Birleลmiล Milletler 77’nci Genel Kurulu Gรถrรผลmeleri iรงin New York’ta bulunan Dฤฑลiลleri Bakanฤฑ Mevlรผt รavuลoฤlu, Tรผrkevi’nde Tรผrk gazetecilerle bir araya geldi ve gรผndemi deฤerlendirdi.
BM haftasฤฑnda รงok sayฤฑda gรถrรผลme yaptฤฑklarฤฑnฤฑ ve bu gรถrรผลmelerin neredeyse tamamฤฑnฤฑ Tรผrkevi’nde gerรงekleลtirdiklerini belirten รavuลoฤlu, Cumhurbaลkanฤฑ Recep Tayyip Erdoฤan‘ฤฑn 25 ikili gรถrรผลme yaptฤฑฤฤฑnฤฑ ve 31 faaliyette bulunduฤunu sรถyledi.
Bakan รavuลoฤlu, kendisinin ise Genel Kurul marjฤฑnda 33 gรถrรผลme yaptฤฑฤฤฑnฤฑ kaydetti.
“Tabii ki birรงok gรถrรผลmenin odak noktasฤฑnฤฑ Rusya, Ukrayna baฤlamฤฑndaki geliลmeler oluลturdu. Birรงok mevkidaลฤฑmdan uluslararasฤฑ barฤฑลa katkฤฑlarฤฑmฤฑz hakkฤฑnda รถvgรผ dolu ifadeler duydum. รzellikle Sayฤฑn Cumhurbaลkanฤฑmฤฑzฤฑn รผstlendiฤi rol hakkฤฑnda. Kรผresel gฤฑda gรผvenliฤi baฤlamฤฑnda ฤฐstanbul Anlaลmasฤฑ’nฤฑn iลlemesi ya da iลlemeyi sรผrdรผrmesi herkesin ortak temennisi. BM Genel Kurulu haftasฤฑnda Rusya’nฤฑn kฤฑsmi seferberlik kararฤฑ, Luhansk, Donetsk, Zaporijia ve Herson’da referandum ilanฤฑ ve esir takasฤฑ รถnemli geliลmeler oldu. Rusya, Ukrayna arasฤฑnda adil ve kalฤฑcฤฑ bir รงรถzรผm iรงin Tรผrkiye olarak elimizden geleni yapmaya devam edeceฤiz.”
รavuลoฤlu, New York’taki temaslarฤฑnฤฑ tamamlayฤฑp Los Angeles’a geรงerek orada Tรผrk vatandaลlarฤฑ ile de bir araya geleceฤini, daha sonra Japonya’ya geรงerek eski baลbakan ลinzo Abe’nin cenaze tรถrenine katฤฑlacaฤฤฑnฤฑ sรถyledi.
“Artฤฑk bu savaล bitsin istiyor รผlkeler”
รavuลoฤlu, Rusya ve Ukrayna arasฤฑndaki tahฤฑl anlaลmasฤฑna iliลkin deฤerlendirmesinde ise ลunlarฤฑ sรถyledi:
“Tabii herkes 4 aylฤฑk olan bu anlaลmanฤฑn uzatฤฑlmasฤฑ mรผmkรผn mรผ deฤil mi diye bunu da soruyorlar. Biraz รถnce Genel Kurul Baลkanฤฑ ile yaptฤฑฤฤฑmฤฑz ikili gรถrรผลmede de sordular ve yine bir ateลkes olacaksa Rusya ile Ukrayna arasฤฑnda bunun da Tรผrkiye sayesinde olacaฤฤฑnฤฑ herkes biliyor yani umut Tรผrkiye. Tabii savaลฤฑn bitmesini isteyenler var istemeyenler var. ฤฐstemeyenlerin sayฤฑsฤฑ az ama genel anlamda gรถrdรผk ki artฤฑk bu savaล bitsin istiyor รผlkeler. Bu savaลฤฑn olumsuz etkilerini herkes her alanda hissetmeye baลladฤฑ. O nedenle biz รงabalarฤฑmฤฑzฤฑ tabii sรผrdรผreceฤiz. Biz bu denge politikasฤฑnฤฑ epeydir, uzun zamandฤฑr sรผrdรผrรผyorduk. Bu denge politikasฤฑnฤฑ sรผrdรผrรผrken dฤฑล politika ekseninde kayma mฤฑ var Tรผrkiye’nin diye รงok eleลtiriler de oldu, iรงerde de oldu, dฤฑลarda da oldu, sorgulandฤฑ. Biz bu iliลkilerimizin diฤer temaslarฤฑmฤฑza alternatif olmadฤฑฤฤฑnฤฑ her zaman sรถylรผyorduk. ลimdi bunun ne kadar รถnemli olduฤunu herkes de gรถrmeye baลladฤฑ.”
