Geรงen yฤฑlki darbe giriลiminin ardฤฑndan hรผkรผmetin aldฤฑฤฤฑ รถnlemler kapsamฤฑnda mali teลvikler ile kamu harcamalarฤฑnฤฑn artฤฑrฤฑlmasฤฑ ise son dรถnemde bรผtรงe gรถrรผnรผmรผnde bozulmaya yol aรงtฤฑ.
Haziran ayฤฑnda bรผtรงe dengesinin negatife dรถndรผฤรผ ve bรผtรงe aรงฤฑฤฤฑnฤฑn 13,7 milyar TL olduฤu gรถrรผldรผ.
Bir รถnceki yฤฑlฤฑn Haziran ayฤฑnda ise bรผtรงe 7,9 milyar TL aรงฤฑk vermiลti.
Ocak-Haziran dรถnemine iliลkin bรผtรงe aรงฤฑฤฤฑ ise 25,2 milyar TL ile รถnceki yฤฑllarฤฑn ilk 6 aylฤฑk dรถnemleriyle karลฤฑlaลtฤฑrฤฑldฤฑฤฤฑnda tarihi bir rekora iลaret ediyor.
Maliye Bakanฤฑ Naci Aฤbal, yฤฑlฤฑn ilk 6 ayฤฑna dair bรผtรงe gerรงekleลmeleriyle ilgili olarak Haziran ayฤฑnda yaptฤฑฤฤฑ basฤฑn toplantฤฑsฤฑnda bรผtรงe aรงฤฑฤฤฑnฤฑn 2017 yฤฑlฤฑnda hedeflendiฤinden yรผksek olabileceฤini sรถyledi.
Hรผkรผmet 2017 yฤฑlฤฑ iรงin bรผtรงe aรงฤฑฤฤฑ hedefini 46,9 milyar TL olarak aรงฤฑklamฤฑลtฤฑ.
2016 yฤฑlฤฑnda ise bรผtรงe aรงฤฑฤฤฑ 29,3 milyar TL olmuลtu.
Sosyal gรผvenlik prim etkisi
Bรผtรงe aรงฤฑฤฤฑnฤฑn bu yฤฑlฤฑn ilk yarฤฑsฤฑnda bu kadar yรผkselmesinde hangi etmenler rol oynadฤฑ?
Garanti Yatฤฑrฤฑm’ฤฑn raporunda yฤฑlฤฑn ilk yarฤฑsฤฑnda bรผtรงe performansฤฑnฤฑn beklentilerin รผzerinde bozulmasฤฑnda yฤฑlฤฑn son รงeyreฤine รถtelenen sosyal gรผvenlik prim รถdemelerinin etkili olduฤunu vurguluyor.
Bu etki ise ลirketlerin yฤฑlฤฑn birinci รงeyreฤinde รถdemesi gereken sosyal gรผvenlik prim รถdemelerinin, yฤฑlฤฑn son รงeyreฤine ertelenmesi yรผzรผnden ortaya รงฤฑktฤฑ.
Ancak rapor 6 milyar TL civarฤฑnda olan bu etki dฤฑลlandฤฑฤฤฑnda bile bรผtรงe performansฤฑnฤฑn kรถtรผleลtiฤini belirtiyor; buna sebep olarak da vergi gelirlerindeki hฤฑz kaybฤฑ ile sฤฑnฤฑrlฤฑ รถzelleลtirme geliri katkฤฑsฤฑ gรถsteriliyor.
ฤฐstihdamฤฑ desteklemek iรงin atฤฑlan adฤฑmlar
Merkezi ฤฐngiltere’de bulunan BlueBay portfรถy yรถnetimi ลirketinin geliลmekte olan piyasalar masasฤฑndan Timothy Ash ise bรผtรงe gรถrรผnรผmรผndeki bozulmanฤฑn nedenlerini ลu ลekilde sฤฑralฤฑyor:
Darbe giriลiminin ardฤฑndan ekonominin yavaลlayacaฤฤฑ endiลesi yรผzรผnden mali politikalarda gevลemeye gidilmesi ve harcamalarฤฑn artmasฤฑ
Turizm gibi sฤฑkฤฑntฤฑda olan sektรถrlere hรผkรผmetin destek programlarฤฑ aรงฤฑklamasฤฑ
ฤฐstihdamฤฑ desteklemek iรงin aรงฤฑklanan programlar
Tรผketim รผzerinden alฤฑnan vergilerde indirime gidilmesi
Hazine’nin yasal borรงlanma limitinde artฤฑล olabilir
Bรผtรงe aรงฤฑฤฤฑnda yaลanan bu tablo, devletin kasasฤฑ niteliฤini taลฤฑyan Hazine’nin de daha fazla borรงlanmasฤฑna yol aรงฤฑyor.
