Orta Doğu’da askeri hareketliliğin yeniden tırmanması, küresel enerji piyasalarında arz güvenliği endişelerini tetikleyerek petrol fiyatları üzerinde yukarı yönlü sert bir baskı oluşturdu. ABD ile İran arasında hafta sonu yaşanan karşılıklı askeri saldırılar ve İsrail ordusunun Lübnan içerisindeki ilerleyişini tahkim etme kararı, haftanın ilk işlem gününde fiyatların yüzde 2’nin üzerinde değer kazanmasına yol açtı.
Cuma günü Washington’da gerçekleştirilen diplomatik temasların ardından ateşkes anlaşmasının uzatılabileceğine yönelik oluşan olumlu hava, sahadan gelen çatışma haberleriyle yerini yeniden yüksek volatiliteye bıraktı. Küresel tedarik zincirinin en kritik noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı’ndaki güvenlik riskleri, Çin’den gelen zayıf makroekonomik verilerin yol açtığı talep endişelerini gölgede bırakarak piyasadaki yükseliş eğilimini destekledi.
Asya seansındaki işlemlerde ABD hafif petrolü vadeli kontratları varil başına 2,29 dolar, yani yüzde 2,62 oranında değer kazanarak 89,65 dolara ulaştı. Küresel gösterge niteliğindeki Brent petrolü vadeli kontratları ise varil başına 2,05 dolar veya yüzde 2,25 artışla 93,17 dolardan işlem gördü. Yaşanan bu sert yükseliş, cuma günü ABD ev sahipliğinde gerçekleştirilen İsrail-Lübnan barış görüşmelerinin ardından fiyatlarda gözlenen düşüş eğilimini tamamen tersine çevirdi.
Hafta sonu öncesinde taraflar arasında nisan ayında yürürlüğe giren geçici ateşkes anlaşmasının uzatılabileceğine dair beklentiler artmış, bu durum Brent petrolünün günü yüzde 1,8, ABD hafif petrolünün ise yüzde 1,7 oranında kayıpla tamamlamasını sağlamıştı.
Ancak diplomatik çabaların sahadaki askeri operasyonlar nedeniyle sekteye uğraması, piyasaların risk primini yeniden fiyatlamasına neden oldu.
Karşılıklı askeri hamleler ve diplomatik tıkanıklık
Hafta sonu boyunca yaşanan askeri gelişmeler, Washington ve Tahran hattındaki gerilimi doğrudan çatışma boyutuna taşıdı. ABD Savunma Bakanlığı, İran’ın bölgedeki agresif eylemlerine karşılık olarak Goruk ve Keşm Adası’nda bulunan İran radar ve drone kontrol merkezlerine yönelik “meşru müdafaa” kapsamında hava saldırıları düzenlendiğini açıkladı.
Bu gelişmeye yanıt gecikmedi ve İran Devrim Muhafızları Ordusu, Sirik Adası’ndaki bir telekomünikasyon kulesine düzenlenen ABD saldırısına misilleme olarak, operasyonlarda kullanılan bir hava üssünü balistik füzelerle hedef aldıklarını duyurdu. ABD Başkanı Donald Trump, cuma günü yaptığı açıklamada kalıcı bir çözüm bulunması amacıyla nisan ayındaki ateşkes anlaşmasının süresinin uzatılması yönündeki teklife ilişkin kararını kısa süre içinde vereceğini belirtmişti.
Ancak son saldırıların, nükleer program da dahil olmak üzere temel anlaşmazlıkların çözümü için diplomatlara zaman kazandırmayı amaçlayan bu süreci zora soktuğu değerlendiriliyor.
ABD’li yetkililer tarafından hazırlanan ve Lübnan’daki Hizbullah unsurlarının İsrail’e yönelik saldırılarını durdurması karşılığında İsrail’in Beyrut’taki operasyonlarını askıya almasını öngören “kademeli gerilimi azaltma” planı, sahadaki yeni dinamikler nedeniyle geçerliliğini yitirme riskiyle karşı karşıya kaldı. Bölgesel bir uzlaşının sağlanabilmesi için hem İsrail’in ikna edilmesi hem de İran’ın talebi doğrultusunda Hizbullah’ın sürece dahil edilmesi gerekiyordu.
