Beyaz Saray รarลamba gรผnรผ, Washington’un ulusal gรผvenlik riskleri algฤฑsฤฑ nedeniyle Pekin’le iliลkilerini kesmesinin son รถrneฤi olarak, รin‘de bilgisayar รงipleri gibi hassas teknolojilere yapฤฑlan bazฤฑ ABD yatฤฑrฤฑmlarฤฑnฤฑn yasaklandฤฑฤฤฑnฤฑ duyurdu.
Analistler, รin ile Tayvan arasฤฑnda yaลanacak bir รงatฤฑลmanฤฑn olasฤฑ sonuรงlarฤฑnฤฑn “hayal bile edilemeyeceฤi” gรถz รถnรผnde bulundurulduฤunda, ABD’nin Tayvan konusunda artan gerilimi gรถz รถnรผnde bulundurarak bu tรผr hamleler yaptฤฑฤฤฑnฤฑ belirtiyor.
ABD Baลkanฤฑ Joe Biden, รถnรผmรผzdeki yฤฑl yรผrรผrlรผฤe girecek olan kararnamenin, รin ordusunun รถzellikle “ABD ve mรผttefiklerinin yeteneklerine karลฤฑ koyan” sektรถrlerde Amerikan teknolojisi ve fonlarฤฑndan yararlanmamasฤฑnฤฑ saฤlamayฤฑ amaรงladฤฑฤฤฑnฤฑ sรถyledi.
Bu tรผr hamleler bazen dรผnyanฤฑn en bรผyรผk iki ekonomisinin “ayrฤฑลmasฤฑ” olarak adlandฤฑrฤฑlsa da ABD “riskten arฤฑnma” terimini tercih etti.
Pekin, Perลembe gรผnรผ yaptฤฑฤฤฑ aรงฤฑklamada, Dฤฑลiลleri Bakanlฤฑฤฤฑ’nฤฑn ABD’nin “bariz ekonomik zorlama ve teknolojik zorbalฤฑk” olarak adlandฤฑrdฤฑฤฤฑ ลeye “kararlฤฑ bir ลekilde karลฤฑ รงฤฑktฤฑฤฤฑnฤฑ” sรถyledi. รin’in Washington Bรผyรผkelรงisi daha รถnce Pekin’in bu tรผr รถnlemlere misilleme yapacaฤฤฑ uyarฤฑsฤฑnda bulunmuลtu.
Ukrayna Ekonomik Gรผvenlik Konseyi Danฤฑลmanฤฑ Olena Yurรงenko, “Ayrฤฑลtฤฑrmaya iliลkin bu รถnleyici fikirler – imalat ve รผretim tesislerinin รin’den Hindistan’a taลฤฑnmasฤฑ vs bunlarฤฑn hepsi potansiyel รงatฤฑลmalar gรถz รถnรผnde bulundurularak yapฤฑlฤฑyor ki, diyelim ki Tayvan’da patlak verdiฤinde, bazฤฑ kฤฑsฤฑtlamalar getirmek o kadar da zor olmasฤฑn” dedi. รarลamba gรผnkรผ duyuru รถncesinde CNBC’ye konuลan Yurรงenko, Tayvan’a iliลkin risklerin boyutunu “hayal bile edilemez” olarak nitelendirdi.
Tayvan 1949’da sona eren iรง savaลtan bu yana รin’den baฤฤฑmsฤฑz olarak yรถnetiliyor, ancak Pekin adayฤฑ kendi topraklarฤฑnฤฑn bir parรงasฤฑ olarak gรถrรผyor.
Tayvan รผzerindeki anlaลmazlฤฑk kรผresel bir parlama noktasฤฑdฤฑr ve Batฤฑ’daki รงoฤu kiลi Tayvan’ฤฑ kendi kendini yรถneten bir ulus olarak kabul ediyor. Pekin ise Tayvan ile “yeniden birleลme” รงaฤrฤฑsฤฑnda bulundu ve geรงen yฤฑl bir beyaz kitapta Tayvan’ฤฑn statรผsรผnรผ รin’in “deฤiลtirilemez” bir parรงasฤฑ olarak tanฤฑmladฤฑ.
