Kabil Havalimanฤฑ’nฤฑn savunma gรถrevi konusunda ABD ile gรถrรผลmeler deam ederken, Taliban’ฤฑn รผlkedeki ilerleyiลi Tรผrkiye’yi de harekete geรงirdi.
Tรผrkiye’nin Kabil Havalimanฤฑ’nฤฑn iลletmesini ve gรผvenliฤini saฤlamaya yรถnelik misyonuna dair Ankara-Washington hattฤฑnda ilk gรถrรผลme Tรผrkiyeโde yapฤฑldฤฑ. Gรถrรผลmeler sonrasฤฑ Milli Savunma Bakanฤฑ Hulusi Akar, Tรผrkiyeโnin Afganistanโdaki askerine ek olarak yeni asker gรถndermesi sรถz konusu olmadฤฑฤฤฑ gibi Kabil Havalimanฤฑโnฤฑn korunmasฤฑna dรถnรผk de “somut” karar alฤฑnmadฤฑฤฤฑnฤฑ duyurdu. Ankara-Washington hattฤฑnda yoฤun diplomatik mรผzakereler sรผrรผyor.
Rusyaโdan aldฤฑฤฤฑ S-400โler yรผzรผnden Amerika baลta olmak รผzere tรผm NATO mรผttefikleriyle gerilim yaลayan Ankara, Haziranโdaki NATO zirvesinde bu gerilimin dozunu bu misyonla dรผลรผrmeyi baลardฤฑ.
NATO Genel Sekreteri Jens Stoltenberg Tรผrkiye’nin Afganistan’da โkilit rolโ oynayabileceฤini, ABD Baลkanฤฑ Joe Biden da, sadece bu rol konusunda deฤil Tรผrkiye ile ikili iliลkiler konusunda da “iyimser” olduฤunu vurguladฤฑ.
Ancak 14 Haziran’daki NATO zirvesinin รผstรผnden henรผz kฤฑsa sรผre geรงmiลken, Talibanโฤฑn Afganistanโda ilerlediฤine iliลkin haberler yoฤunlaลtฤฑ. Son olarak Taliban, รผlkenin bรผyรผkลehirlerinden Kandahar’da bir ilรงeyi de ele geรงirdi. Afgan ordusu, Talibanโฤฑn ilerleyiลi karลฤฑsฤฑnda รงatฤฑลma yerine geri รงekilmeyi tercih etti.
Deutsche Welle Tรผrkรงe’deki habere gรถre; Talibanโฤฑn bu ilerleyiลi Ankaraโnฤฑn Kabil planlarฤฑnฤฑ nasฤฑl etkileyecek? Ankara ile Washington arasฤฑndaki Kabil mรผzakerelerine nasฤฑl yansฤฑyacak? Ankara’da bu sorulara yanฤฑt aranฤฑrken Taliban Sรถzcรผsรผ Suheyl Shaheen BBCโye yaptฤฑฤฤฑ aรงฤฑklamada Eylรผl ayฤฑndan sonra รผlkede kalacak tรผm yabancฤฑ askerlerin iลgal gรผcรผ muamelesi gรถreceฤi uyarฤฑsฤฑnda bulundu. Shaheen “Tรผm yabancฤฑ gรผรงler, รผstleniciler, danฤฑลmanlar, eฤitmenler, รผlkeden รงekilmeli รงรผnkรผ bir ihlal olan iลgalin parรงasฤฑydฤฑlar. Tepki gรถstereceฤiz ama bu tepki, lider kadromuzun kararlarฤฑ temelinde gรถsterilecek” dedi.
Bu aรงฤฑklamanฤฑn ardฤฑndan Tรผrkiye iรงin Afganistan’da gรผvenlik riskinin artฤฑp artmadฤฑฤฤฑ sorusu gรผndeme geldi.
“TALฤฐBAN’IN AFGAN ORDUSU KARลISINDA MADDฤฐ VE MORAL GรCร DรลรK”
Uluslararasฤฑ ฤฐliลkiler Uzmanฤฑ Prof. ฤฐlhan Uzgel, Talibanโฤฑn Afgan ordusu karลฤฑsฤฑnda maddi ve moral gรผcรผnรผn dรผลรผk olduฤu gรถrรผลรผnde. 60 bin kiลilik Talibanโฤฑn, 20 yฤฑldฤฑr NATOโdan eฤitim alan 300 bin kiลilik Afgan ordusundan zayฤฑf olduฤunu hatฤฑrlatan Uzgel, “Ancak, bรผyรผkลehirleri ele geรงirmeye baลlamฤฑล bir Taliban var. Kaฤฤฑt รผstรผnde gรผรงlรผ olmasฤฑ beklenen Afgan ordusu, sahada varlฤฑฤฤฑnฤฑ รงok da hissettirmiyor. Talibanโฤฑn Kabil รถnlerine yaklaลma ihtimali var. Bรผyรผkลehirler tek tek Talibanโฤฑn eline geรงerse kฤฑskaรง daralฤฑr” deฤerlendirmesini yaptฤฑ.
