ABD Ticaret Bakanlฤฑฤฤฑ‘nฤฑn, uzay ve havacฤฑlฤฑk teknolojisi alanฤฑnda faaliyet gรถsteren 7 รinli kurum ve ลirketi, “ulusal gรผvenlik ve dฤฑล politika endiลelerini” gerekรงe gรถstererek ihracat kontrol listesine almasฤฑ, รin’in uzay programฤฑ aรงฤฑsฤฑndan kritik รถnem taลฤฑyor.
ฤฐhracat listesine alฤฑnan ลirket ve kurumlar arasฤฑnda, รin’in uzay รงalฤฑลmalarฤฑnda araลtฤฑrma ve geliลtirme faaliyetlerinin temelini oluลturan 3 kuruma baฤlฤฑ araลtฤฑrma enstitรผlerinin yanฤฑ sฤฑra รถzel sermaye ile kurulan bir รงip รผreticisi ve uydu operatรถrรผnรผn bulunmasฤฑ dikkati รงekiyor.
ABD Ticaret Bakanlฤฑฤฤฑ, 23 Aฤustos’ta yaptฤฑฤฤฑ aรงฤฑklamada, aralarฤฑnda รin Uzay ve Havacฤฑlฤฑk Bilim ve Teknoloji ลirketi, รin Uzay Teknolojisi Akademisi ve รin Elektronik Teknolojisi Grubuna baฤlฤฑ ikiลer araลtฤฑrma enstitรผsรผ ile รงip รผreticisi ve uydu operatรถrรผ Cuhay Orbita Kontrol Sistemleri ลirketini ihracat kontrol listesine aldฤฑฤฤฑnฤฑ bildirmiลti.
ABD’li firmalara sรถz konusu kurum ve ลirketlere malzeme ve hizmet saฤlamak iรงin ihracat lisansฤฑ alma zorunluluฤu getiren kararda, ilgili รinli ลirketlerin, “รin’in askeri modernleลme รงabalarฤฑna destek iรงin ABD menลeli รผrรผn ve teknolojileri elde ettiฤi ve elde etmeye รงalฤฑลtฤฑฤฤฑ” belirtilmiลti.
รin vatandaลlฤฑฤฤฑna geรงen Kanada vatandaลฤฑ Yan Cun tarafฤฑndan 2000 yฤฑlฤฑnda kurulan Cuhay Orbita Kontrol Sistemlerinin รผrettiฤi “SPARC V8” uzay aracฤฑ iลlemcisi, รin uzay programฤฑ aรงฤฑsฤฑndan kritik รถnem taลฤฑyor.
ลirketin ilk kez 2003’te geliลtirdiฤi iลlemci, รin’in, ABD’nin uzay araลtฤฑrmalarฤฑ alanฤฑnda iล birliฤini yasaklamasฤฑ ve Uluslararasฤฑ Uzay ฤฐstasyonu (ISS) programฤฑna katฤฑlฤฑmฤฑnฤฑ engellemesine raฤmen insanlฤฑ uzay programฤฑ, uzay istasyonu inลasฤฑ ve uydu altyapฤฑsฤฑnda รถnemli ilerlemeler kaydetmesinde rol oynadฤฑ.
South China Morning Post gazetesinin haberine gรถre, ลirketin kurucusu Yan, geรงen yฤฑl Hong Kong’daki Cheung Kong ฤฐลletme Fakรผltesinde dรผzenlenen sรถyleลide SPARC V8 iลlemcisinin “รผlkenin Batฤฑ’nฤฑn teknoloji alanฤฑndaki blokajฤฑnฤฑ baลarฤฑyla aลmasฤฑna yardฤฑmcฤฑsฤฑ olduฤunu” dile getirmiลti.
2010’da halka arz edilen ลฤฑncฤฑn merkezli Cuhay Orbita, borsaya aรงฤฑlan ilk entegre devre รผreticisi olmuลtu. Borsa kayฤฑtlarฤฑna gรถre, o tarihten itibaren bรผyรผk miktarda devlet sรผbvansiyonlarฤฑndan yararlanmaya baลlayan ลirket, geรงen yฤฑl kamu fonlarฤฑndan 25,8 milyon yuan (yaklaลฤฑk 3,76 milyon dolar) destek almฤฑลtฤฑ.
รte yandan devlete ait elektronik alet รผreticisi Gree, 2019’da ลirketin yรผzde 15’ini satฤฑn alarak kontrol hissesine sahip yatฤฑrฤฑmcฤฑ konumuna gelmiลti.
ลirketin kurucusu Yan, bu yฤฑl mayฤฑsta Rusya Mรผhendislik Akademisi รผyeliฤine kabul edilmiล ve “iki รผlke arasฤฑnda yapay zeka ve uzaktan algฤฑlama teknolojileri alanฤฑnda iล birliฤini destekleyeceฤini” bildirmiลti.
รin’den tepki
Pekin yรถnetimi, ABD’nin “ulusal gรผvenlik ve dฤฑล politika endiลelerini” gerekรงe gรถstererek รinli ลirketleri ihracat kontrol listesine almasฤฑna tepki gรถsterdi.
รin Ticaret Bakanlฤฑฤฤฑ Sรถzcรผsรผ ลu Cueting, yaptฤฑฤฤฑ aรงฤฑklamada, “รinli ลirketlerin ve kurumlarฤฑn meลru haklarฤฑnฤฑ ve รงฤฑkarlarฤฑnฤฑ korumak iรงin gerekli tedbirlerin alฤฑnacaฤฤฑnฤฑ” belirtti.
รin’in karara karลฤฑ olduฤunu ifade eden ve ABD’ye derhal yanlฤฑลtan dรถnรผlmesi รงaฤrฤฑsฤฑ yapan Sรถzcรผ ลu, “ABD, ulusal gรผvenlik kavramฤฑnฤฑ genelleลtirerek ihracat kontrol tedbirlerini suiistimal ediyor, devlet gรผcรผnรผ diฤer รผlkelerin ลirketlerini ve kurumlarฤฑnฤฑ bastฤฑrmak ve geliลimini engellemek iรงin kullanฤฑyor.” dedi.
ลu, kararฤฑn รinli ve ABD’li ลirketler arasฤฑndaki normal ekonomik ve ticari iliลkilere zarar verdiฤi, piyasa kurallarฤฑnฤฑ ve uluslararasฤฑ ekonomik ve ticari dรผzenini ihlal ettiฤini belirterek kรผresel sanayi ve tedarik zincirlerinin istikrarฤฑnฤฑ tehdit eden adฤฑmฤฑn ne iki รผlkeye ne de dรผnya ekonomisine yararฤฑ olmadฤฑฤฤฑnฤฑ vurguladฤฑ.
