- Buฤday aรงฤฑฤฤฑ Venezuela ile kapatฤฑlฤฑr mฤฑ?
- Tedarikรงiler: Venezuela’da maliyet ve kalite sorunu var
- Un sanayicileri: Alternatif arayฤฑลฤฑ olumlu
- Sudan ve Nijer’de de kiralanan arazileri hatฤฑrlattฤฑ
- Yem sanayicileri: Yerli รผretime destekle aรงฤฑk kapanabilir
- “Fiyat dalgalanmalarฤฑndan etkileniyoruz”
- รreticiler: รnce buradaki boล arazileri deฤerlendirin
รnce pandemi sonra Ukrayna‘daki savaล, kรผresel tedarik zincirine bรผyรผk bir darbe vurdu. ลรผphesiz bu iki olaydan en fazla etkilenen sektรถrlerin baลฤฑnda ise gฤฑda geldi. Gฤฑda sektรถrรผnรผn en รถnemli hammaddesi olan buฤdaydaki geliลmeler de tรผm รผlkeler tarafฤฑndan dikkatle izleniyor. Tedarik sorunlarฤฑ nedeniyle buฤday bulmak zorlaลฤฑrken bulunan buฤdayฤฑ eskisi kadar ucuz almak da mรผmkรผn olmuyor.
Peki geรงen yฤฑl kuraklฤฑk nedeniyle buฤdayda ciddi bir rekolte kaybฤฑ yaลayan Tรผrkiye, bu konuda รถnรผmรผzdeki yฤฑllarฤฑ nasฤฑl planlฤฑyor? ฤฐlk olarak Tรผrkiye’nin buฤday istatistiklerine bakalฤฑm. Tรผrkiye ฤฐstatistik Kurumu (TรฤฐK) verilerine gรถre 2016 ile 2020 yฤฑllarฤฑ arasฤฑnda ortalama 20 milyon tonluk bir รผretim gerรงekleลtirirken bu 2021’de kuraklฤฑk nedeniyle 17,7 milyon tona geriledi. Son yฤฑllarฤฑn en yรผksek รผretimi ise 2015 yฤฑlฤฑnda 22,6 milyon ton olarak kayda geรงti.
DW Tรผrkรงe’nin haberine gรถre bu yฤฑl 2021’e gรถre oldukรงa iyi ama 2015’in de altฤฑnda bir rekolte bekleniyor. Ancak Tรผrkiye’nin bu รผretimi kendi ihtiyacฤฑnฤฑn tamamฤฑna yakฤฑnฤฑnฤฑ karลฤฑlamaya yetse de ihracat yapmak iรงin gerรงekleลtirilen buฤday ithalatฤฑ da รถnemli bir yer tutuyor. Tarฤฑm ve Orman Bakanlฤฑฤฤฑ’na gรถre Tรผrkiye’nin buฤdayda kendine yeterlilik oranฤฑ yรผzde 89. Bunun dฤฑลฤฑnda yurt dฤฑลฤฑndan ithal edilen yฤฑllฤฑk 6 milyon ton civarฤฑndaki buฤday da Tรผrkiye’de iลlenip makarna ve biskรผvi gibi รผrรผnler haline dรถnรผลtรผrรผlerek ihraรง ediliyor.
ฤฐลte bu noktada Tรผrkiye’nin ciddi bir buฤday ithalatฤฑna ihtiyacฤฑ var. ลimdiye kadar Rusya ve Ukrayna bu ithalat iรงin iki bรผyรผk pazardฤฑ. Ancak savaล hem sevkiyat sorunu yarattฤฑ hem de fiyatlarฤฑ yukarฤฑ รงekti. Tรผm รผlkeler gibi Tรผrkiye de bu konuda alternatif arayฤฑลฤฑna girdi. Son olarak Tarฤฑm ve Orman Bakanฤฑ Prof. Dr. Vahit Kiriลรงi bu konuda Venezuela’yฤฑ adres gรถsterdi. Buna gรถre Venezuela Devlet Baลkanฤฑ Nicolas Maduro, Tรผrkiye’yi buฤday รผretimi iรงin รผlkelerine davet etmiล ve รผretilen buฤdayฤฑn yรผzde 70’ini Tรผrkiye’ye bฤฑrakma teklifinde bulunmuลtu. Yani Tรผrkiye, detaylarฤฑ henรผz aรงฤฑklanmasa da yaklaลฤฑk 10 bin kilometre uzaklฤฑktaki topraklarda buฤday รผretmeyi planladฤฑฤฤฑnฤฑ duyurdu.
