ฤฐran savaลฤฑ nedeniyle yaklaลฤฑk 50 gรผndรผr devam eden รงatฤฑลmalar ve lojistik aksamalar, kรผresel ekonomide 50 milyar dolardan fazla ham petrol kaybฤฑna yol aรงtฤฑ. Analistlerin deฤerlendirmeleri ve Reuters tarafฤฑndan yapฤฑlan hesaplamalar, modern tarihin en bรผyรผk enerji arzฤฑ kesintisiyle karลฤฑ karลฤฑya kalฤฑndฤฑฤฤฑnฤฑ ortaya koyuyor.
ฤฐran Dฤฑลiลleri Bakanฤฑ Abbas Araqchi, Lรผbnan’daki ateลkes anlaลmasฤฑnฤฑn ardฤฑndan Hรผrmรผz Boฤazฤฑ’nฤฑn aรงฤฑk olduฤunu ifade etse de uzmanlar, krizin artรงฤฑ ลoklarฤฑnฤฑn piyasalarda aylar hatta yฤฑllar boyunca hissedilmeye devam edeceฤini vurguluyor.
Kรผresel petrol piyasalarฤฑnda modern tarihin en bรผyรผk arz kesintisi
ลubat ayฤฑnฤฑn sonunda baลlayan krizden bu yana, Kpler verilerine gรถre kรผresel piyasalardan 500 milyon varilden fazla ham petrol ve kondensat รงekildi. Wood Mackenzie kฤฑdemli analisti Iain Mowat, bu devasa kaybฤฑn boyutlarฤฑnฤฑ รงarpฤฑcฤฑ verilerle รถzetledi.
Mowat’ฤฑn analizine gรถre piyasadan silinen 500 milyon varil petrol; kรผresel havacฤฑlฤฑk talebinin 10 haftalฤฑk miktarฤฑnฤฑ, tรผm dรผnya genelindeki karayolu taลฤฑmacฤฑlฤฑฤฤฑnฤฑn 11 gรผnlรผk tรผketimini veya kรผresel ekonominin toplam beล gรผnlรผk petrol ihtiyacฤฑnฤฑ karลฤฑlamaya yetecek bir hacme sahip.
Reuters’ฤฑn tahminleri ise bu miktarฤฑn ABD’nin yaklaลฤฑk bir aylฤฑk, tรผm Avrupa’nฤฑn ise bir aydan fazla sรผreli petrol talebine eลdeฤer olduฤunu gรถsteriyor. Askeri รถlรงekte bakฤฑldฤฑฤฤฑnda ise bu miktar, ABD ordusunun yaklaลฤฑk altฤฑ yฤฑllฤฑk yakฤฑt tรผketimine denk geliyor.
Kรถrfez รผlkeleri, Mart ayฤฑnda gรผnlรผk yaklaลฤฑk 8 milyon varil ham petrol รผretim kaybฤฑ yaลadฤฑ. Bu rakam, dรผnyanฤฑn en bรผyรผk enerji ลirketlerinden Exxon Mobil ve Chevron’un toplam รผretim kapasitesine yakฤฑn bir seviyeyi temsil ediyor.
Jet yakฤฑtฤฑ tarafฤฑnda da tablo oldukรงa aฤฤฑr seyrediyor. Suudi Arabistan, Katar, Birleลik Arap Emirlikleri, Kuveyt, Bahreyn ve Umman’ฤฑn toplam jet yakฤฑtฤฑ ihracatฤฑ ลubat ayฤฑndaki 19,6 milyon varil seviyesinden, Mart ve Nisan aylarฤฑnฤฑn toplamฤฑnda sadece 4,1 milyon varile geriledi. Kpler verilerine dayanan bu sert dรผลรผล, havacฤฑlฤฑk sektรถrรผnde New York ile Londra arasฤฑnda yapฤฑlacak yaklaลฤฑk 20 bin gidiล-dรถnรผล seferine yetecek yakฤฑtฤฑn piyasada bulunmamasฤฑ anlamฤฑna geliyor.
Finansal aรงฤฑdan bakฤฑldฤฑฤฤฑnda, รงatฤฑลmalarฤฑn baลlangฤฑcฤฑndan bu yana 100 dolar seviyesinde seyreden ortalama petrol fiyatlarฤฑ, 50 milyar dolarlฤฑk bir gelir kaybฤฑna iลaret ediyor. Kpler kฤฑdemli analisti Johannes Rauball, bu kaybฤฑn Almanya’nฤฑn yฤฑllฤฑk gayrisafi yurtiรงi hasฤฑlasฤฑnฤฑn (GSYH) yรผzde 1’ine veya Estonya gibi รผlkelerin toplam yฤฑllฤฑk ekonomik bรผyรผklรผฤรผne eลit olduฤunu belirtti.
รretim tesislerinde tam kapasiteye dรถnรผล yฤฑllar sรผrebilir
Hรผrmรผz Boฤazฤฑ’nฤฑn yeniden trafiฤe aรงฤฑlmasฤฑna yรถnelik resmi aรงฤฑklamalara raฤmen, petrol akฤฑลฤฑnฤฑn ve รผretim hacminin eski seviyelerine dรถnmesinin oldukรงa yavaล gerรงekleลmesi bekleniyor.
Kpler verilerine gรถre, Nisan ayฤฑ itibarฤฑyla kรผresel karasal ham petrol stoklarฤฑ 45 milyon varil azaldฤฑ ve Mart sonundan bu yana รผretim kesintileri gรผnlรผk 12 milyon varil seviyesine ulaลtฤฑ. Kuveyt ve Irak’taki aฤฤฑr ham petrol sahalarฤฑnฤฑn normal รงalฤฑลma dรผzenine dรถnmesinin dรถrt ila beล ayฤฑ bulabileceฤi, bunun da stoklardaki azalmanฤฑn yaz aylarฤฑ boyunca devam etmesine neden olacaฤฤฑ deฤerlendiriliyor.
Bรถlgedeki enerji altyapฤฑsฤฑnda meydana gelen fiziksel hasar, รถzellikle rafineri kapasiteleri ve Katar’daki Ras Laffan LNG tesisi gibi stratejik noktalar gรถz รถnรผne alฤฑndฤฑฤฤฑnda, tam onarฤฑmฤฑn ve kapasite kullanฤฑmฤฑnฤฑn eski haline gelmesinin yฤฑllar sรผrebileceฤi รถngรถrรผlรผyor. Piyasa oyuncularฤฑ, arz gรผvenliฤindeki bu volatilitenin orta vadede enerji fiyatlarฤฑ รผzerinde baskฤฑ kurmaya devam edeceฤi beklentisini koruyor.