รavuลoฤlu, F-16 satฤฑลฤฑ konusunda ABD’nin Tรผrkiye’yi oyalayฤฑp oyalamadฤฑฤฤฑ sorusuna ลรถyle cevap verdi:
“ลu anda normal iลliyor sรผreรง. Tabii Kongreden gelen bazฤฑ sesler sebebiyle ister istemez herkes bir engel mi รงฤฑkacak ya da ลartlฤฑ mฤฑ olacak diye sorular da soruyor ama teknik dรผzeyde mรผzakereler normal seyirde devam ediyor, yรถnetimin bu konuda kararlฤฑlฤฑฤฤฑ da devam ediyor. Blinken, yaptฤฑฤฤฑmฤฑz ikili gรถrรผลmede de bunu sรถyledi. Bu arada Sayฤฑn Blinken’ฤฑn da babasฤฑ vefat etti. Kendilerine taziyelerimi buradan iletmek istiyorum. Diฤer taraftan Kongreden bazฤฑ รงatlak sesler geldi. Kongreden bir karar รงฤฑktฤฑ ama bu baฤlayฤฑcฤฑ bir kanun deฤil, biliyorsunuz alt kanadฤฑndan, Temsilciler Meclisinden. Senatodan yine bir karar, daha sonra iki karar birleลtiriliyor ve sonuรงta bir karar รงฤฑkฤฑyor F-16 ile ilgili. Bizim Kongre dรผzeyinde temaslarฤฑmฤฑz devam ediyor. Sayฤฑn Volkan Bozkฤฑr ve Efkan Ala buradan Washington’a geรงtiler ve Kongrede temaslarda bulunuyorlar. Daha รถnce de Parlamenter heyetlerimiz de Washington’a gelerek temaslarda bulundu. Biz de temaslarda bulunduk. Sayฤฑn Cumhurbaลkanฤฑmฤฑzฤฑn burada gรถrรผลtรผฤรผ Kongre รผyeleri, senatรถrler oldu. Bu gรถrรผลmelerde de bu รถnemli senatรถrler F-16’larฤฑn Tรผrkiye’ye verilmesi konusunda gรผรงlรผ destek veriyor ama biz yรถnetime ลunu da sรถylรผyoruz: Gerek teknik gรถrรผลmelerde gerekse siyasi gรถrรผลmelerde bizim elimizi kolumuzu baฤlayan bir anlaลma iรงinde biz olmayฤฑz. Yani biz F-16’yฤฑ alacaฤฤฑz ลรถyle kullan bรถyle kullan, ลunu yapamazsฤฑn, bunu yapamazsฤฑn. Bir NATO รผyesinin diฤer bir NATO รผyesine bรถyle bir kฤฑsฤฑtlama getirmesi kabul edilebilir bir ลey deฤil. Burada bazฤฑ lobilerin รถzellikle Yunanistan Baลbakanฤฑ’nฤฑn Washington’a gelmesinden sonra Yunan lobisi gibi, Ermeni lobisi gibi bazฤฑ lobilerin buna karลฤฑ รงฤฑktฤฑฤฤฑnฤฑ, engellemeye รงalฤฑลtฤฑฤฤฑnฤฑ biliyoruz ama ลu anda ciddi bunu destekleyen lobilerin yani Tรผrkiye’ye verilmesi konusunda destek veren lobilerin olduฤu da bir gerรงek. ลartlฤฑ bir anlaลmanฤฑn iรงinde olmayฤฑz dedik. Kullanamayacaฤฤฑmฤฑz รผrรผnรผ niye alalฤฑm biz.”
