Kentlerde yaลayan Amerikalฤฑlar 2019’dan bu yana yรผzde 33 oranฤฑnda artan market fiyatlarฤฑ karลฤฑsฤฑnda alฤฑลveriล alฤฑลkanlฤฑklarฤฑnฤฑ kรถkten deฤiลtiriyor. Kupon takibi, marka deฤiลtirme ve et gibi temel gฤฑdalarฤฑ menรผden รงฤฑkarma artฤฑk milyonlarca hanenin ortak stratejisi haline geldi. Yarฤฑm asrฤฑn en sert gฤฑda fiyatฤฑ artฤฑลฤฑ, dรผลรผk gelirli aileleri gรผnde tek รถฤรผnle geรงinmek zorunda bฤฑrakฤฑrken orta gelirli tรผketiciler de haftalฤฑk menรผlerini indirim ilanlarฤฑna gรถre kurguluyor.
Markette gฤฑda sepetini nasฤฑl kรผรงรผlttรผ?
Massachusetts’in Lexington ilรงesinde yaลayan 50 yaลฤฑndaki Apral Jack, market alฤฑลveriลine รงฤฑkmadan รถnce yerel sรผpermarketin uygulamasฤฑnda indirimleri araลtฤฑrฤฑyor, maฤazaya girdiฤinde haftalฤฑk broลรผrรผ eline alฤฑyor ve raf fiyatlarฤฑnฤฑn yรผksek gรถrรผndรผฤรผ รผrรผnleri listesinden silerek daha ucuz alternatiflere yรถnelmeyi tercih ediyor. “Elmalarฤฑn fiyatฤฑ burada arttฤฑ, benim yediฤim รงeลidin. Artฤฑk buradan almayacaฤฤฑm; Market Basket’te daha ucuza bulabiliyorum,” diyen Jack, Costco ve BJ’s Wholesale Club’ta dolu dolu bir alฤฑลveriล arabasฤฑ ittiฤi gรผnlerin geride kaldฤฑฤฤฑnฤฑ ve ลimdilerde yalnฤฑzca indirimde yakaladฤฑฤฤฑ zaman biftek aldฤฑฤฤฑnฤฑ vurguladฤฑ. Haftalฤฑk menรผsรผnรผ artฤฑk satฤฑลtaki รผrรผnlere gรถre planlayan Jack, Nabisco’nun Ginger Snaps ve Nilla Wafers gibi markalarฤฑnฤฑ listesinden tamamen รงฤฑkardฤฑ.
Texas’ฤฑn Cleveland ilรงesinde yaลayan 60 yaลฤฑndaki Ada Torres ise beล kiลilik ailesi iรงin artฤฑk kฤฑyma satฤฑn alamฤฑyor. Haziran ayฤฑ verilerine gรถre bir libre kฤฑyma fiyatฤฑ 2019 baลฤฑna kฤฑyasla yรผzde 79 artarak 6,82 dolara ulaลtฤฑ. Torres, Goya ve Hunt’s gibi markalarฤฑ Walmart’ฤฑn Great Value serisiyle ikame ederek tasarruf yapmaya รงalฤฑลฤฑyor. Aile artฤฑk hayvansal protein ihtiyacฤฑnฤฑ aฤฤฑrlฤฑklฤฑ olarak tavuk ve ลarkรผteri รผrรผnlerinden karลฤฑlฤฑyor; lazanya, biftek ve fajitagibi รงocuklarฤฑn sevdiฤi sฤฑฤฤฑr eti yemekleri ise sofradan kalktฤฑ. Torres’in kฤฑzฤฑnฤฑn gelirinin dรผลtรผฤรผ yaฤmurlu mevsimlerde aile gรผnde yalnฤฑzca bir tam รถฤรผn yiyebiliyor; kahvaltฤฑ ve akลam yemeฤi yumurta ile hazฤฑr tahฤฑl gevreฤinden oluลuyor.
San Francisco’da รผรง kรผรงรผk รงocuฤu ve iลsiz bir eลiyle yaลayan 33 yaลฤฑndaki serbest berber Jack Chang de benzer bir baskฤฑyla boฤuลuyor. Barbershop kirasฤฑ yรผzde 10 artan ve teknik sektรถrden iลten รงฤฑkarmalar nedeniyle mรผลteri kaybeden Chang, kredi kartฤฑ borรงlarฤฑnฤฑ รถdemekte gรผรงlรผk รงektiฤini aรงฤฑkladฤฑ. Ailesi jenerik marka gฤฑdalarฤฑ tercih ediyor, รงocuฤunun kreลinden artan yemekleri eve getiriyor ve federal Ek Beslenme Yardฤฑm Programฤฑ’ndan (SNAP) destek alฤฑyor. “O olmasa ne yapardฤฑm bilmiyorum,” diyen Chang, 77 yaลฤฑndaki annesinin de SNAP’tan yararlandฤฑฤฤฑnฤฑ ve haftada iki farklฤฑ gฤฑda bankasฤฑna gittiฤini belirtti.
