Amerikan Wall Street Journal (WSJ) gazetesi โEkonominin รผzerine salgฤฑnฤฑn aฤฤฑrlฤฑฤฤฑ รงรถkerken, Tรผrkiye dรถviz krizini รถnlemeye รงalฤฑลฤฑyorโ baลlฤฑklฤฑ haberinde, โAnkara’nฤฑn koronavirรผs krizi baลlamadan aylar รถnce, Tรผrk Lirasฤฑ’nฤฑ gรผรงlendirmek iรงin dรถviz piyasasฤฑnda milyarlarca dolar harcadฤฑฤฤฑnฤฑโ yazdฤฑ.
Gazetenin ฤฐstanbul Bรผro ลefi David Gauthier Villarsโฤฑn imzasฤฑnฤฑ taลฤฑyan haberde, โsalgฤฑnฤฑn Tรผrkiyeโnin tam bir รถdemeler dengesi krizine girmesi tehdidini beraberinde getirdiฤi ve bu durumun Cumhurbaลkanฤฑ Recep Tayyip Erdoฤanโฤฑ 18 yฤฑllฤฑk iktidarฤฑnฤฑn en bรผyรผk zorluklarฤฑndan biriyle karลฤฑ karลฤฑya bฤฑrakabileceฤiโ kaydediliyor.
Salgฤฑnฤฑn, โรผlkede iลsizliฤi artฤฑrdฤฑฤฤฑ ve kontrolsรผz enflasyon artฤฑลฤฑ tehdidini ortaya รงฤฑkarttฤฑฤฤฑ” belirtilirken, diฤer kalkฤฑnmakta olan รผlkelerde olduฤu gibi Tรผrkiyeโnin baลlฤฑca otomotiv รผrรผnleri ve tekstil ihracatฤฑ pazarฤฑ Avrupa Birliฤiโndeki kฤฑsฤฑtlamalarฤฑn talebi dรผลรผrdรผฤรผ ve bunun kรถtรผ bir domino etkisine yol aรงtฤฑฤฤฑโ vurgulanฤฑyor.
‘Sermaye kontrolleri ya da IMF yardฤฑmฤฑ’
Haber ลรถyle devam ediyor;
โAma Erdoฤan yรถnetiminin daha bรผyรผk bir sorunla mรผcadele ettiฤine yรถnelik bir iลaret olarak, Tรผrk Lirasฤฑโnฤฑn dolar karลฤฑsฤฑndaki deฤeri geรงen hafta tรผm zamanlarฤฑn en dรผลรผk seviyesine geriledi. TLโde yฤฑlbaลฤฑndan bu yana yaลanan deฤer kaybฤฑ, koronavirรผs krizine girerken, hem รถzel ลirketlerin bรผyรผk dฤฑล borcu hem de bunu finanse etmek iรงin dฤฑล yatฤฑrฤฑmcฤฑlara baฤฤฑmlฤฑฤฤฑ azaltamayan รผlkenin, zaten ne kadar riskli bir mali durumda olduฤunu sergiledi.
“Koronavirรผsรผn etkisi bu karลฤฑdan esen rรผzgarlara eklenirken, ekonomistler Tรผrkiyeโnin dฤฑล borรงlanma maliyetinin fahiล olduฤunu ve hรผkรผmetin Erdoฤanโฤฑn tekrar tekrar reddettiฤi bir adฤฑmฤฑ atma ihtimalini arttฤฑrdฤฑฤฤฑnฤฑ sรถylรผyor; Sermaye kontrolleri baลlatmak, ya da Uluslararasฤฑ Para Fonuโndan (IMF) yardฤฑm istemek.โ
โTL bu yฤฑl yรผzde 15 deฤer kaybettiโ
Haberde gรถrรผลlerine yer verilen Bilkent รniversitesi Ekonomi Profesรถrรผ Refet Gรผrkaynak โEn nihayetinde bu noktaya geleceฤimizden bรผyรผk รถlรงรผde eminim. Sebebi bunun diฤer seรงeneklere gรถre daha tercih edilebilir olmasฤฑ deฤil, tek seรงenek olarak kalmasฤฑโ diyor.