Fakat İsrail hükümetinin Lübnan sınırındaki birliklerine ilerleme talimatı vermesi, diplomatik kanalların tıkanmasına yol açtı. Piyasa analistleri, diplomatik müzakerelerden sonuç alınamaması durumunda askeri hareketliliğin daha geniş bir coğrafyaya yayılabileceğine ve bunun da petrol arzı üzerinde doğrudan bir kesintiye neden olabileceğine dikkat çekiyor.
Hürmüz Boğazı’nda maden riski ve arz endişeleri
Finans kuruluşu IG analistlerinden Tony Sycamore, yayımladığı analiz notunda küresel petrol ve doğalgaz trafiğinin yaklaşık beşte birinin gerçekleştiği Hürmüz Boğazı’ndaki maden faaliyetlerine ilişkin endişelerin arttığını vurguladı. ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth’in, boğaza yeni deniz mayınları döşenmesinin ateşkes kurallarının açık bir ihlali olacağını belirtmesinin hemen ardından, İran’ın hafta başında bölgeye yeni mayınlar bıraktığına dair istihbarat raporları piyasalarda tedirginliği artırdı.
Şubat ayında ABD ve İsrail’in gerçekleştirdiği operasyonlardan bu yana fiilen kapalı tutulan boğazın, taraflar arasında olası bir uzlaşı sağlansa bile güvenli bir şekilde yeniden trafiğe açılmasının zaman alacağı ifade ediliyor. Analistler, deniz yollarının temizlenmesi sürecinin uzamasının, küresel enerji piyasalarında ihtiyaç duyulan rahatlamanın gecikmesi anlamına geleceğini kaydediyor.
Enerji arzına yönelik bu ciddi tehditler, dünyanın en büyük ikinci ekonomisi olan Çin’den gelen olumsuz makroekonomik verilerin piyasa üzerindeki baskısını hafifletti. Hafta sonu açıklanan resmi verilere göre Çin’de fabrika faaliyetlerinin durma noktasına gelmesi, ihracattaki daralma ve artan maliyet baskıları, küresel petrol talebinin zayıflayabileceğine dair endişeleri artırmıştı.
Yatırım bankası Goldman Sachs tarafından yayımlanan son raporda, Çin ve Avrupa’daki zayıf ekonomik performansın, yılın son çeyreği için öngörülen 90 dolarlık Brent petrol tahminleri üzerinde aşağı yönlü belirgin bir risk oluşturduğu aktarıldı.
Buna karşın kurum, Orta Doğu kaynaklı fiziki arz kesintilerinin ve jeopolitik şokların, makroekonomik yavaşlamaya rağmen petrol fiyatları üzerinde yukarı yönlü hareketleri tetiklemeye devam edebileceği uyarısında bulundu.
Piyasa beklentileri ve jeopolitik risk fiyatlaması
Orta Doğu’da nisan ayından bu yana kırılgan bir şekilde sürdürülen ateşkes rejiminin bozulması, uluslararası finans kurumlarının yılın ikinci yarısına ilişkin projeksiyonlarını yeniden gözden geçirmelerine neden oluyor. Yatırımcılar ve emtia stratejistleri, taraflar arasında kısa vadede diplomatik bir çözüm formülü bulunamaması durumunda ham petrol fiyatlarındaki volatilite eğiliminin kalıcı olabileceğini öngörüyor.
Küresel enerji koridorlarının merkezinde yer alan askeri hareketlilik, arz-talep dengesindeki yapısal değişimlerden ziyade jeopolitik risk priminin fiyatlar üzerindeki belirleyici rolünü koruyacağına işaret ediyor. Sektör temsilcileri, Hürmüz Boğazı’nın kapalı kalmaya devam ettiği her günün, özellikle Avrupa ve Asya’daki rafinerilerin tedarik maliyetlerini artırarak küresel enflasyonist baskıyı yeniden canlandırabileceği değerlendirmesinde bulunuyor.
