Dรผnya gazetesi yazarฤฑ Prof. Dr. ฤฐlter Turan, TOBB Baลkanฤฑ Rifat Hisarcฤฑklฤฑoฤlu’nun Mฤฑsฤฑrlฤฑ Bakan ile gรถrรผลtรผฤรผnรผ ve suriye lideri Esad ile dolaylฤฑ anlaลma yapฤฑldฤฑฤฤฑnฤฑ aรงฤฑkladฤฑ. ฤฐลte, Turan’ฤฑn o yazฤฑsฤฑ:
“Suriyeโnin kaderini belirleyici aktรถrler olarak Rusya, Tรผrkiye ve ฤฐran, Astanaโda masaya oturdu. ABD bu sรผrecin dฤฑลฤฑnda kalmฤฑล gibi gรถrรผnmekle birlikte Birleลmiล Milletler รงerรงevesinde ABDโsiz bir nihai anlaลma yรผrรผtรผlemez. Peki, gelinen noktada Suriyeโde olanlarฤฑ nasฤฑl okumak gerek? Bรถlgedeki mevcut durumu deฤerlendirebilmek iรงin รถnce sorduk, sonra yanฤฑtladฤฑkโฆ
โบ Suriyeโdeki mevcut durum jeopolitik ve taraflarฤฑn pozisyonu aรงฤฑsฤฑndan nasฤฑl bir gรถrรผnรผm sergiliyor?
ABDโsiz bir nihayi anlaลma yรผrรผtรผlemeyeceฤi iรงin ABDโnin bir ลekilde bu รผรงlรผnรผn vardฤฑฤฤฑ anlaลmalara razฤฑ edilmesi lazฤฑm. Bunun iรงin de bazฤฑ tercihlerinin gรถzetilmesi gerekiyor. Bunlar da Esad rejiminin geรงiลinin temin edilmesi ve Kรผrtlere bir ลey verilmesi olabilir. Amerika zaten buraya asker sevketmek ya da bรผyรผk bir mรผdahelede bulunmak dรผลรผncesinde hiรง olmadฤฑ.
โบ Astanaโdaki gรถrรผลmeler sahaya nasฤฑl yansฤฑr?
Astanaโda Suriyeโnin iรงindeki taraflar deฤil, Tรผrkiye, ฤฐran ve Rusyaโdan oluลan รผรงlรผ mekanizmayla BM temsilcisi ateลkesi nasฤฑl yรผrรผteceklerini tartฤฑลฤฑyor. Her birinin Suriye iรงinde denetleyebildiฤi gรผรงleri var. Tรผrkiyeโninki Tรผrkmenler ve bazฤฑ Arap unsurlar, Rusya Esadโฤฑ destekliyor, ฤฐran da Hizbullahโฤฑ. Aralarฤฑnda anlaลฤฑp ortak bir mesajฤฑ bu gรผรงlere empoze etmeleri lazฤฑm. Aksi takdirde her grup kendi iรง hesaplarฤฑyla birbirini irdeliyor ve รงรถzรผm imkanฤฑ zorlaลฤฑyor. Bir mรผcadelede taraflar ne kadar รงoฤalฤฑrsa bir anlaลmaya varmak o kadar zor olur. Hele de bunlarฤฑn bir bรถlรผmรผ kendi ufak hesaplarฤฑ olan ufak gruplarsa iล daha da zorlaลฤฑyor.
โบ Birleลmiล Milletler barฤฑล gรถrรผลmeleri iรงin bir tรผrlรผ masaya oturulamadฤฑ? Ne oluyor orada, problem ne?