Kฤฑyma fiyatlarฤฑndaki sert artฤฑลฤฑn ardฤฑnda birden fazla etken yatฤฑyor. ABD‘de sฤฑฤฤฑr sรผrรผsรผnรผn kรผรงรผlmesi, batฤฑ eyaletlerindeki kuraklฤฑk ile yem ve yakฤฑt maliyetlerindeki yรผkseliล, arzฤฑ daraltฤฑrken fiyatlarฤฑ yukarฤฑ itiyor. Piyasa araลtฤฑrma ลirketi NielsenIQ verilerine gรถre kฤฑyma talebi bu nedenle geriliyor.
Market fiyat artฤฑลlarฤฑnฤฑ kรถrรผkleyen etkenler
Gฤฑda fiyatlarฤฑndaki tarihsel artฤฑลฤฑn tek bir nedeni yok. Koronavirรผs salgฤฑnฤฑ tedarik zincirlerini sekteye uฤratฤฑrken iล gรผcรผ ve ulaลฤฑm maliyetlerini de yรผkseltti. Kuraklฤฑklar, kasฤฑrgalar ve kuล gribi gibi hastalฤฑklar รผretimi kฤฑstฤฑ. Gรผmrรผk tarifeleri kahve, domates ve รงikolata gibi ithal รผrรผnlerin fiyatฤฑnฤฑ artฤฑrdฤฑ. Rusya’nฤฑn Ukrayna’ya yรถnelik savaลฤฑ petrol ve gรผbre arzฤฑnฤฑ sekteye uฤrattฤฑ. Orta Doฤu’daki รงatฤฑลmanฤฑn 2025’te gฤฑda fiyatฤฑ enflasyonunu yeniden hฤฑzlandฤฑrmasฤฑyla birlikte market masraflarฤฑ siyasi aรงฤฑdan da giderek daha merkezi bir mesele haline geldi.
Stanford Ekonomi Politikasฤฑ Enstitรผsรผ’nden kฤฑdemli politika uzmanฤฑ Jared Bernstein, tรผketicilerin gฤฑda fiyatlarฤฑnฤฑ benzin fiyatlarฤฑ kadar yakฤฑndan takip ettiฤini ve reel รผcretlerin marketten รงฤฑkan faturadan biraz daha hฤฑzlฤฑ artmฤฑล olsa bile konut ve elektrik gibi diฤer kalemlerdeki yรผkseliลin aile bรผtรงelerini sฤฑkฤฑลtฤฑrdฤฑฤฤฑnฤฑ ifade etti. ABD Tarฤฑm Bakanlฤฑฤฤฑ verilerine gรถre Americans, 2024’te vergi รถncesi gelirlerinin ortalama yรผzde 12,9’unu gฤฑdaya ayฤฑrdฤฑ; ancak en dรผลรผk gelirli beลte birlik dilim iรงin oran yรผzde 33’e ulaลtฤฑ.
Hawaii’de durum รถzellikle aฤฤฑr seyrediyor. Eyalet gฤฑdasฤฑnฤฑn neredeyse tamamฤฑnฤฑ binlerce mil รถteden gelen kargo gemileriyle karลฤฑladฤฑฤฤฑndan raf fiyatlarฤฑ petrol piyasasฤฑndaki her dalgalanmaya aรงฤฑk. Oahu’nun K่ฉne้ฉถohe ilรงesinde yaลayan 28 yaลฤฑndaki pastacฤฑ Amanda Tabadero, 2024’te kilosu 7,99 dolara aldฤฑฤฤฑ yerel รงileklerin fiyatฤฑnฤฑn 11 dolara รงฤฑkmasฤฑ รผzerine Costco’dan Kaliforniya veya Meksika menลeli รงileฤe geรงti. Bรถlgede neredeyse tekel konumundaki ada iรงi kargo ลirketinin mali sฤฑkฤฑntฤฑlarฤฑ ve ฤฐran geriliminden kaynaklanan yakฤฑt maliyeti artฤฑลlarฤฑ, ada iรงi nakliye รผcretlerini de hฤฑzla yรผkseltti. Tabadero, yerel markette sรผtรผn galonunun 9 dolara รงฤฑktฤฑฤฤฑnฤฑ ve Hawaii’ye รถzgรผ tereyaฤlฤฑ pirinรง unlu tatlฤฑsฤฑ butter mochi’yi dahi yapmakta zorlandฤฑฤฤฑnฤฑ dile getirdi.
