Bilimkurgu alanฤฑnda uzun yฤฑllar sonucu kฤฑrmayฤฑ erkek egemenliฤini kฤฑrmayฤฑ baลaran ve Hugo, Nebula, Locus gibi prestijli edebiyat รถdรผllerini birden fazla kez kazanan Le Guin’in, ABD’nin Oregon eyaletindeki evinde hayatฤฑnฤฑ kaybettiฤi aรงฤฑklandฤฑ.
Erken yaลta baลlayan yazma tutkusu ve art arda gelen ret mektuplarฤฑ
Le Guin Oregon’un Portland kentinde, eฤitimli bir ailenin รผรง erkek รงocuktan sonra dรผnyaya gelen kรผรงรผk kฤฑzฤฑydฤฑ.
Le Guin’in annesi yazar, babasฤฑysa antropologdu. Le Guin รงocukluฤunu anlatฤฑrken, aฤabeyleri Clifton, Theodore ve Karl Kroeber gibi kendisinin de anne ve babasฤฑ tarafฤฑndan her zaman okumaya, sorgulamaya ve tartฤฑลmaya teลvik edildiฤini anlatฤฑyor.
Mitoloji ve bilimkurguya bรผyรผk bir ilgi duyan Le Guin, ilk kฤฑsa hikayesini 9 yaลฤฑndayken yazmฤฑล, 11 yaลฤฑna geldiฤindeyse ilk bilimkurgu hikรขyesini basฤฑlmasฤฑ iรงin ‘ฤฐnanฤฑlmaz Bilimkurgu’ dergisine gรถndermiลti.
Ancak Le Guin, sayฤฑlarฤฑ yฤฑllar geรงtikรงe artacak olan ret mektuplarฤฑnฤฑn ilkini henรผz 11 yaลฤฑnda bir รงocukken alacaktฤฑ.
Le Guin ilk ret mektubuna raฤmen yazmayฤฑ bฤฑrakmadฤฑ ama 10 yฤฑl boyunca kaleme aldฤฑฤฤฑ hikรขyeleri ve ลiirleri hiรงbir yere basฤฑlmasฤฑ iรงin gรถndermedi.
1950’li yฤฑllarฤฑn baลlarฤฑndan 1961’e kadar Le Guin bir yandan eฤitimine devam ederken bir yandan da romanlar yazmaya baลladฤฑ.
Yazdฤฑฤฤฑ beล kitabฤฑ yayฤฑn evlerine gรถnderen Le Guin’in tรผm baลvurularฤฑ reddediliyordu. Le Guin o yฤฑllarฤฑ anlatฤฑrken, yayฤฑncฤฑlarฤฑn kitaplarฤฑ ‘eriลilemez’ bulduฤunu sรถylรผyordu.
Bilimkurguya dรถnรผล
1960’lara gelindiฤinde Le Guin, รงocukluk tutkusu olan bilimkurguya geri dรถnmeye karar vermiลti.
รnce 1962’de Yerdeniz serisinin ilk parรงasฤฑ olan kฤฑsa hikรขyesi yayฤฑnlandฤฑ, ardฤฑndan da yazarฤฑn ilk bรผyรผk baลarฤฑsฤฑ geldi: Rocannon’un Dรผnyasฤฑ 1966’da yayฤฑnlandฤฑ.
Kitapta insanlฤฑk yeni bir gezegene yolculuk eder ve romanฤฑn kahramanฤฑ Rocannon da Hain adlฤฑ bu gezegeni araลtฤฑran bilim insanฤฑydฤฑ. Rocannon’un Dรผnyasฤฑ aynฤฑ zamanda, gelecekte ‘Hainli Dรถngรผsรผ’ (Hainish Cycle) olarak adlandฤฑrฤฑlacak 8 kitaplฤฑk serinin ilki kitabฤฑydฤฑ.
Le Guin’in kitaplarฤฑnda her ne kadar erkek kahramanlar olsa da, kahramanlar sorunlarฤฑ dรถnemin popรผler bilimkurgu romanlarฤฑnฤฑn kahramanlarฤฑ gibi uzay savaลlarฤฑyla ya da lazer silahlarฤฑyla deฤil, makul dรผลรผnce, uzlaลma ve analizle รงรถzรผyordu.