Eฤer bรผyรผk aktรถrlerin รผzerinde anlaลabileceฤi bir durum yoksa, gรถrรผลmeler zaten baลarฤฑsฤฑzlฤฑฤa mahkumdur. BM zaten bรผyรผk gรผรงler arasฤฑndaki ihtilaflarฤฑ halletme gibi bir kabiliyete sahip deฤil. ฤฐลi, bรผyรผk gรผรงlerin รผzerinde anlaลtฤฑฤฤฑ kรผรงรผk ihtilaflarฤฑ durdurabilmek. Cenevre toplantฤฑsฤฑna gidebilmek iรงin bรผyรผk devletlerin oradan az รงok nasฤฑl bir anlaลmayla รงฤฑkฤฑlacaฤฤฑnฤฑ belirlemiล olmasฤฑ lazฤฑm. O henรผz belli deฤil. Daha doฤrusu Suriyeโnin iรงerisinde birbiriyle รงatฤฑลan aktรถrlerin neye razฤฑ olacaklarฤฑ belli deฤil. Onun iรงin de Astanaโda halletmeye รงalฤฑลฤฑyorlar, ki oradan Cenevreโye gidilebilsin.
โบ Peki, ne istiyor bรผyรผk devletler?
ลu anda hemen herkesin รผzerinde anlaลtฤฑฤฤฑ husus DAEล’in sona erdirilmesi. Buradaki problem, eฤer ฤฐลฤฐD siyahsa bรถlgede Ahrar el ลam gibi koyu gri ve girinin baลka tonlarฤฑnda bir sรผrรผ รถrgรผt olmasฤฑ. Diฤer yandan Alevi ve Kรผrtler gibi etnik ve dini unsurlar var. Bunlarฤฑn her birinin ne olacaฤฤฑ meselesi sรถz konusu. Yani Suriye’nin tutunmasฤฑ iรงin รถzerk alanlar mฤฑ olacak? Suriye’nin geleceฤi Esadlฤฑ mฤฑ olacak, Esadsฤฑz mฤฑ? Bรผtรผn bunlarฤฑn deฤerlendirilmesi lazฤฑm. Bunlar olmadan Cenevre’de kolay kolay bir yere varamazsฤฑnฤฑz. ABD malzeme vermekten baลka bir ลey yapmฤฑyor ama bรถlgede diฤerleri kadar sรถz sahibi olmak istiyor. Ancak bรถlgedeki bir takฤฑm mรผttefiklerini de dรผลรผnmeden hareket edemez. Suudiler zaten ABDโye kฤฑzgฤฑn, Katar’da ABDโnin รผssรผ var. Neyse ki, Suudiler kendi akฤฑlsฤฑzlฤฑklarฤฑ sayesinde Yemen’de baลlarฤฑnฤฑ belaya soktuklarฤฑ iรงin Suriye’de konuลacak halleri pek kalmadฤฑ.
โบ Fฤฑrat Kalkanฤฑ operasyonu hangi aลamada? Baลarฤฑlฤฑ mฤฑ?
ลu anda iki silahlฤฑ gรผรง ฤฐลฤฐD รผzerine yรผrรผyor. Problemin yavaล yavaล yeniden tanฤฑmlanmasฤฑ, ฤฐลฤฐD รผzerine yรผrรผyen iki gรผcรผn, Suriye gรผรงleriyle Tรผrk ordusunun karลฤฑ karลฤฑya gelmemesi gerekiyor. Ruslar aracฤฑlฤฑk yapฤฑyor bu iลte. Suriye’nin Kรผrt koridoru ve รถzerklikte Tรผrkiye ile menfaatleri birleลiyor. Rusya kendi menfaati aรงฤฑsฤฑndan elinde Esad’a karลฤฑ kullanabileceฤi bir unsur olsun istiyor. Bir de geรงmiลinden gelen aynฤฑ รผlke iรงerisinde yaลayan farklฤฑ etnik gruplarla nasฤฑl baล edileceฤi konusunda Sovyet tecrรผbesi var. Ama Rusya sonuรงta Kรผrtler iรงin Suriyeโyi gรถzden รงฤฑkarmaz. Tรผrkiye’ye baktฤฑฤฤฑmฤฑzdaysa, geรงmiลte inลa ettiฤi bรผtรผn politikalarฤฑ deฤiลtirdi. ลimdi Rifat Hisarcฤฑklฤฑoฤlu gidiyor Mฤฑsฤฑr bakanฤฑyla gรถrรผลรผyor, dolaylฤฑ ลekilde Esad’la anlaลฤฑyorlar falan. Aลaฤฤฑ yukarฤฑ eminim, ki son tahlilde Tรผrkiye Esad’la anlaลacak. Kabak yine Kobani falan oralarฤฑn baลฤฑna patlayacak. Hem Tรผrkiye hem Esad bu unsurlarฤฑ istemiyor.