SNAP kesintileri ve deฤiลen tรผketici market stratejileri
Trump yรถnetiminin SNAP uygunluk koลullarฤฑnฤฑ sฤฑkฤฑlaลtฤฑrmasฤฑnฤฑn ardฤฑndan programa kayฤฑtlฤฑ Americans sayฤฑsฤฑ Nisan itibarฤฑyla 37 milyona geriledi; bu rakam bir รถnceki yฤฑlฤฑn aynฤฑ dรถnemine gรถre yรผzde 12’lik bir dรผลรผลe iลaret ediyor.
Piyasa araลtฤฑrma ลirketi Circana’nฤฑn kรผresel icra baลkan yardฤฑmcฤฑsฤฑ Sally Lyons Wyatt, tรผketicilerin sรผregelen finansal baskฤฑya karลฤฑ giderek daha bilinรงli bir “ev stratejisi” geliลtirdiฤini vurguladฤฑ. AlixPartners’ฤฑn kรผresel market danฤฑลmanlฤฑฤฤฑnฤฑ yรผrรผten Matt Hamory ise tรผketicilerin haftalฤฑk alฤฑลveriล iรงin belirli bir bรผtรงe sฤฑnฤฑrฤฑ koyduฤunu ve fiyatlar bu sฤฑnฤฑrฤฑ aลtฤฑฤฤฑnda daha ucuz maฤazalara kaymaya ya da sepeti kรผรงรผltmeye baลladฤฑฤฤฑnฤฑ deฤerlendirmesinde bulundu.
| Gรถsterge | Deฤer / Deฤiลim | Kaynak / Dรถnem |
|---|---|---|
| ABD ลehirlerinde evde gฤฑda maliyeti artฤฑลฤฑ | +%33 | 2019 baลฤฑndan itibaren, ABD hรผkรผmeti verileri |
| รnceki 7,5 yฤฑldaki gฤฑda fiyat artฤฑลฤฑ | +%6,4 | ABD hรผkรผmeti verileri |
| Bir libre kฤฑyma fiyatฤฑ (Haziran 2025) | 6,82 dolar (+%79 / 2019’a gรถre) | ABD ฤฐลgรผcรผ ฤฐstatistikleri Bรผrosu |
| Gฤฑdaya ayrฤฑlan gelir payฤฑ (ortalama, 2024) | %12,9 | ABD Tarฤฑm Bakanlฤฑฤฤฑ |
| Gฤฑdaya ayrฤฑlan gelir payฤฑ (en dรผลรผk gelir dilimi) | %33 | ABD Tarฤฑm Bakanlฤฑฤฤฑ |
| SNAP’a kayฤฑtlฤฑ kiลi sayฤฑsฤฑ (Nisan 2025) | 37 milyon (-%12 yฤฑllฤฑk) | ABD Tarฤฑm Bakanlฤฑฤฤฑ |
| St. Louis’te evde gฤฑda enflasyonu (Haziran, yฤฑllฤฑk) | +%2 | Tรผketici Fiyat Endeksi |
| San Francisco’da evde gฤฑda enflasyonu (Haziran, yฤฑllฤฑk) | +%6 | Tรผketici Fiyat Endeksi |
ABD’de gฤฑda fiyatlarฤฑ neden bu kadar hฤฑzlฤฑ arttฤฑ?
Koronavirรผs salgฤฑnฤฑ, tedarik zinciri aksaklฤฑklarฤฑna ve iล gรผcรผ ile ulaลฤฑm maliyetlerinin yรผkselmesine neden oldu. Kuraklฤฑk, kasฤฑrga ve kuล gribi gibi etkenler รผretimi kฤฑstฤฑ; gรผmrรผk tarifeleri ithal รผrรผnleri pahalฤฑlaลtฤฑrdฤฑ. Rusya’nฤฑn Ukrayna savaลฤฑ petrol ve gรผbre arzฤฑnฤฑ bozarken Orta Doฤu gerilimi enflasyonu yeniden hฤฑzlandฤฑrdฤฑ. Tรผm bu etkenler birleลince evde gฤฑda maliyeti 2019’dan bu yana yรผzde 33 arttฤฑ.
Amerikalฤฑlar yรผkselen market fiyatlarฤฑyla nasฤฑl baลa รงฤฑkฤฑyor?
Americans baลta kupon ve indirim uygulamalarฤฑnฤฑ takip etmek, pahalฤฑ markalarฤฑ jenerik รผrรผnlerle deฤiลtirmek ve kฤฑyma gibi yรผksek fiyatlฤฑ รผrรผnleri menรผden รงฤฑkarmak olmak รผzere รงeลitli tasarruf stratejileri geliลtirdi. Dรผลรผk gelirli aileler gฤฑda bankalarฤฑna ve SNAP yardฤฑmฤฑna baลvururken orta gelirli tรผketiciler haftalฤฑk menรผlerini satฤฑลtaki รผrรผnlere gรถre planlฤฑyor ve alฤฑลveriลlerini daha ucuz maฤazalar arasฤฑnda paylaลtฤฑrฤฑyor.
