 3 milyon 241 bin 130 kredi mรผลterisinin toplam borcu 86 milyar 607 milyon 770 bin TL iken, 2 milyon 549 bin 270 kredi mรผลterisi olan ฤฐzmir’de toplam kredi borcu 61 milyar 428 milyon 306 bin TL olarak karลฤฑmฤฑza รงฤฑkฤฑyor.
Bursa’da 1 milyon 512 bin 599 kredi mรผลterisi varken, Antalya’nฤฑn 1 milyon 361 bin 605 kredi mรผลterisi bulunuyor.
88 bin 534 nรผfusuyla Tรผrkiye’nin nรผfusu en az olan illerinden Bayburt’ta 36 bin 695 kiลinin 413 milyon 306 bin TL kredi borcu bulunuyor.
Nรผfusu 94 bin 586 olan Tunceli’de 50 bin 13 kredi mรผลterisinin toplam kredi borcu 910 milyon 480 bin TL.
Gaziantep’te ise 718 bin 702 mรผลterinin 15 milyar 219 milyon 877 bin TL borcu var.
Ekonomistler ne diyor?
ฤฐktisatรงฤฑ Mustafa Sรถnmez’e gรถre Tรผrkiye’nin kredi kullanฤฑmฤฑ tablosunda “tuhaf ya da olaฤandฤฑลฤฑ bir durum yok”.
Kredi borรงlusu olmanฤฑn kamuoyunda anlaลฤฑldฤฑฤฤฑ kadar “negatif” bir yanฤฑ olmadฤฑฤฤฑnฤฑ belirten Sรถnmez, bu durumu ลรถyle aรงฤฑklฤฑyor:
“ฤฐnsanlar tรผm dรผnyada bankalardan kredi kullanฤฑrlar. Hane halkฤฑnฤฑn borรงlanmasฤฑ ve bankalardan kredi kullanmalarฤฑ Batฤฑ’da รงok daha yรผksektir. Tรผrkiye aksine bireysel kredi kullanฤฑmฤฑnda dรผnya sฤฑralamasฤฑnda geridedir.
“Kredi kullanmayฤฑ, borรงlu olmak gibi anlamamak lazฤฑm รงรผnkรผ muhtaรงlฤฑk halini gรถstermezler, ‘ฤฐnsanlar bankalarฤฑn eline dรผลtรผ’ anlamฤฑna gelmez. Konut ve taลฤฑt kredileri zaten durumu iyi olan kiลilerin kullandฤฑฤฤฑ kredilerdir.
“Bunlardan ziyade ihtiyaรง kredisi รถnemlidir ve takip edilmelidir. ฤฐnsanlar genellikle ihtiyaรง kredisini, kredi kartฤฑ borรงlarฤฑnฤฑ kapatmak iรงin kullanฤฑyorlar. Oradaki yรผkseliลler anlamlฤฑdฤฑr.”
Dรผnya gazetesi yazarฤฑ ve ekonomist Emrah Lafรงฤฑ da benzer bir deฤerlendirmeyle, Tรผrkiye’nin bireysel kredi kullanฤฑmฤฑnฤฑn Avrupa รผlkelerine kฤฑyasla daha dรผลรผk olduฤunu ama bunun รงok da iyi olmadฤฑฤฤฑnฤฑ sรถyledi:
“Tรผrkiye’de vatandaลlarฤฑn borcunu geri รถdemesinde kronik bir problemi yok. Tarihsel olarak da olmadฤฑ. Tรผrk insanฤฑ borcunu รถdemeye teลne. Onun dฤฑลฤฑnda rakamlara baktฤฑฤฤฑmฤฑzda da Tรผrkiye’deki bankalarฤฑn sorunlu kredi oranlarฤฑ dรผลรผk. Kredi hacmimiz de diฤer รผlkelerdeki kadar yรผksek deฤil. Hane halkฤฑnฤฑn borรงluluฤu da รงok yรผksek deฤil.
“รรผnkรผ Tรผrkiye’de faizler รงok yรผksek. Onun iรงin vatandaล kredi kullanamฤฑyor. Konut kredisi sรถz konusu olunca Avrupa’da, Amerika’da yรผzde 3-4 faizlerle 30 yฤฑl vadeli krediler kullanฤฑyorlar. Burada 3 bin lira kira veriyorsan, onlar iki bin lira รถdeyerek ev sahibi oluyorlar.”
Zaman zaman ise kredi kullanฤฑmฤฑna aลฤฑrฤฑ yรผklenme olduฤunu sรถyleyen Lafรงฤฑ, makroekonomik anlamda olumsuz etkileri olduฤunu belirtti:
“Geรงen yฤฑl Haziran 2020 ‘de konut ve araรง kredilerinde รงeลitli kampanyalar yapฤฑldฤฑ. รzellikle salgฤฑnฤฑn etkilerinin biraz daha bertaraf edilmesi iรงin devlet, vatandaลฤฑ krediye yรถnlendirdi devlet. Ve orada ciddi bir problem ortaya รงฤฑktฤฑ. รok fazla tรผketim oldu, enflasyon รงok yรผkseldi, para tabanฤฑ geniลledi, kredilerle dรถviz, altฤฑn alฤฑndฤฑ ve dรถviz รงok yรผkseldi.”
“Araba รงok alฤฑndฤฑ ve ithalat arttฤฑ, konut fiyatlarฤฑ suni bir ลekilde gereฤinden fazla yรผkseldi. Dolayฤฑsฤฑyla kredi kullanฤฑmฤฑnฤฑn makroekonomik anlamda handikaplarฤฑ var. Zaten devlet bunlarฤฑ gรถrdรผฤรผ iรงin, ลu anda bireysel kredilerde taksit sฤฑnฤฑrlamalarฤฑ gibi bazฤฑ kฤฑsฤฑtlamalara gidiyor. Yoksa Tรผrkiye’de ‘Hane halkฤฑnฤฑn รงok borรงluluฤu var, รถdeyemeyecek batacak’ gibi bir durum ลu anda sรถz konusu deฤil.”