Gazete, Erdoฤanโฤฑn sรถzcรผsรผnรผn (ฤฐbrahim Kalฤฑn) geรงen ay IMFโden yardฤฑm istemenin gรผndemde olmadฤฑฤฤฑnฤฑ sรถylediฤini hatฤฑrlatฤฑyor ve Cumhurbaลkanฤฑโnฤฑn โTรผrkiyeโnin dฤฑล gรผรงlerin saldฤฑrฤฑsฤฑ altฤฑnda olduฤunuโ sรถylediฤini belirtiyor.
Erdoฤanโฤฑn โEkonomimizin รถnรผnde kurulan tuzaklarฤฑn farkฤฑndayฤฑz. Bunlarฤฑn รถzellikle gerisindeki sinsi amaรงlarฤฑn gayet iyi farkฤฑndayฤฑzโ ลeklindeki sรถzlerine de haberde yer veriliyor.
Wall Street Journal, geรงen hafta Perลembe gรผnรผ TLโnin dolar karลฤฑsฤฑndaki deฤerinin rekor dรผzeylere gerilediฤini, kurun 7,26โya yรผkseldiฤini dรผลtรผฤรผnรผ ve daha sonra biraz deฤer kazansa da, TL’nin yฤฑlbaลฤฑndan bu yana yรผzde 15 deฤer kaybettiฤini hatฤฑrlatฤฑyor.
Tรผrkiyeโnin de dรผnyadaki birรงok รผlke gibi virรผs nedeniyle ekonomik faaliyetlerde frene bastฤฑฤฤฑ, Tรผrkiyeโnin en bรผyรผk ihracat pazarlarฤฑnฤฑn birรงoฤunun hala kฤฑsฤฑtlamalardan รงฤฑkma aลamasฤฑnda olduฤu ve รถnemli bir dรถviz kaynaฤฤฑ olan turizmin durduฤu kaydediliyor.
โEkonomi daralacak, iลsizlik artacakโ
Habere gรถre uzmanlar bu ortamda ekonomik รผretimin, yฤฑlฤฑn ikinci ve รผรงรผncรผ รงeyreฤinde en az yรผzde beล dรผลeceฤini, Aralฤฑkโta yรผzde 13,5 olan iลsizlik oranฤฑnฤฑn ise รถzellikle genรง nรผfusta artacaฤฤฑnฤฑ tahmin ediyor.
Gazete, Tรผrkiyeโnin en bรผyรผk turizm kentlerinden Antalyaโda turist olmamasฤฑnฤฑn, otelcilerden, รงiftรงilere ve inลaat ลirketlerine yerel ekonomiyi olumsuz etkilediฤini sรถylรผyor.
Kaya Otelleri Pazarlama Mรผdรผrรผ Pฤฑnar Kaya, โBazฤฑ รงalฤฑลanlarฤฑmฤฑzฤฑ iลten รงฤฑkartmak zorunda kaldฤฑk. Bu sene para kazanmayฤฑ beklemiyoruz. Amaรง sadece hayatta kalabilmekโ diyor.
Wall Street Journal, anket ลirketlerine gรถre ekonomik sorunlarฤฑn Erdoฤanโฤฑn siyasi konumuna รงok az etkisi olduฤunu belirtiyor. Erdoฤanโฤฑn โ2009โdaki ekonomik durgunluktan, 2016โdaki darbe giriลimine ve geรงen yฤฑlki belediye seรงimlerinde aldฤฑฤฤฑ yenigilere dek sayฤฑsฤฑz krizi atlattฤฑฤฤฑnฤฑ sรถyleyen gazete, muhalefete karลฤฑ yoฤunlaลan baskฤฑya raฤmen, Cumhurbaลkanฤฑโnฤฑn hala Tรผrkiyeโnin en popรผler siyasetรงisi olduฤunuโ vurguluyor.