Buฤday aรงฤฑฤฤฑ Venezuela ile kapatฤฑlฤฑr mฤฑ?
DW Tรผrkรงe olarak Tรผrkiye’deki buฤday รผreticilerine, tedarikรงilerine ve buฤdayฤฑ iลleyen sanayicilere buฤday aรงฤฑฤฤฑnฤฑn nasฤฑl kapatฤฑlmasฤฑ gerektiฤini sorduk.
Tรผrkiye’deki hububat ticareti gerรงekleลtiren firmalarฤฑn oluลturduฤu Hububat Tedarikรงileri Derneฤi (HUBUDER) Baลkanฤฑ Gรผlfem Eren’e gรถre Tรผrkiye, รถnรผmรผzdeki gรผnlerde arz tarafฤฑnda bir sฤฑkฤฑntฤฑ yaลamayacak ancak fiyat artฤฑลlarฤฑndan ciddi ลekilde etkilenecek.
Eren, buฤday รผretiminin Ukrayna, Avustralya, Arjantin, Pakistan, รin, Avrupa Birliฤi ve Hindistan’da azalmasฤฑ beklenirken; Kanada, Tรผrkiye, Rusya’da artacaฤฤฑnฤฑn tahmin edildiฤini sรถylรผyor.
Durumu Amerikan Tarฤฑm Bakanlฤฑฤฤฑ verileri ile anlatan Eren, “Bu istatistiklere gรถre 2021 yฤฑlฤฑnda dรผnyada 779,3 milyon ton buฤday รผretimi gerรงekleลti. 2022 yฤฑlฤฑnda ise 5,9 milyon tonluk bir kayฤฑp tahmin ediliyor. Ayrฤฑca 2022 yฤฑlฤฑnda dรผnyanฤฑn buฤday รผretimi tรผketimine gรถre 12 milyon ton daha az olacak. Bu arz aรงฤฑฤฤฑ รถnceki yฤฑldan devir stoklarฤฑ ile kapanacaktฤฑr. Dolayฤฑsฤฑyla dรผnya genelinde bรผyรผk bir arz sฤฑkฤฑntฤฑsฤฑ olmasa da navlun fiyatlarฤฑndaki artฤฑล ve Ukrayna ile Rusya arasฤฑndaki savaล รผlkelerin stok oluลturma รงabalarฤฑnฤฑ gรผรงlendirecek ve tedarik รถnceki yฤฑllara gรถre zorlaลacak” ifadelerini kullanฤฑyor.
Tรผrkiye’nin bu yฤฑl 19,5 milyon tonluk bir buฤday rekoltesine sahip olmasฤฑnฤฑn beklendiฤini hatฤฑrlatan Eren, sertifikalฤฑ tohum ve gรผbre kullanฤฑmฤฑnฤฑn azalmasฤฑndan dolayฤฑ bunun 18 milyon tona kadar gerileyebileceฤini dile getiriyor.
Tedarikรงiler: Venezuela’da maliyet ve kalite sorunu var
Dahilde ฤฐลleme Rejimi kapsamฤฑnda mamul madde ihracatฤฑ amaรงlฤฑ olarak Rusya, Ukrayna gibi รผlkelerden ithalat yapฤฑldฤฑฤฤฑnฤฑn da altฤฑnฤฑ รงizen Eren, Venezuela’da buฤday รผretme planฤฑnฤฑn ise bu noktada baลarฤฑya ulaลamayacaฤฤฑnฤฑ ifade ediyor.