Askeri uzmanlara danฤฑลtฤฑฤฤฑnฤฑ sรถyleyen tanฤฑnmฤฑล รin ลahini Kyle Bass, Salฤฑ gรผnรผ CNBC’ye verdiฤi demeรงte รin Devlet Baลkanฤฑ Xi Jinping’in รถnรผmรผzdeki yฤฑl Tayvan’a bir saldฤฑrฤฑ baลlatabileceฤine inandฤฑฤฤฑnฤฑ sรถyledi. Bass, Pekin’in son dรถnemde Tayvan Boฤazฤฑ รงevresindeki askeri tatbikatlarฤฑnฤฑ arttฤฑrdฤฑฤฤฑnฤฑ belirtti. CNBC onun iddialarฤฑnฤฑ baฤฤฑmsฤฑz olarak doฤrulayamadฤฑ.
รin hรผkรผmeti CNBC’nin Bass’ฤฑn iddialarฤฑna iliลkin yorum talebine hemen yanฤฑt vermedi. Ancak daha รถnce Tayvan’la olan meselenin bir iรง mesele olduฤunu ve askeri tatbikatlarฤฑnฤฑn Tayvan baลkanฤฑ ile ABD temsilcileri arasฤฑnda tekrarlanan gรถrรผลmelere yanฤฑt niteliฤinde olduฤunu sรถylemiลti ki bu Pekin iรงin bir kฤฑrmฤฑzฤฑ รงizgi.
ABD, Rusya’nฤฑn Ukrayna’yฤฑ geniล รงaplฤฑ iลgalinin ardฤฑndan artan kรผresel gerilimlerin ortasฤฑnda Biden yรถnetiminin son birkaรง aydฤฑr รถnlemleri artฤฑrmasฤฑyla birlikte รin’den riski azaltma hedeflerinde aรงฤฑk sรถzlรผ oldu.
รalฤฑลmalarฤฑyla jeopolitik ve uluslararasฤฑ iliลkileri yakฤฑndan takip eden Ukrayna Ekonomik Gรผvenlik Konseyi’nden Yurรงenko, iki olayฤฑn zamanlamasฤฑnฤฑn tesadรผf olmadฤฑฤฤฑnฤฑ sรถyledi.
“Bu, Batฤฑlฤฑ hรผkรผmetlerin Rusya’da gรถrdรผklerinden รงฤฑkarmaya รงalฤฑลtฤฑklarฤฑ uzun vadeli bir ders gibi” dedi.
Batฤฑlฤฑ mรผttefikleri, devam eden savaลa tepki olarak Rusya’ya eลi benzeri gรถrรผlmemiล yaptฤฑrฤฑmlar uyguladฤฑ. Yine de CNBC’nin analizi, Moskova’nฤฑn, askeri teรงhizatฤฑ iรงin ileri teknolojiler de dahil olmak รผzere Batฤฑ mallarฤฑnฤฑ ithal etmesine yardฤฑmcฤฑ olacak aracฤฑ รผlkelere gรผvenerek yaptฤฑrฤฑmlarฤฑ atlatabildiฤini gรถsteriyor.
Peterson Uluslararasฤฑ Ekonomi Enstitรผsรผ’nde kฤฑdemli araลtฤฑrmacฤฑ olan Elina Ribakova, รin’in Batฤฑ’nฤฑn Rusya’ya yaklaลฤฑmฤฑnฤฑ yakฤฑndan izlediฤini sรถyledi. รin, Rusya’nฤฑn ordusuna Batฤฑ teknolojisi tedarik eden baลlฤฑca aracฤฑ olarak gรถsteriliyor.
Ribakova ลunlarฤฑ sรถyledi: “Eฤer Rusya’ya karลฤฑ etkili olamฤฑyorsak, eฤer Rusya’nฤฑn bu ihracat kontrollerini atlatmasฤฑna yardฤฑmcฤฑ olan kilit rolรผ oynayan รin ise, o zaman Tayvan ile ilgili bir ลey olduฤunda รin’e karลฤฑ etkili olacaฤฤฑmฤฑzฤฑ nasฤฑl dรผลรผnebiliriz?”
Rus gรผรงlerinin Ukrayna sฤฑnฤฑrlarฤฑnฤฑ geรงmesinden neredeyse 1 buรงuk yฤฑl sonra, Batฤฑ’nฤฑn Moskova’ya yรถnelik yaptฤฑrฤฑmlarฤฑ devam ediyor.