โErdoฤan suรงu koronavirรผse atabilirโ
Gazete ayrฤฑca โEkonomik manzara kรถtรผleลirse, suรงu koronavirรผse atabilirโ derken bu noktada anket ลirketi ANARโฤฑn Genel Mรผdรผrรผ ฤฐbrahim Usluโnun โBu salgฤฑn, cumhurbaลkanฤฑ iรงin bir krizden รงok bir fฤฑrsat oldu. Tรผrkiyeโde hiรง kimse neden sรถzlerini tutmadฤฑฤฤฑnฤฑ sorgulamayacakโ ลeklindeki sรถzlerine yer veriyor.
Wall Street Journal, โErdoฤan yรถnetimindeki bazฤฑ isimlerin, Tรผrkiyeโnin mali yardฤฑma ihtiyacฤฑ olabileceฤini kabul ettiฤiniโ sรถylรผyor ve โbu isimlerin Tรผrkiyeโnin ABD Merkez Bankasฤฑโnฤฑn kฤฑsa vadeli borรงlanma aracฤฑ รผzerinden dรถvize eriลim iรงin Washington ile gรถrรผลmeler yaptฤฑฤฤฑnฤฑ aktardฤฑฤฤฑnฤฑโ vurguluyor. Gazete ลรถyle devam ediyor;
โAncak uzmanlar, Ankaraโnฤฑn Rusyaโdan S-400 hava savunma sistemi satฤฑn almasฤฑndan kaynaklanan gerilim รงรถzรผlmedikรงe, ABDโnin Tรผrkiyeโye รถnemli bir mali yardฤฑma gรถnรผlsรผz olacaฤฤฑnฤฑ sรถylรผyor. Hem Beyaz Saray hem de Kongre, Kuzey Atlantik ฤฐttifakฤฑโnฤฑn (NATO) iki รผyesi arasฤฑndaki iลbirliฤini tehliyeye atacaฤฤฑ ve Ankaraโnฤฑn doฤrudan ambargolara maruz kalacaฤฤฑnฤฑ sรถyleyerek, Tรผrkiyeโye Rus silahlarฤฑnฤฑ kullanmama รงaฤrฤฑsฤฑnda bulundu. ABDโnin Tรผrkiye Bรผyรผkelรงisi David Satterfield, geรงtiฤimiz gรผnlerdeki bir aรงฤฑklamasฤฑnda Fedโin kฤฑsa vadeli borรง vermesinin siyasi deฤil, mali bir mesele olduฤunu sรถyledi. Bir Fed Sรถzcรผsรผ ise yorum yapmayฤฑ reddetti.โ
โABD’yle yakฤฑnlaลma hamleleriโ
Gazete Tรผrkiyeโnin ABDโye yakฤฑnlaลma รงabasฤฑ gibi gรถrรผnen adฤฑmlar attฤฑฤฤฑnฤฑ, S-400โlerin faaliyete geรงirilmesinin ucu aรงฤฑk bir ลekilde ertelendiฤini ve Erdoฤanโฤฑn ABDโye giden tฤฑbbi malzeme yardฤฑmฤฑyla birlikte Baลkan Donald Trumpโa yazdฤฑฤฤฑ bir mektupta, iki liderin kรผresel ekonominin tamirinde iลbirliฤi umudunu dile getirdiฤini belirtiyor.
Tรผrkiyeโnin 20 yฤฑl รถnceki mali krizde IMFโye baลvurduฤunu hatฤฑrlatan Wall Street Journal, 2001โde, Erdoฤan iktidara gelmeden รถnce baลlatฤฑlan programฤฑn baลarฤฑlฤฑ geriye dรถnรผล modeli olarak kabul edildiฤini kaydediyor.