S-400 ve F-35’ler konusunda ABD’li yetkililerle yapฤฑlan gรถrรผลmelerde gelinen noktayฤฑ da deฤerlendiren รavuลoฤlu, ลunlarฤฑ sรถyledi:
“CAATSA yaptฤฑrฤฑmlarฤฑnฤฑn kaldฤฑrฤฑlmasฤฑ konusunda รงabalarฤฑmฤฑz devam ediyor. Bu konuda ABD’nin bir รงifte standart iรงinde olduฤunu da doฤrudan yรผzlerine de sรถylรผyoruz. รrneฤin Hindistan’a yรถnelik yaptฤฑrฤฑmlar kaldฤฑrฤฑldฤฑ, doฤru bir ลekilde kaldฤฑrฤฑldฤฑ. รyle olmasฤฑ lazฤฑm. รรผnkรผ Hindistan da Amerika’dan da almaya รงalฤฑลtฤฑ. Neticede Hindistan gibi bir รผlkede istediฤi รผrรผnรผ istediฤi yerden alabilmelidir. Zaten NATO รผyesi de deฤil. NATO รผyesi de olsa bir yerden alamayฤฑnca savunma, ลimdi biz F-16’yฤฑ diyelim ki bu ลekilde oldu ve alamadฤฑk. F-16’yฤฑ, savaล uรงaklarฤฑnฤฑ biz รผretinceye kadar kendi รงalฤฑลmamฤฑz var biliyorsunuz, mutlaka bir yerden alacaฤฤฑz. Dolayฤฑsฤฑyla bu F-35 programฤฑna da NATO mรผttefikliฤi รงerรงevesinde diฤer 9 รผlke gibi biz de katฤฑldฤฑk. CAATSA’dan dolayฤฑ ลu an bizim oradaki รผyeliฤimiz, ortaklฤฑฤฤฑmฤฑz askฤฑya alฤฑndฤฑ. Bu รงok yanlฤฑล bir karar. Bunun dรผzeltilmesi iรงin de รงabalarฤฑmฤฑz sรผrรผyor.”
รavuลoฤlu BM Gรผvenlik Konseyi reformlarฤฑna dair ise ลunlarฤฑ sรถyledi:
“Biliyorsunuz bir G4 รผlkeleri var. Onlarฤฑn talebiyle bizim reform anlayฤฑลฤฑmฤฑz farklฤฑ. Onlar diyor ki P5 olacaฤฤฑna biz de katฤฑlalฤฑm P9 olsun. Bizim de veto hakkฤฑmฤฑz olsun. Dolayฤฑsฤฑyla bu sorunu รงรถzer mi? Burada veto edebilecek รผlke sayฤฑsฤฑ artar… Bu sistemi daha da zayฤฑflatฤฑyor. Karar alma mekanizmasฤฑnฤฑ daha da zorlaลtฤฑrฤฑyor. Dolayฤฑsฤฑyla bu sorunu รงรถzmez, tam tersine BM’yi ve Gรผvenlik Konseyi’ni daha da zayฤฑflatฤฑr ve BM Gรผvenlik Konseyi hiรงbir konuda karar alamaz ama Biden’ฤฑn sรถylemek istediฤi buysa biz aynฤฑ รงizgide deฤiliz ama BM’nin reforme edilmesi gerektiฤi anlayฤฑลฤฑnฤฑ doฤru buluyoruz tabii ama bizim รถnerimiz, Sayฤฑn Cumhurbaลkanฤฑmฤฑzฤฑn ‘Dรผnya 5’ten bรผyรผktรผr’ mottosuyla BM reformu ile ilgili dรผลรผnceleri, Tรผrkiye’nin dรผลรผnceleri farklฤฑ. Tรผrkiye BM’nin ve Gรผvenlik Konseyinin daha kapsayฤฑcฤฑ olmasฤฑnฤฑ istiyor ve dรถnรผลรผmlรผ olarak tรผm รผlkelerin burada temsil edilmesini istiyor. Tabii her รผlkenin nรผfusuna gรถre kriterler belli olur, bรผyรผklรผฤรผne gรถre, coฤrafi daฤฤฑlฤฑma gรถre bunlar รงalฤฑลฤฑlฤฑr ama diฤer taraftan da veto hakkฤฑnฤฑn da mutlaka kaldฤฑrฤฑlmasฤฑ gerekiyor. Bunlarฤฑn alternatifleri