Hรผkumete yakฤฑn yayฤฑn politikasฤฑ olan Sabah gazetesindeki imzasฤฑz haberde “รzellikle yabancฤฑ bankalarฤฑn, mevduatฤฑn krediye dรถnรผลรผm oranฤฑnฤฑ dรผลรผrmek iรงin faiz rekabetine girdiฤi” yazฤฑldฤฑ. ฤฐลte Sabah gazetesinde “iki uzmanฤฑn hazฤฑrladฤฑฤฤฑ” รงalฤฑลmayฤฑ temel alan o haber:
“Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn mart ayฤฑndan eylรผl sonuna kadar aralฤฑksฤฑz sรผrdรผrdรผฤรผ faiz indirimleri, bankalarฤฑn mevduat faizlerine รงok sฤฑnฤฑrlฤฑ dรผzeyde yansฤฑdฤฑ. Mevduat yarฤฑลฤฑna giren bankalar bu rekabetin etkisiyle kredi faizlerini de arzulanan dรผzeye รงekmekten kaรงฤฑnฤฑrken, bu operasyonun fitilini รถzellikle yabancฤฑ bankalarฤฑn ateลlediฤi ortaya รงฤฑktฤฑ. Merkez Bankasฤฑ’ndan tarafฤฑndan yapฤฑlan araลtฤฑrma, mevduat faizlerindeki dรผลรผลรผn sฤฑnฤฑrlฤฑ kalmasฤฑnda yabancฤฑ bankalarฤฑn tavrฤฑnฤฑn รถncรผ rolรผ รผstlendiฤini ortaya koydu.
LฤฐKฤฐDฤฐTEDE SIKINTI YOK
ฤฐki uzmanฤฑn hazฤฑrladฤฑฤฤฑ “Bankacฤฑlฤฑk sektรถrรผnรผn likidite pozisyonu ve mevduat faizleri ile iliลkisi” isimli รงalฤฑลmada, mevduat faizlerinin neden kฤฑsa vadeli piyasa faizlerindeki dรผลรผลe tepki vermediฤi ve bankalarฤฑn faiz rekabetine girme nedeni masaya yatฤฑrฤฑldฤฑ. Mevduat yarฤฑลฤฑnda iki temel verinin etkili olabileceฤi belirtilerek, รถncelikle bankalarฤฑn kฤฑsa vadeli likidite pozisyonlarฤฑnฤฑn รถnemli bir gรถstergesi olan Likidite Karลฤฑlama Oranฤฑ incelendi. Bankalarฤฑn kฤฑsa vadeli likidite pozisyonlarฤฑnฤฑ gรผvenli bir bรถlgede tutmayฤฑ amaรงlayan Likide Karลฤฑlama Oranฤฑ’nฤฑn yรผksek olmasฤฑ nakit akฤฑลฤฑ aรงฤฑsฤฑndan bankalarฤฑn gรผรงlรผ olduฤunu gรถsteriyor. Merkez Bankasฤฑ ekonomistlerine gรถre bu oran ลu anda yรผzde 100 ve yasal sฤฑnฤฑrlarฤฑn da รผzerinde gรผvenli bir alan. Ekonomistler, bankalarฤฑn mevduata yรผksek Faiz vermelerinin altฤฑnda yatan temel nedenin bu olmadฤฑฤฤฑna vurgu yaptฤฑ.
KATI SINIR GETฤฐRฤฐLฤฐYOR
Mevduat yarฤฑลฤฑnฤฑn asฤฑl nedeninin bankacฤฑlฤฑk sektรถrรผnde yรผksek seviyeyeye ulaลan kredi/mevduat oranฤฑnฤฑn olduฤuna iลaret edildi. 2010 yฤฑlฤฑnda yรผzde 80 olan bu oranฤฑnฤฑn 2014 sonunda yรผzde 120’ye รงฤฑktฤฑฤฤฑ ve kredilerin en รถnemli fon kaynaฤฤฑ olan mevduatlardan daha hฤฑzlฤฑ arttฤฑฤฤฑ vurgulandฤฑ. Merkez Bankasฤฑ ekonomistleri bu tespiti yaparken, gรถzlemlerini de ลรถyle dile getiriyor: “Bu durum bankalarฤฑn kendileri iรงin bir sฤฑnฤฑr belirlemelerinin sonucu olabileceฤi gibi banka tercihlerinden baฤฤฑmsฤฑz olarak makroekonomik geliลmelerin bir yansฤฑmasฤฑ da olabilir. Yabancฤฑ ortaklฤฑ bankalarda ana ortaฤฤฑn bu oran รผzerine bazen katฤฑ sฤฑnฤฑrlar getirebildiฤi ve yabancฤฑ yatฤฑrฤฑmcฤฑlarฤฑn bu oranฤฑ daha รถnemli gรถrmeye baลladฤฑklarฤฑ biliniyor. Dolayฤฑsฤฑyla, bankalarฤฑn kendi iรงsel deฤerlendirmeleri veya bankaya kaynak saฤlayanlarฤฑn bu orana atfettikleri รถnem sonucu bu oranla ilgili iรงsel bir sฤฑnฤฑrlama getirmiล olmalarฤฑ ihtimali yรผksek.”
KREDฤฐ ARTIลINA FREN
Ekonomistlerin bu tespiti, mevduat faizlerindeki yรผkseliลin bankalarฤฑn kendi inisiyatifiyle olduฤunu ve รถzellikle yabancฤฑ bankalarฤฑn kredi/mevduat oranฤฑnฤฑ aลaฤฤฑ รงekmek iรงin faiz yarฤฑลฤฑna girdikleri sonucunu doฤruyor. Mayฤฑs 2013’te yรผzde 5’e kadar gerileyen 3 aylฤฑk mevduat faizi, bu yฤฑl mart ayฤฑnda yรผzde 10.28’e yรผkseldi. Mevduat yarฤฑลฤฑnฤฑn bir sonucu olarak, kredilerde de arzulanan faiz dรผลรผลรผ gerรงekleลmeyerek kredi talebi de frenlendi.
KENDฤฐ รLKELERฤฐNDE NEDEN SINIR YOK?
Tรผrkiye’deki bankalarฤฑnda mevduatฤฑn krediye dรถnรผลรผmรผn oranฤฑnฤฑ yรผksek bulan yabancฤฑlarฤฑn, kendi รผlkelerinde ise nedense bรถyle bir kaygฤฑsฤฑ yok. Tรผrkiye’de yรผzde 124 olan bu oran, Yunanistan, Fransa ve Hollanda’da yรผzde 180, ฤฐspanya’da yรผzde 150, Almanya’da yรผzde 128. รstelik son bir yฤฑldฤฑr, ekonominin canlandฤฑrฤฑlmasฤฑ iรงin kredi musluklarฤฑ da sonuna kadar aรงฤฑlฤฑrken, faiz eksi seviyelere indi. Sermaye yeterlilik rasyosu ile Avrupalฤฑ rakiplerine fark atan Tรผrk bankacฤฑlฤฑk sektรถrรผnde, kredi/mevduat oranฤฑndaki artฤฑลฤฑ risk olarak gรถren Batฤฑlฤฑlar, bir baลka veriyi de gรถrmezden geliyor: Kredi/GSYH. Tรผrkiye’de yรผzde 75 olan bu oran, Avrupa Birliฤi’nde ise ortalama yรผzde 164. SABAH”