Ancak gazete, โErdoฤanโฤฑn Tรผrkiyeโnin ekonomik toparlanmasฤฑnda IMFโnin rolรผnรผ sรผrekli kรผรงรผk gรถsterdiฤini, dฤฑลarฤฑya baฤฤฑmlฤฑ olmayan Bir Tรผrkiye inลasฤฑnda kendi liderliฤini รถne รงฤฑkarttฤฑฤฤฑnฤฑโ aktarฤฑyor. 2008โde IMF programฤฑ sona erdiฤinde, Erdoฤanโฤฑn 83 milyon nรผfuslu Tรผrkiye’yi dรผnyanฤฑn รถnde gelen 10 ekonomisi arasฤฑna sokma hedefi belirlediฤini hatฤฑrlatan gazete ลรถyle devam ediyor;
โฤฐstanbulโa yeni havaalanฤฑ gibi bรผyรผk altyapฤฑ projeleri baลlatan Erdoฤan tarafฤฑndan teลvik edilen ลirketler, 2010โlu yฤฑllarฤฑn baลฤฑnda dรถviz bazlฤฑ kredilerle tฤฑka basa doydular. Strateji 2018 yazฤฑnda TL satฤฑลlara maruz kaldฤฑฤฤฑnda ve borรง yรผkรผnรผ รถdemek zorlaลtฤฑฤฤฑnda geri tepti. Dรผnya Bankasฤฑโna gรถre dรผnyanฤฑn en bรผyรผk 17. ekonomisi olan Tรผrkiye, 2019โda 19. luฤa geriledi.
“Tรผrkiye Merkez Bankasฤฑโna gรถre ลubat itibarฤฑyla Tรผrk bankalarฤฑnฤฑn ve ลirketlerinin 155 milyar dolar kฤฑsa vadeli dรถviz borcu รถdemeleri var. TLโyi gรผรงlendirmek iรงin yapฤฑlmasฤฑ gereken tipik hamle, faiz oranlarฤฑnฤฑ yรผkseltip, para biriminin รงekiciliฤini artฤฑrmak. Ama Erdoฤan, geรงen yฤฑl kredileri artฤฑrmak ve 2020โdeki yรผzde 5โlik bรผyรผme oranฤฑ amacฤฑnฤฑn gerรงekleลmesine yardฤฑmcฤฑ olmak iรงin Merkez Bankasฤฑโna tam tersini yapma talimatฤฑ verdi.
‘Dรถviz rezervi olduฤundan fazla gรถrรผnรผyor’
โSon 10 ayda Merkez Bankasฤฑ kredi faizini yรผzde 24โten, enflasyon oranฤฑnฤฑn altฤฑna yรผzde 8,75โe indirdi. Geรงen ay Merkez Bankasฤฑ, TLโnin deฤerini yรผksek tutmak iรงin rezerlerindeki 19 milyar dolarฤฑ kullandฤฑ ve toplam rezerv 56 milyar dolara indi. Ekonomistler bu sayฤฑnฤฑn da Merkez Bankasฤฑโnฤฑn elindeki cephane miktarฤฑnฤฑ olduฤundan รงok gรถsterdiฤini, รงรผnkรผ bรผyรผk kฤฑsmฤฑnฤฑn, ticari bankalardan borรง aldฤฑฤฤฑ dรถviz olduฤunu sรถylรผyor.โ
Wall Street Journal, habere Prof. Refet Gรผrkaynakโฤฑn sรถzleriyle son veriyor. Gรผrkaynak, Tรผrkiyeโnin TLโnin deฤerini korumak iรงin dรถviz rezervlerini kullanฤฑrken, bir yandan da ekonomiyi desteklemek iรงin faiz oranlarฤฑnฤฑ dรผลรผk tutamayacaฤฤฑnฤฑ sรถyรผlรผyor.
Gรผrkaynak โBu iki ลey, uzun sรผre yan yana yapฤฑlamaz. Biri ya da diฤerinden vazgeรงilmesi gerekecekโ diyor.
