Tรผrkiye Bรผyรผk Millet Meclisi (TBMM) Genel Kurulu’nda anayasa deฤiลikliฤi gรถrรผลmeleri sรผrรผyor. 6. maddenin dรผn akลam kabulรผnden sonra yeni gรผnรผn ilk saati iรงinde 7. madde de kabul edildi.
Meclis Baลkanvekili Ahmet Aydฤฑn, gizli oylamanฤฑn nasฤฑl yapฤฑlacaฤฤฑna iliลkin bilgileri verdi. Ardฤฑndan milletvekillerinin isimleri okunarak, altฤฑncฤฑ madde iรงin gizli oylama yapฤฑldฤฑ. Altฤฑncฤฑ madde 343 evet oyuyla birinci turda Meclis’ten geรงti.
Madde รผzerinde milletvekillerinin sorularฤฑnฤฑ yanฤฑtlayan Adalet Bakanฤฑ Bekir Bozdaฤ, anayasa deฤiลiklik teklifi gรถrรผลmelerinin milletin gรถzรผ รถnรผnde cereyan ettiฤini sรถyledi.
“OHAL dรถneminde anayasa deฤiลikliฤi gรถrรผลรผlemez, Meclis รงalฤฑลamaz, Meclis kapatฤฑlฤฑr gibi bir kural mฤฑ var?” diye soran Bozdaฤ, Meclisin her ลart altฤฑnda รงalฤฑลmakla vazifeli olduฤunu, Tรผrkiye’de anayasa yapmaya engel durum bulunmadฤฑฤฤฑnฤฑ ifade etti.
Teklifin, yasamanฤฑn denetimini ortadan kaldฤฑrmadฤฑฤฤฑnฤฑ, daha etkin ve gรผรงlรผ hale getirdiฤini belirten Bozdaฤ, “Olmayan siyasi sorumluluk ilk defa anayasaya konuluyor. Cumhurbaลkanฤฑn tรผm eylemleri yargฤฑ denetimine aรงฤฑlฤฑyor.” deฤerlendirmesinde bulundu.
Bozdaฤ, oylamalarฤฑn anayasa uygun gerรงekleลtirildiฤini, bu konuyla ilgili ihtilaflarฤฑn tespitinin divan tarafฤฑndan yapฤฑlmasฤฑ gerektiฤini kaydetti.
7. MADDE 340 OYLA GEรTฤฐ
Genel Kurul’da 7. madde iรงin yapฤฑlan gizli oylamada 340 kabul, 136 ret oyu รงฤฑktฤฑ.
7. MADDE: CUMHURBAลKANI ADAYININ รZELLฤฐKLERฤฐ
6’ncฤฑ maddenin gรถrรผลรผlรผp oylanmasฤฑnฤฑn ardฤฑndan ise cumhurbaลkanฤฑ adayฤฑnฤฑn รถzelliklerini ve seรงim esaslarฤฑnฤฑ iรงeren maddeyle, mevcut Anayasa’nฤฑn 101’inci maddesindeki “Cumhurbaลkanฤฑ seรงilenin, varsa partisi ile iliลiฤi kesilir ve Tรผrkiye Bรผyรผk Millet Meclisi รผyeliฤi sona erer” hรผkmรผ de kaldฤฑrฤฑlarak, cumhurbaลkanฤฑnฤฑn partili olmasฤฑnฤฑn รถnรผnde engel olmayacak. Meclis’e sunulan madde ลรถyle:
“MADDE 101-Cumhurbaลkanฤฑ, kฤฑrk yaลฤฑnฤฑ doldurmuล, yรผksekรถฤrenim yapmฤฑล, milletvekili seรงilme yeterliliฤine sahip, Tรผrk vatandaลlarฤฑ arasฤฑndan, doฤrudan halk tarafฤฑndan seรงilir. Cumhurbaลkanฤฑnฤฑn gรถrev sรผresi beล yฤฑldฤฑr. Bir kimse en fazla iki defa Cumhurbaลkanฤฑ seรงilebilir. Cumhurbaลkanlฤฑฤฤฑna, siyasi parti gruplarฤฑ, en son yapฤฑlan genel seรงimlerde toplam geรงerli oylarฤฑn tek baลฤฑna veya birlikte en az yรผzde beลini almฤฑล olan siyasi partiler ile en az yรผz bin seรงmen aday gรถsterebilir. Cumhurbaลkanฤฑ seรงilen milletvekilinin Tรผrkiye Bรผyรผk Millet Meclisi รผyeliฤi sona erer. Genel oyla yapฤฑlacak seรงimde, geรงerli oylarฤฑn salt รงoฤunluฤunu alan aday Cumhurbaลkanฤฑ seรงilir. ฤฐlk oylamada bu รงoฤunluk saฤlanamazsa, bu oylamayฤฑ izleyen ikinci pazar gรผnรผ ikinci oylama yapฤฑlฤฑr. Bu oylamaya, ilk oylamada en รงok oy almฤฑล iki aday katฤฑlฤฑr ve geรงerli oylarฤฑn รงoฤunluฤunu alan aday Cumhurbaลkanฤฑ seรงilir. ฤฐkinci oylamaya katฤฑlmaya hak kazanan adaylardan birinin herhangi bir nedenle seรงime katฤฑlmamasฤฑ halinde; ikinci oylama, boลalan adaylฤฑฤฤฑn birinci oylamadaki sฤฑraya gรถre ikame edilmesi suretiyle yapฤฑlฤฑr. ฤฐkinci oylamaya tek adayฤฑn kalmasฤฑ halinde, bu oylama referandum ลeklinde yapฤฑlฤฑr. Aday, geรงerli oylarฤฑn salt รงoฤunluฤunu aldฤฑฤฤฑ takdirde Cumhurbaลkanฤฑ seรงilir. Oylamada, adayฤฑn geรงerli oylarฤฑn รงoฤunluฤunu alamamasฤฑ halinde, sadece Cumhurbaลkanฤฑ seรงimi yenilenir. Seรงimlerin tamamlanamamasฤฑ halinde, yenisi gรถreve baลlayฤฑncaya kadar mevcut Cumhurbaลkanฤฑnฤฑn gรถrevi devam eder. Cumhurbaลkanlฤฑฤฤฑ seรงimlerine iliลkin diฤer usul ve esaslar kanunla dรผzenlenir.”
CUMHURBAลKANININ GรREV VE YETKฤฐLERฤฐ
Cumhurbaลkanlฤฑฤฤฑ sisteminin temelini oluลturan maddeyle Cumhurbaลkanฤฑnฤฑn gรถrev ve yetkilerini iรงeren maddeyle birรงok deฤiลiklik yapฤฑlmasฤฑ dรผลรผnรผlรผyor. AK Parti’nin Meclis’e sunduฤu teklifin 8’inci maddesinde ลu ifadeler yer alฤฑyor:
“MADDE 104- Cumhurbaลkanฤฑ Devletin baลฤฑdฤฑr. Yรผrรผtme yetkisi Cumhurbaลkanฤฑna aittir. Cumhurbaลkanฤฑ, Devlet baลkanฤฑ sฤฑfatฤฑyla Tรผrkiye Cumhuriyetini ve Tรผrk Milletinin birliฤini temsil eder; Anayasanฤฑn uygulanmasฤฑnฤฑ, Devlet organlarฤฑnฤฑn dรผzenli ve uyumlu รงalฤฑลmasฤฑnฤฑ temin eder. Gerekli gรถrdรผฤรผ takdirde, yasama yฤฑlฤฑnฤฑn ilk gรผnรผ Tรผrkiye Bรผyรผk Millet Meclisinde aรงฤฑlฤฑล konuลmasฤฑnฤฑ yapar. รlkenin iรง ve dฤฑล siyaseti hakkฤฑnda Meclise mesaj verir. Kanunlarฤฑ yayฤฑmlar. Kanunlarฤฑ tekrar gรถrรผลรผlmek รผzere Tรผrkiye Bรผyรผk Millet Meclisine geri gรถnderir. Kanunlarฤฑn, Tรผrkiye Bรผyรผk