Hazine 2017’nin ilk altฤฑ ayฤฑnda 46 milyar 473 milyon TL borรงlandฤฑ. Bu da eski Hazine Mรผsteลarฤฑ Mahfi Eฤilmez’in yaptฤฑฤฤฑ hesaplamalara gรถre 2017 yฤฑlฤฑ iรงin yaklaลฤฑk 47,5 milyar TL olan yasal borรงlanma limitine รงok yakฤฑn bir rakam.
Hazine’nin bir dรถnemde yaptฤฑฤฤฑ iรง borรงlanma toplamฤฑnฤฑ aynฤฑ dรถnemde yaptฤฑฤฤฑ iรง borรง รถdemeleri toplamฤฑna bรถldรผฤรผmรผzde bulduฤumuz toplam iรง borรง รงevirme oranฤฑ ise yรผzde 114,3 oranฤฑ ile 2003’ten beri en yรผksek seviyesine รงฤฑktฤฑ. Bu yรผzden ekonomiden sorumlu Baลbakan Yardฤฑmcฤฑsฤฑ Mehmet ลimลek, geรงtiฤimiz gรผnlerde รงeลitli basฤฑn kuruluลlarฤฑna yaptฤฑฤฤฑ aรงฤฑklamalarda “Meclis’e gidip ilave borรงlanma yetkisi istememiz gerekecek” ifadesini kullandฤฑ.
“Bรผtรงe Kanunu’nda รถngรถrdรผฤรผmรผzden daha fazla borรงlanacaฤฤฑz. Bugรผn itibarฤฑyla net olarak borรงlanma limiti iรงinde kalamayacaฤฤฑmฤฑz gรถrรผnรผyor” diyen ลimลek, bunda bรผtรงe aรงฤฑฤฤฑnฤฑn ve savunma harcamalarฤฑnฤฑn artmasฤฑnฤฑn rol oynadฤฑฤฤฑnฤฑ sรถyledi.
Bรถylece bรผtรผn dรผnyada finansal krizin yaลandฤฑฤฤฑ 2009 yฤฑlฤฑndan beri ilk defa Tรผrkiye’de Hazine’nin borรงlanma limitinin yรผkseltilmesi konusunda bir adฤฑm atฤฑlabilir. ‘AB รผlkelerinin kฤฑskanacaฤฤฑ oranlar’
Peki Hazine’nin daha fazla borรงlanmasฤฑnda rol oynayan bรผtรงe aรงฤฑฤฤฑnฤฑn korkutucu boyutlara vardฤฑฤฤฑnฤฑ sรถyleyebilir miyiz?
Konuลtuฤumuz ekonomistler ve piyasa analistlerine gรถre yanฤฑt, “Hayฤฑr”. BBC Tรผrkรงe’nin sorularฤฑnฤฑ yanฤฑtlayan BlueBay portfรถy yรถnetimi ลirketinden Timothy Ash, AKP’nin (Adalet ve Kalkฤฑnma Partisi) iktidarda olduฤu 15 yฤฑldฤฑr bu konuda ihtiyatlฤฑ davrandฤฑฤฤฑnฤฑ sรถylรผyor.
Ash, hรผkรผmetin ลimdiye kadar รงok dรผลรผk oranlarda bรผtรงe aรงฤฑฤฤฑ verdiฤini vurgulayarak kamu borcunun gayri safi yurtiรงi hasฤฑlaya (GSYH) oranฤฑnฤฑn 2000’li yฤฑllarda gรถrรผlen yรผzde 90’lardan yรผzde 30’lara kadar dรผลtรผฤรผnรผ belirtiyor:
“ลu an mali politikada gevลemeye giderken bile bรผtรงe aรงฤฑฤฤฑnฤฑn GSYH’ya oranฤฑ, hedeflenen yรผzde 1,6’dan belki de yรผzde 2,5-3’e kadar yรผkselecek.
“รnรผmรผzdeki iki yฤฑl boyunca aรงฤฑฤฤฑn arttฤฑฤฤฑnฤฑ ve kamu borcunun yรผkseldiฤini gรถrebiliriz, ama yine de Maastricht kriterlerinin รงok altฤฑnda kalacaklardฤฑr.
“Kamu borcu ise Avrupa Birliฤi (AB) ortalamasฤฑnฤฑn yarฤฑsฤฑndan daha aลaฤฤฑda, bu da birรงok AB รผlkesinin kฤฑskanmasฤฑna yol aรงฤฑyor.
“Tรผrkiye’nin kamu borcunฤฑn GSYH’ya oranฤฑ Lรผksemburg, Bulgaristan ve Estonya dฤฑลฤฑndaki tรผm AB รผlkelerinden รงok daha iyi. AB’de bu oran yรผzde 85.”