Eren’in bu konudaki deฤerlendirmesi ลรถyle: “Venezuela, bir Gรผney Amerika รผlkesi olup tropikal bir iklime sahip. Bu nedenle buฤday รผretilse bile ortaya รงฤฑkacak hastalฤฑk ve zararlฤฑlar nedeniyle Tรผrkiye’deki uncularฤฑn kullandฤฑฤฤฑ kalitede buฤday รผretiminin mรผmkรผn olmadฤฑฤฤฑnฤฑ dรผลรผnรผyoruz. Ayrฤฑca bu รผlkeden Tรผrkiye’ye buฤday taลฤฑma maliyetlerinin yรผksek olmasฤฑ dezavantaj oluลturmaktadฤฑr. Bunun yerine buฤdayฤฑn anavatanฤฑ olan Tรผrkiye’de ekilmeyen alanlarฤฑn buฤday รผretimine kazandฤฑrฤฑlmasฤฑ, sulanan alanlarฤฑn artฤฑrฤฑlarak verimliliฤin ve รผlke iรงerisinde arzฤฑn artฤฑrฤฑlmasฤฑnฤฑn daha dรผลรผk maliyetli ve kolay olduฤunu dรผลรผnรผyoruz.”
Un sanayicileri: Alternatif arayฤฑลฤฑ olumlu
Tarฤฑm ve Orman Bakanlฤฑฤฤฑ verilerine gรถre Tรผrkiye’nin kendi รผrettiฤi buฤdayฤฑn yรผzde 80’ini gฤฑda sektรถrรผnde yรผzde 11’ini yem sanayisinde, yรผzde 6’sฤฑnฤฑ ise tohumluk olarak kullanฤฑyor. Ayrฤฑca makarna gibi รผrรผnlere dรถnรผลtรผrรผlen รผrรผnlerin รผretimi iรงin de yฤฑllฤฑk 4,5-6 milyon ton buฤday ithal ediyor.
DW Tรผrkรงe’ye deฤerlendirmelerde bulunan Tรผrkiye Un Sanayicileri Federasyonu (TUSAF) Baลkanฤฑ Haluk Tezcan’a gรถre buฤdayda alternatif รผretim alanlarฤฑnฤฑn oluลturulmasฤฑ รถnรผmรผzdeki yฤฑllar iรงin รถnem taลฤฑyor. Tรผrkiye’de sanayicilerin ihtiyaรงlarฤฑnฤฑ karลฤฑlama noktasฤฑnda Bulgaristan ve Romanya gibi รผlkelerde buฤday รผretimi yaptฤฑฤฤฑnฤฑ da paylaลan Tezcan, Venezuela’da buฤday รผretimi konusunu kendilerinin de haberlerden รถฤrendiฤini belirtiyor. Tรผrkiye’nin ikili iliลkilerinin iyi olduฤu รผlkelerle bu ลekilde iล birlikleri yapmasฤฑnฤฑn oldukรงa deฤerli olduฤunu anlatan Tezcan, “รzellikle kurak geรงen dรถnemlerin ardฤฑndan sanayiciler buฤday bulmakta รงok zorlandฤฑ. Bu anlamda yeni ve deฤiลik pazarlarฤฑn oluลturulmasฤฑ Tรผrkiye’nin rekabet gรผcรผnรผ arttฤฑracaktฤฑr. Ancak biz bunun yanฤฑnda yerli รผreticiye saฤlanan desteklerin daha fazla arttฤฑrฤฑlmasฤฑnฤฑ da รถnemli buluyoruz” ลeklinde konuลtu.
Sudan ve Nijer’de de kiralanan arazileri hatฤฑrlattฤฑ
HUBUDER Baลkanฤฑ Gรผlfem Eren, bu konudaki aรงฤฑฤฤฑn kapatฤฑlmasฤฑ iรงin yerli รผretim vurgusu yaparken geรงmiลte Sudan ve Nijer’den kiralanan bรผyรผk miktardaki tarฤฑm arazisinden de bir sonuรง alฤฑnamadฤฑฤฤฑnฤฑ hatฤฑrlatฤฑyor. Eren bu konuda Tรผrkiye’nin buฤday รผretiminin artฤฑrฤฑlmasฤฑna yรถnelik politikalarฤฑn yeni duruma gรถre gรผncellenmesini elzem gรถrdรผklerini aktarฤฑyor.
Tรผrkiye, son yฤฑllarda Sudan’dan yaklaลฤฑk 800 bin hektar, Nijer’de ise 1 milyon hektar bรผyรผklรผฤรผndeki tarฤฑm arazilerini 99 yฤฑllฤฑฤฤฑna kiralamฤฑลtฤฑ. Planlara gรถre Tรผrkiye bu topraklarda รถzellikle yem sanayisi ve iklime uygun bitkiler yetiลtirecekti ancak ลimdiye kadar bu yolda ciddi bir mesafe alฤฑnamadฤฑ.