var, nitelikli รงoฤunluk olur, yani รผรงte ikisinin oyuyla bir karar alฤฑnabilir. Bugรผn bir รผlke hayฤฑr dediฤi zaman hiรงbir karar รงฤฑkmฤฑyor. Oradan Genel Kurula gรถtรผrelim diyorsunuz, bazฤฑ konularda ancak Genel Kurulun kararฤฑ geรงerli oluyor. Tรผm รผlkelerin oy verdiฤi platformda alฤฑnan kararlar geรงerli olmuyor. Sonuรงta 5 รผlkeye baฤlฤฑ her ลey. Bizim reform anlayฤฑลฤฑmฤฑz kapsayฤฑcฤฑ olmasฤฑ, vetonun kalkmasฤฑ ve BM kurumlarฤฑnฤฑn, Gรผvenlik Konseyi dahil daha etkin olmasฤฑ, beklentileri karลฤฑlayacak adฤฑmlarฤฑ atacak kapasiteye ulaลmasฤฑ, daha gรถrรผnรผr olmasฤฑ gerekiyor ve beklentileri karลฤฑlarken de sorunlarฤฑ รงรถzebilecek hรผviyete de kavuลmasฤฑ gerekiyor.”
Tรผrkiye’nin BM reformlarฤฑ konusundaki G4 giriลimini yanlฤฑล bulduฤu iรงin buraya dahil olmak istemediฤini belirten รavuลoฤlu, “Bizim derdimiz illa Tรผrkiye’de bir yere dahil olsun deฤil ve bu daha รถnceden baลlatฤฑlmฤฑล bir inisiyatif, bu G4 dediฤimiz Japonya, Almanya, Hindistan ve Brezilya. Sonuรงta ลimdi diyelim ki Tรผrkiye’de katฤฑldฤฑ P10 oldu. Bu sorunu รงรถzer mi รงรถzmez. Veto hakkฤฑ olduฤu sรผrece sorunu รงรถzmez. Biz her yerde biz olalฤฑm demiyoruz, herkes olsun adil olsun diyoruz. O nedenle bu P4 grubuna katฤฑlma gibi bir derdimiz yok, tam tersi katฤฑlmayฤฑz, arzu etmeyiz. Tam tersine biz o G4 iรงindeki รผlkelere ‘gelin sizin yaklaลฤฑmฤฑnฤฑz doฤru deฤil, sorunu รงรถzmez, siz bize katฤฑlฤฑn’ diyoruz.”
CHP Genel Baลkanฤฑ Kemal Kฤฑlฤฑรงdaroฤlu’nun ABD’ye geleceฤi yรถnรผndeki haberler de sorulan รavuลoฤlu, ลunlarฤฑ kaydetti:
“Gayet normal. Bir ana muhalefet partisinin yurt dฤฑลฤฑ temaslarฤฑnฤฑn olmasฤฑ son derece doฤaldฤฑr, bundan doฤal ne olabilir. Biz her zaman olduฤu gibi yurtdฤฑลฤฑndaki misyonlarฤฑmฤฑzda gerek yerel yรถneticiler, gerekse siyasi partilerin temsilcileri, tabii ki yรผce Meclisimizin รผyeleri dahil geldikleri zaman eฤer bizden bir talepleri olursa biz gereฤini yapฤฑyoruz, devletin yurtdฤฑลฤฑndaki kurumlarฤฑ, misyonlarฤฑ olarak. Sonuรงta รถzellikle dฤฑล politika ve diฤer konulara baktฤฑฤฤฑmฤฑz zaman, sorumluluk tabii ki ana sorumluluk iktidarda ama muhalefetin de sorumluluฤu var. Muhalefetin de Tรผrkiye’nin milli meselelerinde, ana meselelerinde neredeyse iktidar kadar sorumluluฤu var. Dolayฤฑsฤฑyla Sayฤฑn Kฤฑlฤฑรงdaroฤlu’nun Amerika olsun veya baลka รผlkelerdeki temaslarฤฑ olsun bunlar son derece doฤal.”
