- Savaล tezinin dayanaฤฤฑ ฤฐkinci Dรผnya Savaลฤฑ รถrneฤi
- รatฤฑลma alanlarฤฑ birbirine karฤฑลฤฑyor
- Otoriter รผlkeler arasฤฑnda askeri iลbirliฤi gรผรงleniyor
- Batฤฑ ittifakฤฑnda bรถlรผnme ve askeri hazฤฑrlฤฑksฤฑzlฤฑk
- Ekonomik kฤฑrฤฑlganlฤฑk riski artฤฑrฤฑyor
- Bret Stephens’ฤฑn รผรงรผncรผ dรผnya savaลฤฑ tezi neye dayanฤฑyor?
- Rusya, Kuzey Kore, รin ve ฤฐran arasฤฑndaki iลbirliฤi ne boyutta?
The New York Times yazarฤฑ Bret Stephens, 2022’de kaleme aldฤฑฤฤฑ “รรงรผncรผ Dรผnya Savaลฤฑ Bรถyle Baลlar” baลlฤฑklฤฑ analizini yeniden gรผndeme taลฤฑdฤฑ. Stephens, dรถrt yฤฑl รถnce ortaya koyduฤu tezin bugรผn daha da gรผรงlรผ ลekilde doฤrulandฤฑฤฤฑnฤฑ belirtti ve bรถlgesel รงatฤฑลmalarฤฑn birbirine eklemlenerek kรผresel bir savaลa dรถnรผลme riskinin arttฤฑฤฤฑnฤฑ ifade etti.
Savaล tezinin dayanaฤฤฑ ฤฐkinci Dรผnya Savaลฤฑ รถrneฤi
Stephens, argรผmanฤฑnฤฑ ฤฐkinci Dรผnya Savaลฤฑ’nฤฑn baลlangฤฑcฤฑna dayandฤฑrฤฑyor. Yazara gรถre sรถz konusu savaล, 1 Eylรผl 1939’da Almanya’nฤฑn Polonya’yฤฑ iลgaliyle aniden patlak vermedi; 1931’de Japonya’nฤฑn Manรงurya’yฤฑ iลgaliyle baลlayan bรถlgesel krizlerin zaman iรงinde birikip tek bir kรผresel รงatฤฑลmaya dรถnรผลmesinin sonucu oldu. Totaliter devletlerin รถrtรผลen hedefleri ile demokrasilerin bรถlรผnmรผลlรผฤรผ, bu sรผrecin felakete evrilmesine zemin hazฤฑrladฤฑ. Stephens, 2022’de Rusya’nฤฑn Ukrayna’yฤฑ iลgal etmesiyle benzer bir tablonun ortaya รงฤฑktฤฑฤฤฑnฤฑ, Batฤฑ’nฤฑn Vladimir Putin’i yฤฑllarca yatฤฑลtฤฑrma politikasฤฑnฤฑn Moskova’ya cesaret verdiฤini kaydetti. Kuzey Kore, ฤฐran ve รin ile geliลtirilen iliลkilerin, iลgalden haftalar รถnce Pekin ile ilan edilen “sฤฑnฤฑrsฤฑz” ortaklฤฑk taahhรผdรผyle perรงinlendiฤini vurguladฤฑ.
รatฤฑลma alanlarฤฑ birbirine karฤฑลฤฑyor
Yazara gรถre Ukrayna, รถngรถrรผldรผฤรผ gibi hฤฑzla รงรถkmedi; Winston Churchill’in 1940’ta tarif ettiฤi direnรง ruhuyla mรผcadeleye devam etti. Ancak Stephens, kรถtรผ haberlerin iyi haberden รงok daha fazla olduฤunu belirtti. Rusya’nฤฑn savaล alanฤฑndaki gerilemesi Putin’in risk iลtahฤฑnฤฑ azaltmadฤฑ; Moldova, Polonya ve Almanya’ya yรถnelik รถrtรผlรผ saldฤฑrฤฑ ve tehditler sรผrรผyor. Hamas’ฤฑn 2023’te ฤฐsrail’e saldฤฑrฤฑsฤฑ, รถnce ฤฐsrail ile Hizbullah, Husiler ve ฤฐran arasฤฑnda, ardฤฑndan ฤฐran ile ABD ve Kรถrfez รผlkeleri arasฤฑnda รงatฤฑลmaya dรถnรผลtรผ. Ukrayna’nฤฑn Hazar Denizi’nde ฤฐran’ฤฑn Rusya’ya yaptฤฑฤฤฑ askeri sevkiyatฤฑ hedef alan saldฤฑrฤฑlarฤฑ da, bir cephedeki geliลmelerin diฤerini doฤrudan etkilediฤini gรถsterdi.