โบ Tรผrkiyeโnin Fฤฑrat Kalkanฤฑโndan geri รงekilmesi sรถz konusu mu?
Tรผrkiye Fฤฑrat Kalkanฤฑ mรผdahalesini bir Kรผrt koridorunu รถnlemek iรงin yaptฤฑ. ลimdi burada yanฤฑtlanmasฤฑ gereken soru Tรผrkiye bunu รถnlemek iรงin sonsuza dek askerini orada mฤฑ tutacak? Dikkat edecek olursanฤฑz Membiรงโe gidilmesi falan gรผndeme gelmiลti, daha sonra cumhurbaลkanฤฑ โbir yere gitmeyeceฤizโ diye bir aรงฤฑklama yaptฤฑ. ลu andaki sorun Tรผrk ve Suriye askerlerinin karลฤฑ karลฤฑya gelmemesi. Suriye ordusu da El Babโa tamamen hakim olmak istiyor. Sonuรงta Tรผrkiye askerini bir sรผre daha orada tutabilir ama askerin sรผrekli orada kalmasฤฑnฤฑn bir mesuliyet temeli de yoktur. Bรถyle olunca Tรผrkiye Ruslarฤฑn da yardฤฑmฤฑyla Esadโla anlaลacak. Neydi Tรผrkiyeโnin meselesi: Burada Kรผrt koridoru olmasฤฑn. O zaman Esadโla anlaลฤฑlacak, ana konu bu, tali konuysa Tรผrkiyeโnin orada kullandฤฑฤฤฑ Tรผrkmenlere bir zarar gelmemesi. Bu iki konuda anlaลฤฑlmasฤฑ lazฤฑm. ลu sฤฑrada Esadโฤฑn da bir dolu sorunu olduฤu iรงin Tรผrklerle fazla didiลme arzusunda olacaฤฤฑnฤฑ zannetmiyorum. Zaten Suriyeโnin kendisi de bรถyle bir koridorun heveslisi deฤil. Hatta Tรผrkiye ile Suriye bir geri รงekilme zamanฤฑ iรงin bile ลartlara baฤlฤฑ olarak gizlice anlaลabilir.
โบ Rusyaโdan gelen PKK ve YPG aรงฤฑklamasฤฑ ne anlama geliyor?
Tรผrkiye ABDโyi PYDโyi desteklememesi iรงin ikna etmeye รงalฤฑลฤฑyor. Rusya รถyle bir durum yaratฤฑyor ki, ABD Kobani ve Afrinโdeki PYD unsurlarฤฑnฤฑ yalnฤฑz bฤฑrakacak olursa Ruslara baฤlฤฑ hale gelecekler. Tรผrkiyeโnin istediฤi sonuรง gerรงekleลmemiล olacak. Buna karลฤฑlฤฑk ABD ile Tรผrkiyeโnin arasฤฑ bozulacak, ama Rusya ile de arasฤฑnฤฑ bozamayacak. Tรผrkiye รถyle bir aรงmaza girmiล vaziyette ki, Rusyaโya rest รงekmesi bir ลeyi halletmiyor รงรผnkรผ DAEลโe karลฤฑ Rusya ile birlikte รงatฤฑลฤฑyor. Birleลik Devletler de PYDโyi bฤฑrakmak istemeyecektir. Dolayฤฑsฤฑyla Tรผrkiye bu aรงฤฑklamaya karลฤฑlฤฑk verecek durumda deฤil.