Yem sanayicileri: Yerli รผretime destekle aรงฤฑk kapanabilir
Tรผrkiye Odalar ve Borsalar Birliฤi (TOBB) Tarฤฑm Meclisi Baลkanฤฑ ve aynฤฑ zamanda Tรผrkiye Yem Sanayicileri Birliฤi Baลkanฤฑ olan รlkรผ Karakuล ise DW Tรผrkรงe’ye yaptฤฑฤฤฑ deฤerlendirmede bu konuda tek ve en รถnemli รงรถzรผmรผn yerli รผretim olduฤunu sรถyledi. “รanakta bal olsun arฤฑ Baฤdat’tan gelir” atasรถzรผ ile konuya giriล yapan Karakuล, ลรถyle devam etti: “Sudan ve Nijer’de araziler kiralandฤฑ. Yฤฑllardฤฑr bir sonuรง gรถremedik. Burada zaten รถzel sektรถrden ziyade kamunun yol almasฤฑ gerekiyor. รzel sektรถr sadece tecrรผbesi ile projelere dahil olabilir. Ama bir sanayici oraya gidip รผretim yapar mฤฑ? ลu ลartlarda รงok zor. Zaten henรผz bir sonuรง da yok. Venezuela planฤฑ iรงin de pek detay bilmiyoruz ama iklimi ne, hangi tรผr buฤday รผretiliyor, kalitesi ne bunlarฤฑn cevaplarฤฑnฤฑn da olmasฤฑ gerekiyor. Ukrayna’da da รผreticilerimiz buฤday รผretiyordu. Ama savaล รงฤฑktฤฑ ve ekipmanlarฤฑnฤฑ bile bฤฑrakฤฑp geldiler. Oysa buฤdayda ilk olarak yerli รผretici daha fazla dรผลรผnรผlse 5-6 yฤฑlda รงok iyi noktaya gelebiliriz. Bu yฤฑl verilen fiyat gibi รถnรผmรผzdeki yฤฑllarda da fiyatlar verilsin iลte siz o zaman gรถrรผn รงiftรงi รผretim yapฤฑyor mu yapmฤฑyor mu. Bu yฤฑl yรผksek fiyat verildiฤi iรงin bile gelecek sezon รงok sayฤฑda รงiftรงi buฤday รผretimini arttฤฑracaktฤฑr.”
“Fiyat dalgalanmalarฤฑndan etkileniyoruz”
Buฤday ve diฤer hububatlarda dรถnem dรถnem problemlerin yaลandฤฑฤฤฑnฤฑ belirten Karakuล, son aylarda yaลanan fiyat artฤฑลlarฤฑ karลฤฑsฤฑnda Toprak Mahsulleri Ofisi’nin (TMO) daha รถnce benzeri gรถrรผlmemiล bir sรผbvansiyon uygulamak zorunda kaldฤฑฤฤฑnฤฑ anlatฤฑyor. Bu noktada sorunun รงรถzรผmรผnden uzaklaลฤฑlฤฑp hep sorunun yรถnetilmesi konusunda mesai harcandฤฑฤฤฑnฤฑ anฤฑmsatan Karakuล, “Tรผrkiye’nin geleneksel olarak yaklaลฤฑk 19 milyon ton buฤday, 7 milyon ton arpa ve 7 milyon ton mฤฑsฤฑr รผretimi var. Yani bu alanda 35 milyon tonluk รผretimden bahsedebiliriz. Bir de ihracat yapmak iรงin bazฤฑ hammaddeleri ithal ediyoruz. Burada da 5-6 milyon ton buฤday, 2,5 milyon ton mฤฑsฤฑr ve 500 bin tonluk soya รผrรผnรผ ithalatฤฑmฤฑz var. Bu ithal ettiฤimiz รผrรผnleri iลleyip satarak ciddi kรขr elde ediyoruz ama fiyatlardaki dalgalanma yรผzรผnden artฤฑk tonuna 300 dolar รถdediฤimiz รผrรผne 400 dolardan fazla vermek zorunda kalฤฑyoruz. Yani fiyat artฤฑลlarฤฑndan etkilenerek bรผyรผk bir bedel de รถdรผyoruz. Zira TMO sฤฑkฤฑntฤฑlฤฑ dรถnemlerde iรง tรผketim iรงin bile dฤฑลarฤฑdan yรผksek fiyata ithal ettiฤi รผrรผnรผ iรง piyasaya รงok ucuza vermek zorunda kalฤฑyor. Yoksa ekmek รงok pahalฤฑ olur. Tabii bunlar genel olarak sorunlarฤฑ รงรถzemiyor. รรถzรผm dฤฑลarฤฑdan ziyade kendi รผreticilerimizde” diye konuลuyor.