Amerikaโnฤฑn Afganistanโda โhezimetโ yaลadฤฑฤฤฑnฤฑ dรผลรผnen Uluslararasฤฑ ฤฐliลkiler Uzmanฤฑ Sezin รney de Talibanโฤฑn hฤฑzlฤฑ biรงimde bรผtรผn รผlkeyi ele geรงirdiฤini belirtti. รney, Talibanโฤฑn ilerleyiลini durdurmanฤฑn da bundan sonra รงok mรผmkรผn olmadฤฑฤฤฑ gรถrรผลรผnde. “Yabancฤฑ askerler ya da yabancฤฑ herhangi bir dฤฑล gรผรง ancak Talibanโฤฑn izin verdiฤi รถlรงรผde Afganistanโda var olabilecek” diyen รney, Afganistanโda Osmanlฤฑ dรถneminden beri bรผyรผk nรผfuzu olan Tรผrkiyeโnin Talibanโla anlaลmasฤฑnฤฑn, Talibanโฤฑ sakinleลtirmesinin tamamen Talibanโฤฑn koลullarฤฑna baฤlฤฑ olmasฤฑnฤฑn Ankaraโnฤฑn elini-kolunu baฤlayacaฤฤฑnฤฑ ifade etti.
รney, “Tรผrkiye’nin mevcut durumda olduฤu gibi havaalanฤฑ ve birtakฤฑm stratejik noktalarฤฑn korunmasฤฑnda rol almasฤฑ, Tรผrkiyeโnin Afganistanโla olan tarihi baฤlarฤฑn getirdiฤi avantajฤฑ รถrseleyebilir, geri dรถnรผลรผ olmayacak biรงimde yaralar da aรงabilir” deฤerlendirmesini yaptฤฑ.
Emekli bรผyรผkelรงilerden Faruk Loฤoฤlu da Talibanโฤฑn sahadaki hakimiyetini artฤฑrdฤฑฤฤฑndan yola รงฤฑkarak “Sahada yaลananlar evdeki hesabฤฑn รงarลฤฑya uymayacaฤฤฑnฤฑ ลimdiden gรถsteriyor. Eฤer Tรผrkiye, Taliban riskini gรถzardฤฑ ederse hem maddi hem de manevi aรงฤฑdan kรถtรผ sonuรงlar yaลar. Ankara; ne tรผr risk hesabฤฑ yapฤฑyorsa iyi yapmalฤฑ. Dahasฤฑ; รงok geรง olmadan bu sevdadan vazgeรงmelidir” yorumunu yaptฤฑ.
“TรRKฤฐYE’NฤฐN PAKฤฐSTAN’IN ฤฐลBฤฐRLฤฐฤฤฐNE ฤฐHTฤฐYACI VAR”
Tรผrkiyeโnin NATO daimi temsilciliฤi gรถrevinde de bulunmuล emekli bรผyรผkelรงi Fatih Ceylan ise Erdoฤanโฤฑn NATO toplantฤฑsฤฑndan sonra Kabil Havalimanฤฑโnฤฑn iลletmesi ve gรผvenliฤinin saฤlanmasฤฑ konusunda โPakistanโฤฑ ve Macaristanโฤฑ yanฤฑmฤฑza alฤฑrฤฑzโ aรงฤฑklamasฤฑna gรถnderme yaptฤฑ. Talibanโฤฑn silahlฤฑ kanadฤฑndaki radikal unsurlarฤฑn Tรผrkiyeโnin Afganistanโdaki mevcudiyetine karลฤฑ รงฤฑkmamasฤฑ iรงin Ankaraโnฤฑn Pakistanโฤฑn iลbirliฤine ihtiyacฤฑ olduฤunu savunan Ceylan โTรผrkiye Afgan toplumunda รงok seviliyor tamam ama Pakistan, Taliban iรงindeki radikal unsurlarฤฑn sesini kesmezse Tรผrkiyeโnin iลi zorlaลฤฑr. Pakistanโฤฑn devreye girmesi ลart. Mรผzakereler sรผrรผyor, sonucunu gรถreceฤiz hep birlikteโ dedi.