Daha ilk romanฤฑnda tรผrรผn ana akฤฑm รถrneklerinden ayrฤฑลan Le Guin, bir yandan feminist teoriyi bilimkurgu dรผnyasฤฑna taลฤฑyor, bir yandan da milyarlarca ฤฑลฤฑk yฤฑlฤฑ uzaktaki hayali gezegenler รผzerinden yaลadฤฑฤฤฑmฤฑz dรผnyanฤฑn antropolojik ve sosyo-politik incelemesini yapyฤฑyordu.
Karanlฤฑฤฤฑn Sol Eli: Cinsiyeti ortadan kaldฤฑrdฤฑฤฤฑmda ne olacaฤฤฑnฤฑ gรถrmek istedim
Le Guin’e dรผnya รงapฤฑnda baลarฤฑ getiren ve yazarฤฑ bilimkurgu dรผnyasฤฑnฤฑn en รถnemli yazarlarฤฑ arasฤฑna sokan eseri ise 1970’te basฤฑlan romanฤฑ Karanlฤฑฤฤฑn Sol Eli olmuลtu.
Dรผnya’ya รงok benzeyen Kฤฑล adlฤฑ bir gezegende geรงen romanda, gezegende yaลayan herkes รงift cinsiyetliydi (androjen). Yani yฤฑlฤฑn belli dรถnemlerinde hormonal deฤiลikliklere baฤlฤฑ olarak erkek ya da kadฤฑn olabiliyorlardฤฑ. Bu da Kฤฑล gezegeninde cinsiyete dayalฤฑ bir รผstรผnlรผk anlayฤฑลฤฑnฤฑ ortadan kaldฤฑrฤฑyordu.
Romanฤฑn ana kahramanฤฑ yine bir erkekti. Genly Ai, gezegenler konfederasyonu adฤฑna Kฤฑล’ฤฑ konfederasyona dahil etmeye gรถnderilen bir elรงiydi. Ancak kendi yerleลik dรผลรผnce yapฤฑsฤฑ nedeniyle Ai, bir tรผrlรผ Kฤฑล gezegeninin toplumsal yapฤฑsฤฑnฤฑ anlayamฤฑyordu.
Karanlฤฑฤฤฑn Sol Eli, Le Guin’e ilk Nebula ve Hugo edebiyat รถdรผllerine getiren eseriydi ve bugรผn hรขlรข yazฤฑlmฤฑล en iyi bilimkurgu romanlarฤฑndan birisi olarak kabul ediliyor.
Le Guin yฤฑllar sonra kitaptaki รงift cinsiyet yaklaลฤฑmฤฑ iรงin “Cinsiyeti ortadan kaldฤฑrdฤฑฤฤฑmda ne olacaฤฤฑnฤฑ gรถrmek istedim” demiลti.
Anarลist รผtopya: ‘Mรผlksรผzler’
Le Guin’e ikinci Hugo ve Nebula รถdรผllerini getiren kitabฤฑysa Mรผlksรผzler oldu. Birisi anarลist, diฤeri kapitalist totaliter iki gezegenin hikรขyesini anlatan kitap, edebiyattaki en รถnemli kapitalist sistem eleลtirilerinden birisi olarak kabul ediliyor.
Le Guin’in kendisi de Mรผlksรผzleri bir anarลist รผtopya olarak tanฤฑmlฤฑyordu.
Yerdeniz serisi
Le Guin 1968’de basฤฑlan ilk kฤฑsa hikรขyesinin geรงtiฤi evrene geri dรถnerek, genรง okurlara hitap eden Yerdeniz Bรผyรผcรผsรผ kitabฤฑnฤฑ yazmฤฑลtฤฑ.
ฤฐlerleyen yฤฑllarda beล kitaplฤฑk bir seriye dรถnรผลen Yerdeniz evreni, Le Guin’i bilimkurgunun yanฤฑ sฤฑra fantastik edebiyat alanฤฑnda da sรถz sahibi bir yazar haline getirmiลti.
Bilimkurgu edebiyatฤฑnฤฑ yeniden ลekillendiren ve Salman Rรผลdi’den Neil Gaiman’a รงok sayฤฑda isme ilham kaynaฤฤฑ olan Le Guin’in eserleri hรขlรข tรผrรผnรผn en iyi รถrnekleri arasฤฑnda.
Le Guin ise bir konuลmasฤฑnda bilimkurguyu ลu sรถzlerle tanฤฑmlฤฑyordu:
“Eฤer bilimkurgu modern teknolojinin mitolojisiyse, bu รงok da iรง aรงฤฑcฤฑ bir mit deฤil.” (BBC Tรผrkรงe)