รreticiler: รnce buradaki boล arazileri deฤerlendirin
Tarฤฑm ve Orman Bakanlฤฑฤฤฑ verilerine gรถre, Tรผrkiye’de 2020-2021 sezonunda toplam 69,2 milyon dekar alana buฤday ekimi gerรงekleลmiลti. Bu alanda Konya yรผzde 9’luk payla lider. Buฤday รผretiminde ilk 10’daki diฤer illerin payฤฑ ise ลรถyle: Sฬงanlฤฑurfa yรผzde 5,8, Ankara yรผzde 5,2, Diyarbakฤฑr yรผzde 3,9, Yozgat yรผzde 3,8, Sivas yรผzde 3,5, Tekirdagฬ yรผzde 2,8, Cฬงorum yรผzde 2,7, Kayseri yรผzde 2,7 ve Mardin yรผzde 2,5.
DW Tรผrkรงe’ye kendi bรถlgelerindeki son durumu deฤerlendiren ลanlฤฑurfa Ziraat Mรผhendisleri Odasฤฑ (ZMO) Baลkanฤฑ Abdullah Melik, yerli รผreticiyi desteklemek yerine Venezuela gibi รผlkelerde buฤday รผretme giriลimlerinin yerli รผretimi bitireceฤini sรถylรผyor.
Sรผrekli artan maliyetler yรผzรผnden รงiftรงilerin รผretimden koptuฤuna deฤinen Abdullah Melik, รถnce Gรผneydoฤu Anadolu Projesi’nin (GAP) รงiftรงiler iรงin daha uygun hale getirilmesi gerektiฤini anlatฤฑyor. รzellikle ลanlฤฑurfa’daki 2,5 milyon dรถnรผm buฤday ekili arazinin 2,2 milyon dรถnรผmรผnรผn sulu tarฤฑmla iลlendiฤinin altฤฑnฤฑ รงizen Melik, “Sulama iรงin elektrik kullanmak zorundayฤฑz. Ancak รงiftรงiye memur gรถzรผyle bakฤฑlฤฑyor. รiftรงi aylฤฑk para kazanmฤฑyor, tarladan mahsulรผnรผ alฤฑp sattฤฑฤฤฑ zaman para kazanฤฑyor. Buna raฤmen รงiftรงinin elektrikleri kesiliyor. รiftรงi sulama yapamazsa, gรผbre kullanamazsa nasฤฑl รผrรผnรผnden verim alacak? Bu girdi maliyetleri ile รผretimde kalmak gerรงekten รงok zor. รnce bunlarฤฑn รงรถzรผlmesi gerekiyor. Ardฤฑndan da kullanฤฑlmayan, boล durumdaki tarฤฑm arazilerinin bir ลekilde รผretime kazandฤฑrฤฑlmasฤฑ lazฤฑm. Bunun รงรถzรผmรผnรผ dฤฑลarฤฑda aramak yanlฤฑล. GAP’tan tam anlamฤฑyla faydalanamazsak elimizdeki topraฤฤฑ iyi kullanamazsak istediฤimiz sonuca ulaลamayฤฑz” diyor.
Buฤday รผretiminin toplumun her kesimini ilgilendirdiฤini hatฤฑrlatan Melik, ลรถyle devam ediyor: “Asgari รผcretli iรงin de toplumun en รผst gelir grubunda bulunanlar iรงin de buฤday stratejik bir รผrรผn. Tรผm รผretim zincirini etkiliyor. Buฤday รผretiminin bu yรผzden รงok daha gรผรงlรผ ลekilde desteklenmesi gerekiyor. รiftรงi iรงin alฤฑm garantisi verilmesi gerekiyor. รiftรงi eฤer buฤdayฤฑnฤฑ รผretirken nereye satacaฤฤฑnฤฑ bilirse iลte o zaman sรผrdรผrรผlebilir bir รผretim sรผreci gerรงekleลir.”