Birleลik Krallฤฑk Salฤฑ gรผnรผ, Ukrayna’ya karลฤฑ kullanฤฑlmak รผzere Rus gรผรงlerine silah ve parรงa tedarik etmekle suรงlanan bir dizi yabancฤฑ ลirkete yeni yaptฤฑrฤฑmlar uygulayacaฤฤฑnฤฑ aรงฤฑkladฤฑ.
Bu durum, Avrupa Birliฤi’nin Haziran ayฤฑnda, yaptฤฑrฤฑm uygulanan belirli mal ve teknolojilerin Rusya iรงin aracฤฑ olarak hareket eden belirli รผรงรผncรผ รผlkelere “satฤฑลฤฑnฤฑ, tedarikini, transferini veya ihracatฤฑnฤฑ” kฤฑsฤฑtlamaya yรถnelik bir ihlal รถnleme aracฤฑnฤฑ da iรงeren yeni bir yaptฤฑrฤฑm paketini uygulamaya koymasฤฑnฤฑn ardฤฑndan geldi.
Avrupa Komisyonu sรถzcรผsรผ Daniel Ferrie, geรงtiฤimiz ay CNBC’ye verdiฤi demeรงte, yaptฤฑrฤฑmlarฤฑn รin ve Tayvan arasฤฑnda da dahil olmak รผzere gelecekte yaลanabilecek olasฤฑ รงatฤฑลmalarฤฑn olasฤฑ yansฤฑmalarฤฑna iliลkin bir mesaj gรถnderip gรถnderemeyeceฤi sorusuna, gelecekle ilgili yorum ya da spekรผlasyon yapamayacaฤฤฑnฤฑ sรถyledi.
Dรผnyanฤฑn en bรผyรผk ikinci ekonomisi olan รin’in uluslararasฤฑ iliลkilere ve kรผresel piyasalara yaptฤฑฤฤฑ katkฤฑlarฤฑn ve bu iliลkilerdeki rolรผnรผn Rusya’nฤฑnkinden รงok daha fazla olduฤu kabul edilmekte ve bu durum Batฤฑ’nฤฑn daha dikkatli davranmasฤฑna yol aรงtฤฑ.
Avrupa Birliฤi ลu ana kadar รin’e yaklaลฤฑmฤฑnda ABD’ye kฤฑyasla daha kararsฤฑz bir tutum sergiledi. ฤฐngiliz hรผkรผmeti ise รarลamba gรผnรผ yaptฤฑฤฤฑ aรงฤฑklamada, “bazฤฑ yatฤฑrฤฑmlara baฤlฤฑ potansiyel ulusal gรผvenlik risklerini” deฤerlendirmeye devam ederken ABD’yi takip edip etmemeyi dรผลรผndรผฤรผnรผ sรถyledi.
Ancak Bass, Batฤฑlฤฑ mรผttefiklerin mevcut “yavaล ayrฤฑลma” yaklaลฤฑmฤฑnฤฑn yanlฤฑล yรถnlendirilebileceฤini ve Tayvan’ฤฑ iรงeren bir รงatฤฑลmanฤฑn patlak vermesi halinde hรผkรผmetleri hฤฑzlฤฑ bir ลekilde “doฤaรงlama” yapmak zorunda bฤฑrakabileceฤini sรถyledi.
Bass “Daha kararlฤฑ olmamฤฑz gerekiyor. Hemen ayrฤฑlalฤฑm ve รงekip gidelim demiyorum, ancak bunun olacaฤฤฑnฤฑ dรผลรผnรผyorum” diye ekledi.
Biden’ฤฑn kararnameyi imzalamasฤฑndan รถnce Salฤฑ gรผnรผ CNBC’nin “Street Signs” programฤฑna konuลan Hayman Capital Management’ฤฑn kurucusu ve baล yatฤฑrฤฑm yetkilisi Bass, ABD’nin รin teknolojisine yatฤฑrฤฑm yapmasฤฑna iliลkin yeni kurallar getirilmesini destekledi.
“Gรถzetim ลirketlerine, genomik ลirketlerine, uรงak gemilerini, savaล makinelerini, gemilerini, tanklarฤฑnฤฑ inลa eden รin ordusuyla iล yapan tรผm ลirketlere รงok sฤฑkฤฑ sฤฑnฤฑrlamalar getirmeliyiz” dedi.