Otoriter รผlkeler arasฤฑnda askeri iลbirliฤi gรผรงleniyor
Stephens, Rusya ile Kuzey Kore, รin ve ฤฐran arasฤฑndaki iลbirliฤinin fiilen iลleyen bir askeri ittifaka dรถnรผลtรผฤรผnรผ belirtti. Kuzey Kore, Rusya’ya milyonlarca top mermisi gรถnderdi ve binlerce asker saฤlamaya hazฤฑr olduฤu bildirildi. รin, Rusya’nฤฑn insansฤฑz hava araรงlarฤฑnda kullanฤฑlan elektronik bileลenlerin bรผyรผk bรถlรผmรผnรผ tedarik ediyor; Rusya ise ฤฐran’a ABD รผslerini hedef alabilmesi iรงin istihbarat desteฤi veriyor. Avustralya Stratejik Politika Enstitรผsรผ’nรผn raporuna gรถre รin’in Tayvan’a olasฤฑ bir saldฤฑrฤฑsฤฑnda Rus Pasifik denizaltฤฑ filosunun desteฤini talep edebileceฤi deฤerlendiriliyor.
Batฤฑ ittifakฤฑnda bรถlรผnme ve askeri hazฤฑrlฤฑksฤฑzlฤฑk
Yazara gรถre ABD Baลkanฤฑ Donald Trump ile mรผttefikleri arasฤฑndaki gerilim derinleลiyor; Trump mรผttefiklerinin zayฤฑflฤฑฤฤฑndan, mรผttefikler ise Trump’ฤฑn รถngรถrรผlemezliฤinden ลikayetรงi. ABD’nin Kanada’ya yรถnelik gรผmrรผk vergisi hamlesi bu bรถlรผnmenin รถrneฤi olarak gรถsterildi. Stephens ayrฤฑca askeri hazฤฑrlฤฑksฤฑzlฤฑฤa dikkat รงekti; ฤฐran’a karลฤฑ yรผrรผtรผlen operasyonun mรผhimmat sฤฑkฤฑntฤฑsฤฑnฤฑ gรถzler รถnรผne serdiฤi, Ukrayna’daki savaลฤฑn ise yapay zeka destekli insansฤฑz hava aracฤฑ teknolojisiyle mevcut ABD askeri teรงhizatฤฑnฤฑn hฤฑzla eskidiฤini ortaya koyduฤunu belirtti. Kiev’e saฤlanan tanklarฤฑn bรผyรผk bรถlรผmรผnรผn artฤฑk kullanฤฑlmadan bekletildiฤi aktarฤฑldฤฑ.
Ekonomik kฤฑrฤฑlganlฤฑk riski artฤฑrฤฑyor
Stephens, 1930’lardan farklฤฑ olarak ลu anda kรผresel bir ekonomik buhran yaลanmadฤฑฤฤฑnฤฑ, ancak sert bir ekonomik gerilemeye iliลkin uyarฤฑ iลaretlerinin รงoฤaldฤฑฤฤฑnฤฑ belirtti. Yapay zeka yatฤฑrฤฑmlarฤฑndaki olasฤฑ bir balon patlamasฤฑ, Japonya’nฤฑn ABD Hazine tahvillerini elden รงฤฑkarma ihtimali ve yatฤฑrฤฑmcฤฑ Stanley Druckenmiller’in 40 trilyon dolarlฤฑk ABD ulusal borcuna iliลkin uyarฤฑlarฤฑ รถrnek gรถsterildi. Yazara gรถre ekonomik sฤฑkฤฑntฤฑ dรถnemlerinde demokrasiler risk almaktan kaรงฤฑnฤฑrken diktatรถrlรผkler daha atak davranฤฑyor; bu รถrรผntรผ, mevcut kรผresel gerilimlerin tฤฑrmanma riskini artฤฑrฤฑyor.
Bret Stephens’ฤฑn รผรงรผncรผ dรผnya savaลฤฑ tezi neye dayanฤฑyor?
Stephens, ฤฐkinci Dรผnya Savaลฤฑ’nฤฑn da ani deฤil bรถlgesel krizlerin birikimiyle baลladฤฑฤฤฑnฤฑ รถne sรผrerek Rusya-Ukrayna, Orta Doฤu ve Tayvan gerilimlerinin birbirine baฤlandฤฑฤฤฑnฤฑ savunuyor.
Rusya, Kuzey Kore, รin ve ฤฐran arasฤฑndaki iลbirliฤi ne boyutta?
Kuzey Kore Rusya’ya asker ve mรผhimmat gรถnderiyor, รin askeri elektronik bileลen tedarik ediyor, Rusya ise ฤฐran’a hedefleme istihbaratฤฑ saฤlฤฑyor; bu iliลkiler fiilen iลleyen bir askeri ittifak olarak deฤerlendiriliyor.