Ankara iรงin bir baลka zorluฤun daha olduฤuna dikkat รงeken Ceylan, “Talibanโฤฑ kazanayฤฑm derken Afgan hรผkรผmetini de karลฤฑnฤฑza alamazsฤฑnฤฑz. Ankaraโnฤฑn bu hassas dengeyi korumasฤฑ gerekiyor ki, Kabilโde istediฤi gibi รงalฤฑลabilsin” gรถrรผลรผnรผ dile getirdi.
“BUNA DIล POLฤฐTฤฐKA DฤฐYEMEYฤฐZ”
Diplomatik รงevrelerde Tรผrk askerinin Kabilโde ne tรผr risklerle karลฤฑlaลacaฤฤฑ kadar Ankaraโnฤฑn neden bรถylesi riskli bir gรถrevi รผstlendiฤi sorgulanฤฑyor.
Prof. ฤฐlhan Uzgel, Bidenโฤฑn daha baลkanlฤฑk koltuฤuna oturmadan Tรผrkiyeโye sert mesajlar verdiฤine, koltuฤa oturduktan sonra da 1915 olaylarฤฑnฤฑ soykฤฑrฤฑm olarak tanฤฑmladฤฑฤฤฑna, Erdoฤan yรถnetimine mesafeli durmaktan รงekinmediฤine gรถnderme yaptฤฑ. Uzgel, “Biden yรถnetimi Erdoฤanโla รงalฤฑลmak istemiyor aslฤฑna bakarsanฤฑz. Tรผrkiye de Amerikaโnฤฑn kendisine insan haklarฤฑ, demokrasi konularฤฑnda dokunmamasฤฑnฤฑ istediฤi iรงin Kabil teklifiyle bir รงeลit soฤuk savaล pazarlฤฑฤฤฑ yapฤฑyor. Ankara, gรผvenlik konularฤฑnda iลbirliฤi yapabileceฤi mesajฤฑ veriyor Batฤฑโya. Bir de, yรถnรผnรผ Batฤฑโya dรถndรผฤรผnรผ gรถstermeye รงalฤฑลฤฑyor” yorumunu yaptฤฑ.
Uzgel’e gรถre Ankaraโnฤฑn Kabil misyonunu รผstelenmesinde dฤฑล politikada bir tรผrlรผ istikrarฤฑ tutturamamasฤฑ ve NATOโnun bir รผyesiyken Rusyaโdan S-400 almasฤฑnฤฑn yarattฤฑฤฤฑ รงeliลkiyi gidermeye รงalฤฑลmasฤฑnฤฑn da payฤฑ var. Ancak, Amerikaโnฤฑn Tรผrkiyeโye henรผz Kabil konusunda doฤrudan resmi bir yanฤฑt veremediฤini sรถyleyen Uzgel, “Amerika, Tรผrkiyeโnin daha ne kadar รถdรผn verebileceฤini anlamaya รงalฤฑลฤฑyor. รyle bir tavฤฑr iรงinde. Tรผrkiye ise bazen Rusyaโyฤฑ kullanarak, bazen askeri gรผcรผ kullanฤฑp geri รงekilerek ayakta kalmaya รงalฤฑลฤฑyor. Biz buna dฤฑล politika diyemeyiz. O yรผzden karลฤฑmฤฑzda Batฤฑโyla iliลkisini de rayฤฑna oturtabilmiล bir Tรผrkiye yok” dedi.
Emekli Bรผyรผkelรงi Faruk Loฤoฤlu da Ankaraโnฤฑn Kabil kartฤฑnฤฑn Amerikaโyla ya da Batฤฑโyla iliลkilerini dรผzeltmeye yetmeyeceฤi รถngรถrรผsรผnde bulundu. Amerika’nฤฑn S-400โlerin elden รงฤฑkarฤฑlฤฑp รงฤฑkarฤฑlmadฤฑฤฤฑnฤฑ dikkate alacaฤฤฑnฤฑ vurgulayan Loฤoฤlu, “Kabilโde iลler iyi gitse bile bunu sadece bir yerlere not edecek. Ankara, dฤฑล politikadaki yanlฤฑลlarฤฑnฤฑ gรผnรผ kurtarmaya dรถnรผk politikalardan uzaklaลarak dรผzeltmeye baลlamak zorunda” diye konuลtu.