Millet Meclisi ฤฐรงtรผzรผฤรผnรผn tรผmรผnรผn veya belirli hรผkรผmlerinin Anayasaya ลekil veya esas bakฤฑmฤฑndan aykฤฑrฤฑ olduklarฤฑ gerekรงesiyle Anayasa Mahkemesinde iptal davasฤฑ aรงar. Cumhurbaลkanฤฑ yardฤฑmcฤฑlarฤฑ ile bakanlarฤฑ atar ve gรถrevlerine son verir. รst kademe kamu yรถneticilerini atar, gรถrevlerine son verir ve bunlarฤฑn atanmalarฤฑna iliลkin usul ve esaslarฤฑ Cumhurbaลkanlฤฑฤฤฑ kararnamesiyle dรผzenler. Yabancฤฑ devletlere Tรผrkiye Cumhuriyetinin temsilcilerini gรถnderir, Tรผrkiye Cumhuriyetine gรถnderilecek yabancฤฑ devlet temsilcilerini kabul eder. Milletlerarasฤฑ andlaลmalarฤฑ onaylar ve yayฤฑmlar. Anayasa deฤiลikliklerine iliลkin kanunlarฤฑ gerekli gรถrdรผฤรผ takdirde halkoyuna sunar. Milli gรผvenlik politikalarฤฑnฤฑ belirler ve gerekli tedbirleri alฤฑr.
Tรผrkiye Bรผyรผk Millet Meclisi adฤฑna Tรผrk Silahlฤฑ Kuvvetlerinin Baลkomutanlฤฑฤฤฑnฤฑ temsil eder. Tรผrk Silahlฤฑ Kuvvetlerinin kullanฤฑlmasฤฑna karar verir. Sรผrekli hastalฤฑk, sakatlฤฑk ve kocama sebebiyle kiลilerin cezalarฤฑnฤฑ hafifletir veya kaldฤฑrฤฑr. Cumhurbaลkanฤฑ, yรผrรผtme yetkisine iliลkin konularda Cumhurbaลkanlฤฑฤฤฑ kararnamesi รงฤฑkarabilir. Anayasanฤฑn ikinci kฤฑsmฤฑnฤฑn birinci ve ikinci bรถlรผmlerinde yer alan temel haklar, kiลi haklarฤฑ ve รถdevleriyle dรถrdรผncรผ bรถlรผmde yer alan siyasi haklar ve รถdevler Cumhurbaลkanlฤฑฤฤฑ kararnamesiyle dรผzenlenemez. Anayasada mรผnhasฤฑran kanunla dรผzenlenmesi รถngรถrรผlen konularda Cumhurbaลkanlฤฑฤฤฑ kararnamesi รงฤฑkarฤฑlamaz. Kanunda aรงฤฑkรงa dรผzenlenen konularda Cumhurbaลkanlฤฑฤฤฑ kararnamesi รงฤฑkarฤฑlamaz. Cumhurbaลkanlฤฑฤฤฑ kararnamesiyle kanunlarda farklฤฑ hรผkรผmler bulunmasฤฑ halinde, kanun hรผkรผmleri uygulanฤฑr. Tรผrkiye Bรผyรผk Millet Meclisinin aynฤฑ konuda kanun รงฤฑkarmasฤฑ durumunda, Cumhurbaลkanlฤฑฤฤฑ kararnamesi hรผkรผmsรผz hale gelir. Cumhurbaลkanฤฑ, kanunlarฤฑn uygulanmasฤฑnฤฑ saฤlamak รผzere ve bunlara aykฤฑrฤฑ olmamak ลartฤฑyla, yรถnetmelikler รงฤฑkarabilir. Kararnameler ve yรถnetmelikler, yayฤฑmdan sonraki bir tarih belirlenmemiลse, Resmรฎ Gazetede yayฤฑmlandฤฑklarฤฑ gรผn yรผrรผrlรผฤe girer. Cumhurbaลkanฤฑ, ayrฤฑca Anayasada ve kanunlarda verilen seรงme ve atama gรถrevleri ile diฤer gรถrevleri yerine getirir ve yetkileri kullanฤฑr.”
